Nửa thế kỷ Hà Nội trên vùng đất Nam Tây Nguyên

 Ký ức một thời đi mở đất

 Đến xã Nam Ban Lâm Hà, tỉnh Lâm Đồng, khách có cảm giác như đang đứng giữa phố phường hoặc một ngôi làng ngoại ô nào đấy của Hà Nội. Những địa danh như Mê Linh, Đông Anh, Thanh Trì, Hoàn Kiếm, Thăng Long, Gia Lâm… là tên những khu phố, thôn, xóm, ngôi trường. Cùng với đó là những món ăn đặc sản như phở, bún chả, bánh cuốn; là nét thanh lịch của người Tràng An thể hiện qua giọng nói và cách giao tiếp, ứng xử. Dẫu cách xa Hà Nội cả nghìn cây số nhưng hình ảnh về Hà Nội tại đây rất đậm nét, thân thuộc.

Đoàn công tác của Thành ủy Hà Nội vào thăm khu kinh tế mới Hà Nội tại Lâm Đồng năm 1976. Ảnh tư liệu chụp lại

Ông Phan Hữu Giản, sinh năm 1941, quê ở phường Tứ Liên, nay là phường Hồng Hà, TP Hà Nội, hiện sống tại phường Lâm Viên - Đà Lạt, tỉnh Lâm Đồng, cho biết, tháng 12-1975, Ban Thường vụ Thành ủy Hà Nội ban hành thông báo về quyết định xây dựng Khu kinh tế mới Hà Nội tại Lâm Đồng. Ngày 29-3-1976, đoàn xe chở 125 thanh niên tiền trạm của huyện Gia Lâm lên đường vào Lâm Đồng. Là con liệt sĩ, đã có gia đình, thuộc diện ưu tiên không phải đi, nhưng với mong muốn được đặt chân đến miền Nam và tinh thần “Ba sẵn sàng”, ông xung phong nhận nhiệm vụ và đã có mặt trong đoàn xe ấy. “Trước khi đi, tôi chỉ kịp gửi thư cho vợ, lúc ấy là công nhân Nông trường Sông Lô ở Tuyên Quang, báo tin mình đã vào miền Nam và hứa sẽ trở về đón cô ấy”, ông Giản bồi hồi nhớ lại.

Tiễn đưa thanh niên xung phong vào xây dựng Khu kinh tế mới Hà Nội (ảnh bên phải) và quy hoạch xây dựng Khu kinh tế mới Hà Nội tại Lâm Đồng năm 1976 (ảnh bên trái). Ảnh tư liệu chụp lại

Sau một tuần hành quân, đoàn đến khu vực thác Voi, nay thuộc xã Nam Ban Lâm Hà. Tiếp đó, các tổng đội thanh niên xung phong từ những huyện Từ Liêm, Đông Anh, Thanh Trì và các quận Ba Đình, Đống Đa, Hoàn Kiếm, Hai Bà Trưng lần lượt có mặt. Cùng với lực lượng tiền trạm, hàng nghìn gia đình từ Hà Nội vào Nam Ban lập nghiệp, chung tay xây dựng vùng kinh tế mới.

Trên miền đất mới, cán bộ, đoàn viên, thanh niên và nhân dân bắt tay mở đường, dựng nhà, đào giếng, khai hoang; xây dựng trường học, nhà trẻ, trạm y tế, cơ sở sản xuất. Mỗi mái nhà hoàn thành, mỗi khoảnh đất được khai phá lại thêm điều kiện đón người dân vào ổn định cuộc sống.

Những ngày đầu ấy, công việc nặng nhọc, đời sống thiếu thốn, mưa rừng, muỗi, vắt và bệnh sốt rét thử thách sức chịu đựng của người mở đất. Sự chống phá của lực lượng phản động FULRO càng khiến cuộc sống thêm hiểm nguy. Có người đã mất vì bệnh tật, có người hy sinh dưới họng súng quân thù. Vượt lên mất mát, phần lớn những người đến lập nghiệp vẫn quyết tâm bám trụ, cùng nhau gây dựng xóm làng.

Một góc xã Nam Ban Lâm Hà hôm nay.

Năm 1987, huyện Lâm Hà được thành lập trên cơ sở Khu kinh tế mới Hà Nội và một số xã của huyện Đức Trọng cũ. Tên gọi ghép từ Lâm Đồng và Hà Nội ghi dấu sự gắn bó giữa hai địa phương, gửi gắm nỗi nhớ quê cũ và tình cảm với vùng đất đã trở thành quê hương mới.

Cùng kinh nghiệm lao động, những người con Thủ đô mang vào cao nguyên phong tục, nếp sống, hương vị món ăn quê nhà. Qua từng thế hệ, những giá trị ấy được gìn giữ, hòa cùng bản sắc văn hóa của đồng bào các dân tộc địa phương. Ký ức mở đất cũng theo những câu chuyện trong mỗi gia đình, nhắc con cháu trân trọng công sức người đi trước, biết yêu và có trách nhiệm với nơi mình đang sống.

Tiếp nối nghĩa tình, dựng xây quê mới
Ngày 1-7-2025, xã Nam Ban Lâm Hà chính thức thành lập trên cơ sở sắp xếp toàn bộ diện tích tự nhiên, quy mô dân số của thị trấn Nam Ban và ba xã Đông Thanh, Mê Linh, Gia Lâm thuộc huyện Lâm Hà trước đây. Địa phương có diện tích hơn 117km², dân số trên 32.700 người. Không chỉ thừa hưởng di sản của Vùng kinh tế mới Hà Nội và huyện Lâm Hà trước đây, xã Nam Ban Lâm Hà hiện nay còn sở hữu rất nhiều tiềm năng, lợi thế để bứt phá, vươn lên.

Nghề trồng cà phê và các dịch vụ từ cà phê phát triển mạnh tại xã Nam Ban Lâm Hà.

Những năm gần đây, nghề trồng cà phê, trồng dâu nuôi tằm và hoạt động du lịch tại địa phương phát triển mạnh, mang lại hiệu quả kinh tế cao. Địa phương cũng đang xây dựng chiến lược dài hạn dựa trên bốn trụ cột: Đô thị sinh thái thông minh, nông nghiệp công nghệ cao, du lịch xanh và liên kết vùng. Quá trình phát triển đặt trong tổng thể vùng Đà Lạt mở rộng, bảo đảm hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường.

Xã Nam Ban Lâm Hà nổi tiếng với nghề trồng dâu, nuôi tằm và xe tơ, dệt lụa.

Nửa thế kỷ đi qua, dòng chảy văn hóa Hà Nội trên Nam Tây Nguyên vẫn luôn đậm nét. Kỷ niệm 50 năm xây dựng và phát triển Vùng kinh tế mới Hà Nội tại Lâm Đồng là dịp nhìn lại chặng đường đã qua, tri ân những người mở đất và tiếp thêm động lực xây dựng quê hương. Đồng chí Nguyễn Văn Châu, Bí thư Đảng ủy xã Nam Ban Lâm Hà cho biết, địa phương đang tổ chức nhiều hoạt động như chương trình nghệ thuật phục vụ nhân dân, hội trại truyền thống, không gian ẩm thực có sự tham gia của 17 thôn, giới thiệu nét văn hóa Thăng Long cùng sản vật Lâm Đồng. Triển lãm “50 năm một chặng đường lịch sử - Sắt son nghĩa tình Hà Nội - Lâm Đồng” góp phần tái hiện hành trình mở đất và sự đổi thay của quê hương.

Xã Nam Ban Lâm Hà hiện có 2 làng nghề dâu tằm tơ đã được tỉnh Lâm Đồng công nhận từ năm 2015.

Lễ kỷ niệm chính thức dự kiến diễn ra sáng 25-10 với sự tham dự của lãnh đạo thành phố Hà Nội, lãnh đạo tỉnh Lâm Đồng; các thế hệ cán bộ từng tham gia xây dựng vùng kinh tế mới; cựu thanh niên xung phong tiền trạm, nhân chứng lịch sử, các gia đình tiêu biểu và nhân dân địa phương. Lãnh đạo thành phố Hà Nội và tỉnh Lâm Đồng sẽ trồng cây lưu niệm, gắn biển công trình chào mừng kỷ niệm 50 năm tại khu vực công viên cảnh quan hồ Ba Đình tại xã Nam Ban Lâm Hà. Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thành phố Hà Nội sẽ trao biểu trưng kinh phí hỗ trợ xây dựng 22 nhà Đại đoàn kết, tổng trị giá 1,32 tỷ đồng, dành cho các gia đình có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn…