Đẩy nhanh tiến độ dự án, khơi thông nguồn lực, giảm tầng nấc trung gian là mục tiêu được đặt ra khi sửa đổi Luật Đấu thầu. Bên cạnh đấu thầu cạnh tranh, việc mở rộng các hình thức lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư thông qua đàm phán cạnh tranh, chỉ định thầu được kỳ vọng tạo thêm sự chủ động, linh hoạt cho chủ đầu tư và người có thẩm quyền. Tuy nhiên, sự linh hoạt ấy chỉ thực sự có ý nghĩa khi được đặt trong khuôn khổ pháp luật minh bạch, có cơ chế giám sát và kiểm soát hiệu quả.

Ảnh minh họa/Ảnh: baodautu.vn  

Bày tỏ ủng hộ mục tiêu xuyên suốt là đẩy mạnh phân cấp, phân quyền triệt để cho chủ đầu tư, cắt giảm các tầng nấc trung gian, tích hợp quy trình, thủ tục nhằm rút ngắn thời gian chuẩn bị và đẩy nhanh tiến độ đầu tư dự án, tuy nhiên đại biểu Nguyễn Văn Mạnh (đoàn Phú Thọ) cảnh báo, phân cấp, phân quyền càng mạnh thì kiểm soát rủi ro càng phải nghiêm. Nếu mở rộng các hình thức lựa chọn nhà thầu không qua cạnh tranh thực chất mà thiếu cơ chế hậu kiểm độc lập và "hàng rào" định lượng chặt chẽ, những kẽ hở về chia nhỏ gói thầu, hợp thức hóa lợi ích nhóm, phát sinh cơ chế xin-cho có thể xuất hiện dưới những hình thức tinh vi hơn. Do đó, đại biểu đề nghị, đấu thầu rộng rãi phải tiếp tục được xác định là phương thức lựa chọn nhà thầu cơ bản, chủ đạo. Các trường hợp ngoại lệ cần được quy định trực tiếp trong luật, với tiêu chí cụ thể, định lượng rõ ràng về điều kiện kỹ thuật, tính cấp bách, thời hạn và hạn mức giá trị. Không thể để những khái niệm định tính như "dự án có tính chất đặc thù" để né tránh đấu thầu cạnh tranh. Đồng thời, thiết lập cơ chế kiểm soát quyền lực và chế tài người đứng đầu, gắn quyền tự quyết của người có thẩm quyền và chủ đầu tư với trách nhiệm pháp lý cá nhân nếu để xảy ra tiêu cực, lãng phí

Một yêu cầu không kém phần quan trọng là công khai, minh bạch. Một số đại biểu đề nghị quy định bắt buộc trong thời hạn 15 ngày kể từ ngày quyết định chỉ định thầu, chủ đầu tư phải công khai toàn bộ hồ sơ chỉ định thầu, giá gói thầu và giá chỉ định thầu trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia để cơ quan chức năng và xã hội giám sát, trừ các gói thầu thuộc bí mật quốc phòng, an ninh.

Những đề xuất này cùng hướng đến một nguyên tắc: Phân cấp, phân quyền không đồng nghĩa với buông lỏng quản lý; trao quyền không có nghĩa là giảm trách nhiệm. Ngược lại, quyền tự quyết càng lớn thì trách nhiệm cá nhân của người đứng đầu, chủ đầu tư và người có thẩm quyền càng phải được xác định rõ, gắn với cơ chế hậu kiểm và chế tài đủ sức răn đe. Chỉ khi quyền hạn đi liền với trách nhiệm, công khai đi đôi với giám sát, cải cách đấu thầu mới thực sự trở thành động lực phát triển, thay vì tạo thêm kẽ hở cho tiêu cực, thất thoát, lãng phí.