QĐND - Bước vào công cuộc đổi mới, hệ thống pháp luật nước ta còn rất đơn giản, chỉ có Hiến pháp, Bộ luật Hình sự, một số luật, pháp lệnh, nghị định về tổ chức bộ máy Nhà nước và một vài lĩnh vực kinh tế-xã hội. Yêu cầu cấp bách của việc chuyển đổi từ nền kinh tế tập trung, bao cấp sang nền kinh tế thị trường định hướng XHCN, đòi hỏi phải khẩn trương xây dựng hệ thống pháp luật đầy đủ, thống nhất, đồng bộ, khả thi điều chỉnh các lĩnh vực của đời sống kinh tế-xã hội. Để đáp ứng mục tiêu này, năm 1996, Quốc hội đã ban hành Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật (được sửa đổi, bổ sung một số điều năm 2002), Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật của Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân năm 2004 và Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2008. Sự ra đời của luật năm 1996, luật năm 2004 và luật năm 2008 đã góp phần nâng cao nhận thức của các cấp, các ngành ở Trung ương và địa phương về ý nghĩa, vai trò của công tác xây dựng pháp luật, từng bước đưa công tác xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật đi vào nền nếp.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, quá trình thực hiện hai luật trên đã bộc lộ những bất cập, hạn chế… Để khắc phục và nhằm kịp thời cụ thể hóa nội dung và tinh thần của Hiến pháp năm 2013, ngày 22-6-2015, tại Kỳ họp thứ chín, Quốc hội khóa XIII, đã xem xét, thông qua Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật. Ngày 17-7-2015, Văn phòng Chủ tịch nước đã tổ chức họp báo chính thức công bố Lệnh của Chủ tịch nước Trương Tấn Sang về việc công bố luật này.

Theo đại diện Bộ Tư pháp (cơ quan chủ trì việc soạn thảo luật), Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2015 (gồm 17 chương, 173 điều) được xây dựng trên cơ sở hợp nhất hai luật hiện hành thành một luật để áp dụng thống nhất việc xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật trong phạm vi cả nước. So với quy định của hai luật hiện hành, luật năm 2015 có những điểm mới. Theo đó, để bảo đảm tính chủ động, linh hoạt trong công tác lập pháp, luật mới không quy định về Chương trình xây dựng luật, pháp lệnh nhiệm kỳ Quốc hội và chỉ quy định về Chương trình xây dựng luật, pháp lệnh hằng năm (Điều 31). Về xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật theo trình tự, thủ tục rút gọn, kế thừa các quy định luật năm 2008 (Điều 75), Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2015 bổ sung 3 trường hợp được xây dựng, ban hành văn bản quy phạm theo quy trình rút gọn, gồm: Thứ nhất, trường hợp đột xuất, khẩn cấp trong phòng, chống thiên tai, dịch bệnh, cháy, nổ; thứ hai, trường hợp cấp bách để giải quyết những vấn đề phát sinh trong thực tiễn theo quyết định của Quốc hội; thứ ba, trường hợp để ngừng hiệu lực toàn bộ hoặc một phần của văn bản quy phạm pháp luật trong một thời hạn nhất định.

Liên quan đến những hành vi bị nghiêm cấm trong xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật, luật năm 2015 bổ sung một điều quy định về các hành vi bị nghiêm cấm (Điều 14), bao gồm các hành vi sau: Ban hành văn bản quy phạm pháp luật trái với Hiến pháp, văn bản quy phạm pháp luật của cơ quan Nhà nước cấp trên; ban hành văn bản không thuộc hệ thống văn bản quy phạm pháp luật; ban hành văn bản quy phạm pháp luật không đúng thẩm quyền, hình thức, trình tự, thủ tục quy định trong luật này; quy định thủ tục hành chính trong văn bản quy phạm pháp luật của Chánh án Tòa án Nhân dân Tối cao, Viện trưởng Viện Kiểm sát Nhân dân Tối cao; Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang bộ; Tổng Kiểm toán Nhà nước; Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân các cấp, đơn vị hành chính-kinh tế đặc biệt...

Luật sẽ có hiệu lực kể từ ngày 1-7-2016.

LÊ THIẾT HÙNG