Nhà rông - không gian văn hóa đặc biệt quan trọng
Tây Nguyên có vị trí đặc biệt quan trọng trong chiến lược phát triển đất nước, đồng thời là không gian sinh sống lâu đời của nhiều dân tộc anh em với những sắc thái văn hóa phong phú, độc đáo. Từ tiếng nói, trang phục, lễ hội, nhạc cụ, nghệ thuật diễn tấu cồng, chiêng đến luật tục, tri thức dân gian, nghề thủ công và nếp sinh hoạt cộng đồng, mỗi giá trị đều góp phần làm nên diện mạo văn hóa riêng có của vùng đất đại ngàn. Những giá trị ấy không chỉ là tài sản tinh thần quý báu của đồng bào mà còn là bộ phận quan trọng cấu thành nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.
Trong đời sống của đồng bào các dân tộc trên địa bàn Tây Nguyên, nhà rông là không gian sinh hoạt chung giữ vị trí đặc biệt quan trọng. Qua tìm hiểu cho thấy, nhà rông được xây dựng ở các thôn, buôn, làng (gọi chung là thôn), mang đậm dấu ấn văn hóa riêng của từng dân tộc, từng vùng; thường mỗi thôn có một nhà rông. Đây là nơi diễn ra các hoạt động sinh hoạt cộng đồng quan trọng như: Thực hiện các nghi lễ tâm linh, lễ hội truyền thống; nơi lưu giữ các hiện vật văn hóa truyền thống, trong đó có không gian văn hóa cồng, chiêng đã được Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên hợp quốc (UNESCO) công nhận là Kiệt tác truyền khẩu và Di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại năm 2005, được đưa vào danh sách Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại năm 2008; nơi các nghệ nhân truyền đạt lại cho thế hệ trẻ những giá trị truyền thống của dân tộc mình... Theo sự phát triển chung của đất nước, hiện nay, nhà rông còn là nơi tổ chức những hoạt động hội họp, học tập, quán triệt các chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách của Nhà nước; các hoạt động thông tin lưu động, biểu diễn nghệ thuật, mít tinh; nơi tổ chức phát động các phong trào như: “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa”, “Xây dựng nông thôn mới”, “Toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc”, “Giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc”... Trải qua lịch sử lâu đời, cùng với sự phát triển của xã hội, nhà rông cũng có sự thay đổi cả về kết cấu, nội dung hoạt động cho phù hợp, song vẫn giữ được bản sắc, luôn là biểu tượng đẹp về sự trường tồn văn hóa buôn, làng của đồng bào Tây Nguyên, vẫn đã và đang phát huy những giá trị tốt đẹp trong thực tiễn.
 |
| Lãnh đạo Binh đoàn 15 và các đại biểu cắt băng khánh thành nhà rông văn hóa xã Ia Dom, tỉnh Gia Lai (tháng 10-2026). Ảnh: VĂN TOÀN |
Hiện nay, nhà rông trên địa bàn Tây Nguyên phần lớn đã cũ. Do điều kiện thời gian và thời tiết khắc nghiệt, mùa mưa hằng năm kéo dài, thổ nhưỡng thuận lợi cho mối, mọt phát triển nên phần cột, tường, ván sàn, khung mái, cầu thang lên xuống, cánh cửa bằng gỗ của các nhà rông truyền thống dễ bị mục nát, mối xông... Nhiều nhà rông đã xuống cấp, hư hỏng, không thể duy trì hoạt động được. Mặc dù cấp ủy, chính quyền địa phương và nhân dân đã cố gắng khắc phục, sửa chữa nhưng do kinh phí hạn hẹp, những vật liệu truyền thống (gỗ, tranh, nứa, lá...) dùng để xây dựng nhà rông ngày càng khan hiếm nên việc xây dựng, sửa chữa chưa được nhiều so với nhu cầu thực tế.
Những công trình thắm đượm tình đoàn kết quân dân
Quán triệt, thực hiện chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách của Nhà nước, những năm qua, Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng đã lãnh đạo, chỉ đạo toàn quân triển khai thực hiện nhiều chính sách hỗ trợ phát triển kinh tế-xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, trong đó có xây dựng, sửa chữa nhà rông cho đồng bào vùng Tây Nguyên. Từ năm 2015 đến 2025, Quân đội đã hỗ trợ xây dựng 9 nhà và sửa chữa nhiều nhà rông. Những nhà rông được Quân đội hỗ trợ xây dựng đều phát huy hiệu quả tốt; trực tiếp góp phần nâng cao đời sống tinh thần, bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa truyền thống của đồng bào, xây dựng nông thôn mới, tăng cường tình đoàn kết quân dân.
Từ thực tiễn đó, trên cơ sở nguyện vọng của nhân dân, đề nghị của các địa phương, đơn vị trên địa bàn, năm 2026, Ban Thường vụ Quân ủy Trung ương, lãnh đạo Bộ Quốc phòng đã đồng ý với tham mưu, đề xuất của Tổng cục Chính trị về việc hỗ trợ kinh phí xây dựng 11 nhà rông trên địa bàn Tây Nguyên từ nguồn ủng hộ của Binh đoàn 20 và Ngân hàng Thương mại Cổ phần Quân đội (MB); giao Binh đoàn 15 và Quân khu 5 triển khai tổ chức thực hiện.
Với tinh thần trách nhiệm cao nhất trước nhân dân, trải qua những ngày tháng khắc phục mọi khó khăn cả về địa hình, thời tiết, nhân công, nguyên vật liệu... để thi công, đến nay, 11 công trình nhà rông đều đã hoàn thành, cơ bản được xây dựng bằng bê tông, cốt thép, lợp mái bằng chất liệu mới chắc chắn, bảo đảm chất lượng, mỹ thuật, vừa giữ nguyên được bản sắc văn hóa vừa phù hợp với điều kiện mới, đúng mong đợi của đồng bào địa phương. Ngày 21-10-2026, Quân khu 5 đã tổ chức khánh thành, bàn giao 2 nhà sinh hoạt cộng đồng trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk. Nhà sinh hoạt cộng đồng của buôn Kđoh, xã Cư Pơng được thiết kế theo mô hình nhà dài truyền thống của đồng bào Ê Đê; nhà sinh hoạt cộng đồng của thôn 12, xã Ia Rvê được xây dựng theo kiểu nhà hội trường. Ngày 21 và 22-10-2026, Binh đoàn 15 tổ chức lễ khánh thành, bàn giao 2 công trình nhà rông văn hóa xã Ia Dom, tỉnh Gia Lai và nhà rông văn hóa thôn Giăng Lố I, xã Sa Loong, tỉnh Quảng Ngãi. Còn lại 8 nhà rông sẽ được bàn giao trước ngày 18-11-2026 cùng dịp tổ chức Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc, gắn với Ngày Văn hóa Việt Nam.
Bên cạnh những công trình ý nghĩa này, các đơn vị Quân đội đóng quân trên địa bàn còn tích cực tham gia xây dựng hệ thống chính trị ở cơ sở vững mạnh; phát triển kinh tế-xã hội, cải thiện điều kiện sản xuất, sinh hoạt, đi lại, học tập, chăm sóc sức khỏe nhân dân. Đơn cử như năm 2026, Binh đoàn 15 tiếp tục triển khai Chương trình “Sao sáng buôn làng”, qua đó bàn giao cho địa phương 26 công trình điện chiếu sáng năng lượng mặt trời tại các thôn, làng, khu dân cư thuộc địa bàn 3 tỉnh: Gia Lai, Quảng Ngãi, Quảng Trị; tổng chiều dài 42,24km, gồm 1.245 trụ đèn, tổng kinh phí 3.801,7 triệu đồng. Hệ thống đèn năng lượng mặt trời giúp việc đi lại vào buổi tối của nhân dân khu vực được thuận tiện hơn, góp phần giữ gìn an ninh trật tự, xây dựng nông thôn mới và tăng cường mối quan hệ đoàn kết quân dân.
Đây thực sự là những công trình, những việc làm rất có ý nghĩa, góp phần cải thiện điều kiện sinh hoạt cho nhân dân; là những công trình của tình đoàn kết quân dân keo sơn gắn bó; là minh chứng rõ nét về hiệu quả công tác dân vận của Quân đội; thể hiện sự quan tâm rất thiết thực của Đảng, Nhà nước và Quân đội đối với đồng bào Tây Nguyên, được cấp ủy, chính quyền và nhân dân địa phương đánh giá cao. Để triển khai đạt được kết quả đó, điều căn bản là có sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan, đơn vị Quân đội với cấp ủy, chính quyền địa phương trong nắm bắt tình hình, nhu cầu, nguyện vọng của nhân dân; thực hiện tốt công tác tuyên truyền; phát huy được sức mạnh tổng hợp, vai trò của già làng, trưởng thôn, người có uy tín và sự đồng thuận của toàn thể đồng bào cùng chung tay thực hiện.
Gìn giữ, phát huy bản sắc văn hóa các dân tộc trên địa bàn Tây Nguyên, trong đó có nhà rông văn hóa là nhiệm vụ quan trọng, có giá trị, ý nghĩa lịch sử, văn hóa, xã hội sâu sắc, là trách nhiệm của hệ thống chính trị, đồng bào Tây Nguyên và cả nước. Theo chức năng, nhiệm vụ và với tình cảm, trách nhiệm với nhân dân, đồng bào các dân tộc, thời gian tới, Quân đội sẽ tiếp tục đồng hành với cấp ủy, chính quyền và đồng bào các dân tộc trên địa bàn Tây Nguyên, góp phần bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống, xây dựng địa bàn vững mạnh, củng cố “thế trận lòng dân”, bảo vệ vững chắc Tổ quốc trong tình hình mới.