Lợi thế tự nhiên và những trăn trở của người làm vườn

Được phù sa sông Tiền bồi đắp qua nhiều thế hệ, Đồng Tháp từ lâu được biết đến là một trong những vùng sản xuất cây ăn trái trọng điểm của cả nước. Những vườn xoài bạt ngàn ở Cao Lãnh, những vùng chuyên canh sầu riêng xanh tốt hay những vườn nhãn, quýt sai trĩu quả đã trở thành hình ảnh quen thuộc của vùng đất sen hồng.

Sự cần cù của người nông dân cùng điều kiện tự nhiên thuận lợi đã góp phần đưa Đồng Tháp trở thành địa phương có diện tích cây ăn trái lớn nhất khu vực Đồng bằng sông Cửu Long. Theo đồng chí Võ Phương Thủy, Giám đốc Sở Công Thương tỉnh Đồng Tháp, đến cuối tháng 6-2026, diện tích cây ăn trái toàn tỉnh ước đạt hơn 135.331ha, với sản lượng hơn 2,5 triệu tấn mỗi năm.

Người dân tham quan Lễ hội trái cây Đồng Tháp lần thứ I, năm 2026. 

Trong cơ cấu ngành hàng, sầu riêng đang nổi lên là cây trồng có giá trị kinh tế cao với diện tích khoảng 34.000ha, sản lượng hơn 557.000 tấn/năm. Bên cạnh đó, xoài vẫn giữ vai trò là ngành hàng chủ lực với hơn 16.800ha, sản lượng khoảng 224.300 tấn/năm. Các sản phẩm như mít, thanh long, khóm (dứa), nhãn và cây có múi cũng góp phần tạo nên sự đa dạng cho ngành hàng trái cây của tỉnh.

Những con số ấn tượng ấy là kết quả của quá trình gắn bó với nghề làm vườn của hàng chục nghìn hộ dân. Trên những vùng chuyên canh cây ăn trái, người dân không chỉ tạo ra nguồn thu nhập cho gia đình mà còn góp phần hình thành các vùng nguyên liệu phục vụ chế biến và xuất khẩu.

Ông Lê Văn Nam, Chủ tịch Hội đồng quản trị HTX Dịch vụ Nông nghiệp Mỹ Long và gian hàng trưng bày sản phẩm tại Lễ hội trái cây Đồng Tháp lần thứ I, năm 2026. 

Tuy nhiên, phía sau những mùa quả ngọt vẫn còn không ít nỗi lo. Trong thời gian dài, việc sản xuất chủ yếu dựa vào kinh nghiệm truyền thống, phát triển theo hướng tự phát khiến chất lượng sản phẩm chưa đồng đều, khó kiểm soát sản lượng và thường xuyên đối mặt với tình trạng “được mùa, mất giá”. Không ít hộ dân gặp khó khăn khi thị trường biến động, trong khi chi phí vật tư nông nghiệp ngày càng tăng.

Thay đổi tư duy để nâng cao giá trị ngành hàng trái cây

Nhận thức rõ những thách thức đó, Đồng Tháp đang từng bước chuyển từ tư duy “sản xuất nông nghiệp” sang “kinh tế nông nghiệp”, lấy thị trường làm trung tâm và giá trị gia tăng làm mục tiêu phát triển.

Với lợi thế là địa phương có diện tích cây ăn trái lớn nhất khu vực Đồng bằng sông Cửu Long, Đồng Tháp đang tập trung phát triển các chuỗi ngành hàng chủ lực theo hướng bền vững, nâng cao năng lực cạnh tranh và giá trị gia tăng. 

Thông qua Lễ hội trái cây Đồng Tháp lần thứ I, năm 2026 và các hoạt động xúc tiến thương mại, tỉnh mong muốn tăng cường kết nối giữa nông dân, hợp tác xã (HTX) và doanh nghiệp; đồng thời mở rộng thị trường tiêu thụ, từng bước xây dựng thương hiệu cho các sản phẩm trái cây đặc trưng của địa phương.

Sự thay đổi ấy được thể hiện qua việc xây dựng các vùng nguyên liệu tập trung, mở rộng diện tích sản xuất theo tiêu chuẩn, đẩy mạnh cấp mã số vùng trồng và ứng dụng khoa học-công nghệ trong sản xuất. Đến nay, toàn tỉnh đã được cấp hơn 3.450 mã số vùng trồng với diện tích hơn 100.000ha, tạo điều kiện thuận lợi cho việc truy xuất nguồn gốc và mở rộng thị trường xuất khẩu.

Theo đồng chí Lê Hà Luân, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đồng Tháp, dù sở hữu quy mô sản xuất lớn với các ngành hàng ưu tiên như lúa gạo, xoài, sầu riêng, cá tra, sen cùng hệ sinh thái 889 sản phẩm OCOP phong phú, giá trị thương hiệu mang lại vẫn chưa tương xứng với tiềm năng của tỉnh. 

Một số loại trái cây đặc sản của Đồng Tháp. 

Một số tài sản trí tuệ đã được xác lập nhưng việc khai thác và thương mại hóa sau bảo hộ còn hạn chế; liên kết giữa vùng nguyên liệu, chế biến và thị trường tiêu thụ chưa thật sự đồng bộ trước yêu cầu ngày càng cao của thị trường.

Để khắc phục những điểm nghẽn đó, Đồng Tháp đang đẩy mạnh mô hình liên kết “5 nhà” gồm nhà nông, nhà khoa học, doanh nghiệp, hệ thống tín dụng và logistics. Thông qua sự gắn kết này, nhiều vấn đề về kỹ thuật, vốn, bảo quản sau thu hoạch và tiêu thụ sản phẩm từng bước được tháo gỡ, tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững của ngành hàng trái cây.

Minh chứng cho hướng đi nâng cao giá trị nông sản là mô hình của HTX Dịch vụ nông nghiệp Mỹ Long, xã Mỹ Hiệp. Từ loại chanh không hạt vốn chủ yếu được tiêu thụ dưới dạng quả tươi, HTX đã mạnh dạn đầu tư chế biến sâu để tạo ra sản phẩm nước cốt chanh mật ong cô đặc mang thương hiệu địa phương.

Xuất phát từ mong muốn nâng cao giá trị cho cây chanh không hạt, những người nông dân nơi đây đã kết hợp nước cốt chanh với mật ong nguyên chất để tạo nên sản phẩm có thời gian bảo quản dài hơn nhưng vẫn giữ được hương vị đặc trưng. Với sự hỗ trợ về khoa học-công nghệ, đặc biệt là việc ứng dụng dây chuyền sản xuất hiện đại, sản phẩm từng bước khẳng định chỗ đứng trên thị trường.

Gần 10 năm qua, mô hình này không chỉ góp phần nâng cao giá trị trái chanh không hạt mà còn tạo đầu ra ổn định cho hàng trăm hộ dân trong và ngoài địa phương. Thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào thị trường tiêu thụ trái tươi, người dân có thêm kênh tiêu thụ thông qua chế biến, giảm áp lực trước tình trạng được mùa nhưng mất giá hoặc bị thương lái ép giá.

Không chỉ các HTX, nhiều nông dân trên địa bàn tỉnh cũng đang chủ động thay đổi tư duy sản xuất theo hướng gắn với nhu cầu thị trường. Anh Nguyễn Văn Cường (45 tuổi), thành viên HTX Mỹ Tịnh An cho biết, những năm gần đây, việc sản xuất của gia đình có nhiều chuyển biến tích cực nhờ sự đồng hành của HTX. Hiện anh duy trì các loại cây trồng như sầu riêng, thanh long và chanh dây, từng bước áp dụng các quy trình sản xuất theo hướng an toàn và nâng cao chất lượng sản phẩm.

Các đại biểu thực hiện nghi thức khai mạc Lễ hội trái cây Đồng Tháp lần thứ I, năm 2026. 

Theo anh Cường, nếu trước đây người dân thường lo lắng về đầu ra mỗi khi bước vào vụ thu hoạch thì nay việc liên kết sản xuất thông qua HTX đã giúp bà con yên tâm hơn. Các sản phẩm được HTX hỗ trợ kết nối tiêu thụ và thu mua, góp phần hạn chế tình trạng phụ thuộc vào thương lái cũng như những biến động bất lợi của thị trường.

Trong dòng chảy chuyển đổi đó, Lễ hội trái cây Đồng Tháp lần thứ I, năm 2026 được xem là dấu mốc quan trọng trong hành trình phát triển ngành hàng trái cây của địa phương. Sau 4 ngày diễn ra, lễ hội thu hút khoảng 500.000 lượt khách tham quan, trải nghiệm và mua sắm. Hội chợ triển lãm với gần 120 gian hàng của các doanh nghiệp, HTX, cơ sở sản xuất trong và ngoài tỉnh không chỉ góp phần quảng bá sản phẩm mà còn mở ra cơ hội kết nối giao thương, tìm kiếm đối tác và mở rộng thị trường tiêu thụ.

Đồng chí Phạm Thành Ngại, Chủ tịch UBND tỉnh Đồng Tháp nhấn mạnh, ý nghĩa của Lễ hội trái cây Đồng Tháp lần thứ I, năm 2026 không chỉ dừng lại ở một ngày hội nông sản thông thường. Đây còn là diễn đàn quan trọng để địa phương nhìn lại hành trình phát triển, tư duy lại phương thức làm nông nghiệp trong bối cảnh chuyển đổi số và biến đổi khí hậu gay gắt hiện nay, từ đó mở ra những chuyển biến thực chất trong sản xuất và tiêu thụ nông sản; để trái cây Đồng Tháp có thêm thị trường mới, được bán với giá trị cao hơn và mang lại nguồn thu nhập ổn định hơn cho người dân.

Lần đầu tiên tổ chức lễ hội trái cây, Đồng Tháp không chỉ giới thiệu những mùa quả ngọt của mình. Xa hơn, địa phương đang từng bước hiện thực hóa mục tiêu phát triển nền nông nghiệp hiện đại, hiệu quả và bền vững, nơi người nông dân giữ vai trò trung tâm trong chuỗi giá trị và những thành quả từ đất đai, phù sa tiếp tục được nâng lên thành giá trị kinh tế, góp phần xây dựng nông thôn mới ngày càng giàu đẹp, văn minh.