Đưa đặc sản vùng cao vươn ra thị trường quốc tế

Đổi mới sản xuất, nâng tầm đặc sản địa phương

Giữa vùng núi Văn Miếu, Phú Thọ, những trái thanh long từng khiến người nông dân trăn trở vì đầu ra bấp bênh nay đã được khoác lên mình một giá trị mới nhờ tư duy đổi mới và ứng dụng công nghệ trong sản xuất. Tại Hợp tác xã (HTX) Lộc Thúy Quỳnh Farm, từ nguồn nguyên liệu nông sản sẵn có của địa phương, thanh long ruột đỏ được nghiên cứu, chế biến thành sản phẩm mì độc đáo, mở ra hướng đi mới trong nâng cao giá trị nông sản. Sản phẩm không chỉ được người tiêu dùng trong nước đón nhận mà còn nhận được sự quan tâm từ các thị trường Nhật Bản, Nga, Pakistan.

Tại Trà Vinh, Công ty TNHH Trà Vinh Farm (Sokfarm) cho thấy vai trò của công nghệ số trong việc đưa sản vật địa phương tiếp cận khách hàng. Phát triển các sản phẩm từ mật hoa dừa-sản vật gắn với đời sống và văn hóa của đồng bào Khmer, doanh nghiệp không chỉ khai thác các kênh phân phối truyền thống mà còn chủ động sử dụng mạng xã hội và thương mại điện tử để giới thiệu sản phẩm, kể câu chuyện về vùng nguyên liệu, hướng dẫn cách sử dụng và truyền tải những nét văn hóa đặc trưng của cộng đồng địa phương. Nhờ đó, từ mức doanh thu khoảng 30 triệu đồng/tháng trong năm 2025, đến năm 2026, Sokfarm đạt hơn 2 tỷ đồng/tháng trên nền tảng TikTok Shop, với gần 200.000 sản phẩm được tiêu thụ.

Hoạt động sản xuất tại Hợp tác xã Chè Hảo Đạt, Thái Nguyên. Ảnh: ĐẠT NGUYÊN

Hành trình với sản phẩm miến dong của HTX Tài Hoan (tỉnh Thái Nguyên) lại là minh chứng cho một cách làm khác: Đưa đặc sản truyền thống vươn ra thị trường quốc tế bằng việc chuẩn hóa sản xuất và nâng cao chất lượng. Theo bà Trần Minh Anh, đại diện HTX Tài Hoan, ngay từ những ngày đầu thành lập, HTX lựa chọn tổ chức lại toàn bộ hoạt động sản xuất, bắt đầu từ xây dựng vùng nguyên liệu, liên kết với người dân, hướng dẫn kỹ thuật canh tác, bao tiêu sản phẩm đến đầu tư nhà xưởng, máy móc và kiểm soát chất lượng ở từng công đoạn. Đến nay, HTX đã xây dựng được vùng nguyên liệu khoảng 70ha, liên kết với 700 hộ dân, từng bước hình thành chuỗi sản xuất tương đối khép kín. Từ nghề làm miến dong gắn bó lâu đời với đời sống của đồng bào Tày, Nùng, miến dong Tài Hoan đã mở rộng thị trường sang Mỹ, Australia, Hàn Quốc và Cộng hòa Séc...

Liên kết chuỗi giá trị, lấy thị trường làm định hướng phát triển

Cộng đồng các dân tộc tại Việt Nam sở hữu hàng nghìn sản vật phong phú, gắn với điều kiện tự nhiên, tập quán canh tác, phương thức chế biến và tri thức bản địa của từng vùng đất. Mỗi sản phẩm không chỉ mang giá trị hàng hóa mà còn chứa đựng những câu chuyện về con người, văn hóa, lịch sử của cộng đồng địa phương. Đây chính là lợi thế khác biệt trong bối cảnh người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến nguồn gốc, tính tự nhiên, chất lượng và tính bền vững của sản phẩm. Tuy nhiên, tiềm năng chưa đồng nghĩa với năng lực cạnh tranh. Thực tế cho thấy, phần lớn sản vật vùng cao vẫn được sản xuất ở quy mô nhỏ, phân tán theo từng hộ hoặc nhóm hộ; nguồn cung thiếu ổn định, chất lượng chưa đồng đều, trong khi năng lực sơ chế, bảo quản và chế biến sâu còn hạn chế...

Hoạt động sản xuất tại Hợp tác xã Lộc Thúy Quỳnh Farm, Phú Thọ. Ảnh: PHÚ THÚY

Từ thực tiễn trong hành trình chinh phục thị trường quốc tế của miến dong Tài Hoan, bà Trần Minh Anh cho biết, để hoàn thiện một lô hàng xuất khẩu, HTX có khi phải mất hơn một năm cho việc gửi mẫu kiểm nghiệm, kiểm tra dư lượng, hoàn thiện bao bì, nhãn mác và các thủ tục xuất nhập khẩu. Vì vậy, đại diện HTX cho rằng yếu tố quyết định không chỉ nằm ở việc sản phẩm ngon, mà phải biến chất lượng truyền thống thành một quy trình sản xuất có thể kiểm soát và chứng minh được. Các HTX mong muốn được hỗ trợ về tiêu chuẩn, kiểm nghiệm, pháp lý, bảo hộ sở hữu trí tuệ và thương hiệu ở nước ngoài, qua đó nâng khả năng đáp ứng yêu cầu, mở rộng thị trường bền vững... Theo ông Tô Hoài Nam, Phó chủ tịch Thường trực kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam, cần tăng cường liên kết giữa các địa phương có lợi thế bổ trợ, gắn vùng nguyên liệu với chế biến và hệ thống phân phối, đồng thời bảo đảm hài hòa lợi ích giữa người sản xuất và doanh nghiệp. Về phía chính sách, cần chuyển từ hỗ trợ đơn lẻ sang hỗ trợ theo chuỗi giá trị, tập trung tháo gỡ những điểm nghẽn về quản trị, chế biến, kiểm nghiệm, chứng nhận chất lượng, sở hữu trí tuệ và logistics; ưu tiên phát triển các hạ tầng, dịch vụ dùng chung như kho lạnh, truy xuất nguồn gốc và kiểm định chất lượng để giảm chi phí cho doanh nghiệp nhỏ và HTX.