Gắn tuyên truyền pháp luật với chăm lo đời sống đồng bào

Những khoảng trống trong nhận thức pháp luật

Ở vùng biên giới xã Lóng Sập (Sơn La), cuộc sống của đồng bào những năm qua đã có nhiều đổi thay. Thế nhưng, trong ký ức của không ít người dân nơi đây, những năm tháng bản làng chìm trong tệ nạn ma túy vẫn là nỗi ám ảnh khó quên. Bản Buốc Pát trước đây, nay đã sáp nhập vào bản Phiêng Cài, từng được gọi bằng cái tên “bản không đàn ông”, bởi nhiều người đàn ông, thanh niên vướng vào nghiện ngập, mua bán, vận chuyển trái phép chất ma túy, để lại gánh nặng mưu sinh cho phụ nữ, người già.

Đưa chúng tôi đi dọc những con đường nhỏ quanh bản, anh Mùa A Dê, người dân địa phương, chỉ về phía những nếp nhà nằm rải rác bên sườn núi, cho biết, trong 18 nóc nhà của bản trước đây, có tới 16 nóc nhà có người từng phải đi tù hoặc đi cai nghiện vì ma túy. Không chỉ có ma túy, tình trạng vượt biên trái phép, sử dụng súng săn, súng tự chế và các hành vi vi phạm pháp luật khác từng tiềm ẩn nhiều yếu tố phức tạp tại khu vực biên giới. Một bộ phận người dân do hạn chế về nhận thức, thiếu thông tin pháp luật, đời sống khó khăn nên dễ bị các đối tượng xấu lôi kéo, lợi dụng. Câu chuyện của Tráng A Dà, 26 tuổi, ở bản Phiêng Cài là một ví dụ. Trước đây, Dà thường tự ý vượt biên sang Lào mà không thực hiện các thủ tục theo quy định. Khi được cán bộ biên phòng giải thích, anh vẫn cho rằng giấy tờ, thủ tục phức tạp.

Cán bộ, chiến sĩ Đồn Biên phòng Chiềng On tuyên truyền, phổ biến pháp luật cho người dân.

Những khó khăn trong phổ biến, giáo dục pháp luật không chỉ xuất phát từ điều kiện địa hình, giao thông mà còn do rào cản ngôn ngữ, trình độ dân trí không đồng đều và một số tập tục lạc hậu. Tại địa bàn do Đồn Biên phòng Chiềng On quản lý, dù mạng xã hội ngày càng phổ biến, không ít người dân vẫn gặp khó khăn trong việc phân biệt thông tin chính thống với thông tin sai lệch, xấu độc. Trung tá Mai Thế Cảnh, Chính trị viên phó Đồn Biên phòng Chiềng On cho biết, trình độ nhận thức của một bộ phận đồng bào còn hạn chế, trong khi tình hình tội phạm ở khu vực biên giới vẫn tiềm ẩn nhiều yếu tố phức tạp. Sự khác biệt về ngôn ngữ, phong tục, tập quán cũng khiến việc truyền đạt các quy định pháp luật không phải lúc nào cũng thuận lợi. Thực tế đó đòi hỏi công tác tuyên truyền phải có cách làm phù hợp, dễ hiểu, dễ nhớ và gắn với những vấn đề thiết thân của người dân.

Để đồng bào hiểu luật, tự giác chấp hành

Trước thực trạng trên, Bộ đội Biên phòng tỉnh Sơn La đã chú trọng đổi mới nội dung, hình thức phổ biến, giáo dục pháp luật, kết hợp tuyên truyền, vận động với hỗ trợ người dân giải quyết những khó khăn trong cuộc sống. Cán bộ, chiến sĩ các đồn biên phòng phối hợp với cấp ủy, chính quyền địa phương, già làng, trưởng bản đến từng gia đình, gặp gỡ từng người để giải thích, hướng dẫn việc chấp hành pháp luật.

Tại Đồn Biên phòng Chiềng On, mô hình “Tiếng loa biên phòng” được triển khai với cách làm gần gũi, thiết thực. Cán bộ, chiến sĩ mang theo những chiếc loa nhỏ trên xe máy, vượt các con dốc, đến từng bản làng, nương rẫy để tuyên truyền chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; vận động nhân dân nâng cao cảnh giác trước những luận điệu xấu độc, không di cư tự do, không xuất, nhập cảnh trái phép, tích cực tham gia bảo vệ đường biên, cột mốc. Nội dung tuyên truyền được chuyển tải bằng ngôn ngữ mộc mạc, dễ hiểu, phù hợp với phong tục, tập quán của đồng bào. Theo Trung tá Mai Thế Cảnh, để khắc phục rào cản ngôn ngữ, đơn vị tổ chức các lớp tự học tiếng dân tộc thiểu số cho cán bộ, chiến sĩ, đồng thời lựa chọn những đồng chí am hiểu văn hóa địa phương, thông thạo tiếng đồng bào trực tiếp làm công tác tuyên truyền. Người dân ở nhà thì bộ đội đến nhà, bà con lên nương thì cán bộ lên nương để vận động.

Bộ đội Biên phòng tỉnh Sơn La tuyên truyền, phổ biến pháp luật cho người dân.

Ở Đồn Biên phòng Cửa khẩu quốc tế Lóng Sập, công tác phổ biến, giáo dục pháp luật được gắn với đấu tranh phòng, chống tội phạm ma túy, vận động người nghiện đi cai nghiện, giúp đỡ người sau cai nghiện và người chấp hành xong án phạt tù tái hòa nhập cộng đồng. Cán bộ, chiến sĩ không chỉ giải thích để người dân hiểu những hành vi bị pháp luật nghiêm cấm mà còn giúp họ tìm sinh kế, ổn định cuộc sống, hạn chế nguy cơ tái phạm. Nhờ sự hướng dẫn của cán bộ biên phòng, Tráng A Dà đã hiểu rõ hơn các quy định về xuất, nhập cảnh. Từ chỗ e ngại thủ tục, anh chủ động tìm hiểu và chấp hành các quy định khi qua lại biên giới. Tráng A Dà chia sẻ: “Nhờ cán bộ tuyên truyền thường xuyên, nên tôi nắm được nhiều thông tin, chính sách pháp luật để tránh vi phạm, không nghe theo kẻ xấu, không tiếp tay cho tội phạm, yên tâm lao động sản xuất”.

Sự chuyển biến còn thể hiện rõ ở bản Phiêng Cài hôm nay, nơi có bản Buốc Pát trước đây từng nhức nhối vì tệ nạn ma túy. Theo Thượng tá Lò Văn Diện, Chính trị viên Đồn Biên phòng Cửa khẩu quốc tế Lóng Sập, bản đã được công nhận chuyển hóa thành địa bàn trong sạch về ma túy. Tình hình an ninh, trật tự từng bước ổn định, người dân chăm chỉ làm ăn, phát triển kinh tế. Sự thay đổi không chỉ thể hiện ở tình hình an ninh, trật tự mà còn trong nhận thức, ý thức chấp hành pháp luật của mỗi người dân. Anh Tráng A Tủa, Bí thư Chi bộ kiêm Trưởng bản Phiêng Cài, chia sẻ: “Trước đây, ma túy khiến nhiều gia đình tan cửa nát nhà, bà con chẳng còn tâm trí làm ăn. Nay được cán bộ biên phòng thường xuyên tuyên truyền, vận động, người dân đã hiểu rõ tác hại của ma túy, tự giác chấp hành pháp luật, bảo ban con cháu tránh xa tệ nạn. Bà con yên tâm lao động, phát triển kinh tế, cùng nhau giữ gìn bình yên cho bản làng”.

Cán bộ, chiến sĩ Đồn Biên phòng Cửa khẩu quốc tế Lóng Sập tuyên truyền Luật Biên phòng Việt Nam cho đồng bào khu vực biên giới.

Đến Phiêng Cài hôm nay, giữa những vạt đồi chanh leo xanh mướt, vườn mận trĩu quả, chúng tôi cảm nhận rõ hơn những đổi thay trong cuộc sống của đồng bào. Một trong những câu chuyện đáng nhớ là gia đình anh Tráng A Sái, người từng có 10 năm nghiện ma túy. Cuối năm 2021, được cán bộ Đồn Biên phòng Cửa khẩu quốc tế Lóng Sập vận động, anh Sái quyết định đi cai nghiện. Cuối năm 2023, trở về địa phương, anh được bộ đội hỗ trợ cây, con giống để phát triển kinh tế. Giờ đây, anh đã có hơn 3.000m² chè shan tuyết, có thóc, ngô và đàn gia cầm. Điều khiến anh vui nhất là được ở nhà, chăm sóc các con, thay vì để vợ con phải chịu cảnh thiếu thốn như trước. “Nhờ có bộ đội, gia đình tôi mới có căn nhà khang trang như thế này để ở”, anh Sái xúc động chia sẻ.

Từ những buổi tuyên truyền tại bản, những lần vào tận nhà giải thích pháp luật đến việc hỗ trợ người dân cai nghiện, phát triển sinh kế, Bộ đội Biên phòng tỉnh Sơn La đang từng bước đưa Đề án 1371 vào cuộc sống. Những chuyển biến ở nhiều bản làng biên giới cho thấy, công tác phổ biến, giáo dục pháp luật chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi xuất phát từ nhu cầu thực tế, gắn với quyền lợi và cuộc sống của đồng bào. Khi người dân hiểu luật, tin tưởng và tự giác chấp hành pháp luật, mỗi người dân cũng trở thành một điểm tựa góp phần giữ gìn bình yên nơi biên cương Tổ quốc.