Vận hành sàn giao dịch

Mặc dù tín chỉ carbon, giảm phát thải khí nhà kính đã được bán ở thế giới từ gần chục năm nay, thế nhưng việc bán, mua loại hàng hóa đặc biệt này không dễ. Lý do trên thế giới cũng như ở Việt Nam chưa có thị trường, việc mua và bán mới chỉ dừng ở dạng thí điểm và chưa hình thành thị trường chính thức.

Ngày 29-6-2026, Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX) chính thức khai trương và đi vào vận hành thị trường carbon.

Rừng sản xuất (rừng trồng) tại tỉnh Gia Lai.

Đến nay, Hệ thống đăng ký quốc gia ghi nhận 92 tổ chức đăng ký tham gia, tập trung chủ yếu ở ba lĩnh vực gồm sản xuất thép, xi măng và nhiệt điện. Đây cũng là những nhóm ngành có lượng phát thải lớn và thuộc diện được phân bổ hạn ngạch phát thải khí nhà kính.

Ông Nguyễn Tuấn Anh, Phó tổng giám đốc HNX cho biết, trong quá trình vận hành, thị trường carbon có một số điểm khác biệt so với thị trường chứng khoán truyền thống mà các tổ chức, doanh nghiệp cần lưu ý.

Trước hết, quy trình đăng ký và giao dịch được thực hiện qua nhiều hệ thống liên thông. Các tổ chức được phân bổ hạn ngạch phát thải hoặc sở hữu tín chỉ carbon phải đăng ký trên Hệ thống đăng ký quốc gia do Cục Biến đổi khí hậu (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) quản lý. Sau khi thông tin được cập nhật, Cục Biến đổi khí hậu truyền dữ liệu sang Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam. Chỉ những tài khoản đã hoàn tất việc lưu ký trong ngày trước đó mới được thực hiện giao dịch vào ngày tiếp theo.

Đây là điểm đặc thù quan trọng trong cơ chế vận hành, bởi quyền giao dịch chỉ được kích hoạt sau khi dữ liệu về hàng hóa và tài khoản được đồng bộ giữa Hệ thống đăng ký quốc gia và hệ thống lưu ký.

Bên cạnh đó, đối tượng được giao dịch đối với hạn ngạch phát thải khí nhà kính là các doanh nghiệp được phân bổ hạn ngạch.

Một điểm khác biệt nữa là phương thức thanh toán trên thị trường carbon tại HNX được thực hiện theo cơ chế thanh toán tức thời đối với từng giao dịch. Theo đó, khi bên mua có đủ tiền và bên bán có đủ hạn ngạch phát thải trên tài khoản lưu ký, các bên có thể thực hiện giao dịch thỏa thuận (thỏa thuận thông thường hoặc thỏa thuận điện tử).

Kết quả giao dịch được ghi nhận ngay trên hệ thống. Đây là những điểm khác biệt chính trong cơ chế vận hành hiện nay của thị trường carbon mà các tổ chức, doanh nghiệp và nhà đầu tư cần lưu ý khi tham gia.

Những quy định về giao dịch mua bán tín chỉ carbon và mua bán hạn ngạch phát thải khí nhà kính do Sàn giao dịch HNX quy định? Câu trả lời là sàn giao dịch HNX không thể "tự nghĩ" ra quy định mà những quy định này được cụ thể hóa từ Nghị định số 29/2026/NĐ-CP ngày 19-1-2026 về Sàn giao dịch carbon trong nước của Chính phủ.

Vậy 1 tín chỉ carbon bằng bao nhiêu CO2?

Theo khoản 2b, Điều 19, Nghị định số 06/2022/NĐ-CP ngày 7-1-2022 của Chính phủ về Quy định giảm nhẹ phát thải khí nhà kính và bảo vệ tầng ozone (Nghị định số 119/2025/NĐ-CP ngày 9-6-2025, Chính phủ ban hành sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 06/2022/NĐ-CP) thì 1 tín chỉ carbon bằng 1 tấn СО2 tương đương.

"Thỏa thuận chi trả giảm phát thải vùng Bắc Trung Bộ (ERPA) đã được ký vào ngày 22-10-2020 giữa Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường) với tư cách là Cơ quan thực hiện Chương trình và Ngân hàng Tái thiết và Phát triển quốc tế (IBRD) thuộc nhóm Ngân hàng Thế giới (WB) với tư cách là bên được ủy thác của Quỹ đối tác carbon lâm nghiệp (FCPF). Theo đó, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn chuyển nhượng lượng giảm phát thải 10,3 triệu tấn CO2 tương đương (CO2) cho FCPF; đơn giá chuyển nhượng là 5 USD/tấn CO2; tổng giá trị thỏa thuận này là 51,5 triệu USD; thời gian thực hiện từ năm 2018 đến năm 2025.

Việt Nam hiện đang hoàn tất các thủ tục để chuyển nhượng cho LEAF/Emergent (Tổ chức tăng cường tài chính lâm nghiệp (Emergent) và Liên minh giảm phát thải và tăng cường tài chính lâm nghiệp (LEAF) 5,15 triệu tấn CO2 giảm phát thải từ rừng tại vùng Tây Nguyên và Nam Trung Bộ giai đoạn 2022-2026 với giá tối thiểu 10 USD/tấn CO2", theo nguồn Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường).