Gỡ khó cơ chế tự chủ cho các đơn vị khuyến công

Tuy nhiên, việc thực hiện cơ chế tự chủ tài chính đang đặt ra nhiều thách thức đối với các đơn vị này, khi đặc thù hoạt động khuyến công là cung cấp dịch vụ sự nghiệp công thiết yếu, không tạo nguồn thu để tự bảo đảm chi thường xuyên.

Thúc đẩy công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông thôn

Trong nhiều năm qua, hệ thống các đơn vị khuyến công đã góp phần quan trọng trong phát triển sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu (RISEP), thúc đẩy đổi mới sáng tạo, nâng cao giá trị sản phẩm địa phương và hỗ trợ nhiều cơ sở sản xuất từng bước tham gia chuỗi cung ứng trong nước cũng như xuất khẩu. Nhiều sản phẩm truyền thống, đặc sản vùng miền đã được chuẩn hóa mẫu mã, cải thiện chất lượng, mở rộng thị trường nhờ sự đồng hành của các đơn vị khuyến công.

Sự hỗ trợ kịp thời từ chương trình khuyến công quốc gia đã giúp Công ty TNHH Sản xuất Gạch không nung Vĩnh Long Phước (xã Ngãi Tứ, tỉnh Vĩnh Long) mạnh dạn đầu tư, đổi mới công nghệ. Ảnh: HOÀNG DƯƠNG

Minh chứng rõ nét là trong giai đoạn 2021-2025, Chương trình khuyến công quốc gia đã hỗ trợ 883 cơ sở công nghiệp nông thôn tiếp nhận chuyển giao công nghệ, ứng dụng máy móc tiên tiến; xây dựng 52 mô hình trình diễn kỹ thuật sản xuất sản phẩm mới. Nhiều cơ sở sau hỗ trợ đã nâng đáng kể năng suất, giảm chi phí lao động thủ công, cải thiện chất lượng và tính đồng đều của sản phẩm. Đáng ghi nhận, khuyến công còn hỗ trợ đào tạo, tư vấn, chuyển đổi số cho doanh nghiệp công nghiệp nông thôn. Hơn 1.500 lượt cơ sở đã tham gia các lớp đào tạo về quản trị, 5S, Kaizen, ISO, bán hàng trực tuyến... Những hỗ trợ này tạo nền tảng quan trọng để cơ sở sản xuất thay đổi tư duy, cách làm-yếu tố quyết định cho phát triển dài hạn.

Có thể khẳng định, khuyến công không chỉ là hoạt động hỗ trợ sản xuất đơn thuần mà còn là chính sách phát triển kinh tế-xã hội có tính chiến lược, giúp thu hẹp khoảng cách phát triển giữa khu vực đô thị và nông thôn, tạo việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân và giữ gìn bản sắc nghề truyền thống địa phương. Do vậy, hệ thống khuyến công cần cơ chế phù hợp để phát huy hiệu quả trong phát triển công nghiệp nông thôn.

Thách thức lớn khi thực hiện cơ chế tự chủ tài chính

Theo đánh giá của sở công thương các tỉnh, thành phố, việc thực hiện cơ chế tự chủ tài chính từ ngày 8-4 theo Nghị quyết số 105/NQ-CP ban hành Chương trình hành động thực hiện Kết luận số 210-KL/TW ngày 12-11-2025 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII về tiếp tục xây dựng, hoàn thiện tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị trong thời gian tới (Nghị quyết 105) đang đặt ra nhiều khó khăn đối với các đơn vị sự nghiệp công lập thuộc sở công thương. Theo định hướng của Nghị quyết 105, các đơn vị sự nghiệp công lập thực hiện tự bảo đảm chi thường xuyên trở lên, trường hợp không thực hiện được phải tổ chức lại. Đây là chủ trương đúng đắn nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động, giảm gánh nặng ngân sách. Tuy nhiên, với đặc thù của hoạt động khuyến công, yêu cầu này đang tạo ra những thách thức không nhỏ.

Cần thẳng thắn nhìn nhận, điểm đặc thù của hoạt động khuyến công là không tạo ra nguồn thu. Theo quy định tại Nghị định số 60/2021/NĐ-CP quy định cơ chế tự chủ tài chính của đơn vị sự nghiệp công lập, khuyến công thuộc danh mục dịch vụ sự nghiệp công sử dụng ngân sách nhà nước, là hoạt động kinh tế công thương cơ bản, thiết yếu, được Nhà nước bảo đảm kinh phí thực hiện. Các dịch vụ sự nghiệp công như: Đào tạo, tập huấn, xây dựng mô hình trình diễn kỹ thuật, hỗ trợ ứng dụng máy móc tiên tiến vào sản xuất, phát triển sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu... là những nhiệm vụ mang tính đặc thù được giao hằng năm, không có khả năng tạo nguồn thu để tự trang trải chi phí bộ máy.

Chính vì vậy, yêu cầu tự chủ tài chính theo Nghị quyết 105 được đánh giá là chưa phù hợp với thực tiễn. Nếu áp dụng cứng nhắc, nhiều đơn vị sự nghiệp khuyến công sẽ không thể duy trì hoạt động, đặc biệt tại các địa bàn còn nhiều khó khăn. Từ thực tế trên, Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công, Bộ Công Thương kiến nghị Chính phủ xem xét điều chỉnh cơ chế theo hướng cho phép các đơn vị sự nghiệp thực hiện nhiệm vụ khuyến công thuộc sở công thương được hưởng chính sách tương tự lĩnh vực khuyến nông, tức là tiếp tục được ngân sách nhà nước bảo đảm chi thường xuyên, không bắt buộc tự chủ hoàn toàn.

Về tổ chức bộ máy, đề nghị Chính phủ thống nhất mô hình mỗi tỉnh, thành phố tiếp tục được duy trì 1 đơn vị sự nghiệp công lập trực thuộc sở công thương thực hiện nhiệm vụ khuyến công và một số hoạt động kinh tế công thương khác để bảo đảm tính xuyên suốt, đồng bộ từ Trung ương đến địa phương. Về nguồn lực, tiếp tục khẳng định khuyến công là dịch vụ công cơ bản, thiết yếu để được Nhà nước bảo đảm kinh phí hoạt động thường xuyên (nhóm 4 theo Nghị định số 60/2021/NĐ-CP), tạo điều kiện cho cán bộ yên tâm công tác, phát huy năng lực, đặc biệt trong bối cảnh sáp nhập tỉnh, thành phố như hiện nay.

Hoạt động khuyến công được Đảng, Nhà nước xác định là nhiệm vụ quan trọng thúc đẩy phát triển công nghiệp nông thôn. Nghị quyết số 19-NQ/TW ban hành ngày 16-6-2022, Hội nghị lần thứ năm Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII về nông nghiệp, nông dân, nông thôn đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045; Nghị quyết số 29-NQ/TW về tiếp tục đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045... đều nhấn mạnh vai trò quan trọng của hoạt động khuyến công đối với phát triển kinh tế, công nghiệp nông thôn. Một điểm đáng chú ý là trong khi một số lĩnh vực như nông nghiệp, môi trường vẫn được duy trì các đơn vị sự nghiệp công lập không tự chủ để thực hiện nhiệm vụ công (điển hình như hệ thống khuyến nông) thì khuyến công-lĩnh vực có vai trò tương đồng-lại chưa có cơ chế tương tự. Đây là bất cập cần sớm được xem xét tháo gỡ nhằm bảo đảm tính thống nhất trong hệ thống chính sách phát triển kinh tế nông thôn.