Nhìn thẳng vào những hạn chế

Trong bối cảnh KHCN, ĐMST và chuyển đổi số (CĐS) ngày càng trở thành động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, việc nâng cao PII không chỉ phản ánh năng lực phát triển của địa phương mà còn là cơ sở để hoạch định chính sách, khai thác hiệu quả các nguồn lực phục vụ phát triển kinh tế-xã hội.

Sinh viên trải nghiệm tại Phòng thí nghiệm đổi mới sáng tạo UAV và robot trong nông nghiệp (Đại học Cần Thơ).

Tại Hội thảo khoa học “Giải pháp thúc đẩy nâng cao chỉ số đổi mới sáng tạo TP Cần Thơ”, đồng chí Huỳnh Văn Tùng, Trưởng đại diện Văn phòng Bộ Khoa học và Công nghệ tại miền Nam cho biết, Bộ chỉ số PII được xây dựng nhằm giúp các địa phương đánh giá toàn diện hiện trạng phát triển KHCN và ĐMST; nhận diện những mặt mạnh, chỉ ra những hạn chế để có giải pháp phù hợp. Sau hơn hai năm triển khai, PII từng bước trở thành công cụ hỗ trợ hiệu quả cho công tác quản lý, điều hành và xây dựng chính sách phát triển. Đồng chí Huỳnh Văn Tùng đánh giá, Cần Thơ có nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển KHCN và ĐMST khi tập trung nhiều trường đại học, viện nghiên cứu, đội ngũ trí thức và nguồn nhân lực chất lượng cao; đồng thời sở hữu hệ thống hạ tầng KHCN tương đối đồng bộ. Đây là những lợi thế quan trọng để thành phố phát huy vai trò trung tâm KHCN của vùng.

Kết quả PII năm 2025 phản ánh khá rõ những lợi thế đó. Với 46,21 điểm, Cần Thơ đứng đầu khu vực ĐBSCL và xếp thứ 10/34 tỉnh, thành phố trên cả nước. Thành phố đạt kết quả nổi bật ở các trụ cột: Thể chế; sản phẩm tri thức, sáng tạo và công nghệ; tác động, cho thấy môi trường chính sách, năng lực nghiên cứu và khả năng tạo ra sản phẩm KHCN đang có nhiều chuyển biến tích cực. Tuy nhiên, nhiều chỉ số thành phần cũng cho thấy hệ sinh thái ĐMST của TP Cần Thơ vẫn còn những hạn chế. Đáng chú ý là khoảng cách giữa năng lực nghiên cứu, chất lượng thể chế với khả năng ứng dụng và thương mại hóa kết quả nghiên cứu trong doanh nghiệp còn khá lớn. Điều này đặt ra yêu cầu phải đưa KHCN và ĐMST thực sự trở thành động lực phát triển kinh tế của thành phố.

 Hoạt động sản xuất tại Công ty TNHH MTV Ấn Độ Dương (Khu công nghiệp Thốt Nốt, TP Cần Thơ).

Doanh nghiệp trở thành trung tâm của đổi mới sáng tạo

Các chuyên gia nhận định, muốn nâng cao PII, Cần Thơ cần phát huy tốt hơn vai trò của doanh nghiệp trong hệ sinh thái ĐMST. Bởi đây là chủ thể trực tiếp đưa kết quả nghiên cứu vào thực tiễn, tạo ra sản phẩm và giá trị gia tăng.

Tham luận của PGS, TS Vũ Văn Tích, Phó giám đốc Học viện Chiến lược Khoa học và Công nghệ (Bộ Khoa học và Công nghệ) cho thấy, trụ cột trình độ phát triển của doanh nghiệp ở Cần Thơ chỉ đạt 21,21 điểm, xếp thứ 29/34 địa phương, trong khi trụ cột thể chế xếp thứ 4 và sản phẩm tri thức, sáng tạo và công nghệ xếp thứ 6. Sự chênh lệch này cho thấy môi trường chính sách và tiềm lực nghiên cứu của thành phố đã có bước phát triển nhưng khả năng tiếp nhận, ứng dụng và thương mại hóa kết quả nghiên cứu trong khu vực doanh nghiệp vẫn hạn chế.

Nhóm nghiên cứu của Trường Kinh tế, Đại học Cần Thơ cho rằng, nguyên nhân không chỉ xuất phát từ phía các cơ sở nghiên cứu mà còn từ nhu cầu đổi mới công nghệ của doanh nghiệp. Giai đoạn 2020-2024, tỷ lệ lao động có trình độ đại học của Cần Thơ đạt khoảng 8,7%, trong khi tỷ lệ việc làm yêu cầu trình độ chuyên môn cao chỉ chiếm 9,2%, cho thấy khả năng sử dụng nguồn nhân lực chất lượng cao của doanh nghiệp còn hạn chế.

Bên cạnh đó, cơ cấu kinh tế vùng ĐBSCL chuyển dịch còn chậm; tỷ lệ thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) chỉ chiếm khoảng 4% tổng vốn FDI của cả nước. Phần lớn doanh nghiệp trên địa bàn là doanh nghiệp nhỏ và vừa, năng lực tài chính hạn chế nên mức đầu tư cho nghiên cứu, đổi mới công nghệ chưa nhiều. Điều này cũng ảnh hưởng đến khả năng giữ chân nguồn nhân lực chất lượng cao tại địa phương.

Các chuyên gia cũng thống nhất, nếu chỉ tập trung đào tạo nguồn nhân lực mà chưa tạo được nhu cầu sử dụng lao động chất lượng cao trong doanh nghiệp thì hiệu quả sẽ không được như kỳ vọng. Vì vậy, cùng với nâng cao chất lượng đào tạo, cần có chính sách hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới công nghệ, mở rộng hoạt động nghiên cứu và phát triển, từng bước hình thành thị trường KHCN năng động hơn...

 Hoạt động sản xuất tại Công ty Cổ phần Xuất nhập khẩu thủy sản Cần Thơ (Caseamex).

Theo đồng chí Nguyễn Văn Khởi, Phó chủ tịch UBND TP Cần Thơ, sau khi mở rộng không gian phát triển, thành phố đặt ra yêu cầu khai thác hiệu quả hơn tiềm năng về KHCN, nguồn nhân lực và hạ tầng hiện có. Việc xây dựng Kế hoạch nâng cao chỉ số đổi mới sáng tạo giai đoạn 2026-2030 sẽ gắn với triển khai các chủ trương của Trung ương về phát triển KHCN, ĐMST và CĐS; đồng thời phát huy vai trò của kinh tế tư nhân theo tinh thần Nghị quyết số 68-NQ/TW.

Để thực hiện mục tiêu này, các chuyên gia cho rằng, cần tăng cường liên kết giữa cơ quan quản lý nhà nước, trường đại học, viện nghiên cứu và cộng đồng doanh nghiệp. Trong đó, doanh nghiệp cần được xác định là trung tâm của hoạt động ĐMST; các trường đại học và viện nghiên cứu đẩy mạnh chuyển giao công nghệ, nghiên cứu theo nhu cầu thực tiễn và tham gia đào tạo nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu của thị trường.

Bên cạnh đó, cần tiếp tục hoàn thiện các cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp đầu tư cho nghiên cứu và phát triển, CĐS, đổi mới công nghệ; khuyến khích doanh nghiệp tham gia các chương trình KHCN, phát triển tài sản trí tuệ và nâng cao năng lực quản trị. Đây là những giải pháp quan trọng nhằm cải thiện các chỉ số thành phần còn hạn chế trong Bộ chỉ số PII.

Theo TS Ngô Anh Tín, Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ TP Cần Thơ, nếu hình thành được hệ sinh thái ĐMST với sự tham gia chặt chẽ của Nhà nước, viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp, Cần Thơ sẽ không chỉ nâng cao PII mà còn trở thành cực tăng trưởng mới, lan tỏa động lực phát triển nhanh, xanh và bền vững cho toàn vùng ĐBSCL.

Kết quả PII năm 2025 đã phản ánh rõ những lợi thế cũng như những vấn đề đặt ra đối với TP Cần Thơ. Việc tiếp tục duy trì vị trí dẫn đầu khu vực ĐBSCL không chỉ đòi hỏi sự vào cuộc của các cấp, các ngành mà còn cần sự tham gia tích cực của cộng đồng doanh nghiệp, các trường đại học và viện nghiên cứu. Khi các nguồn lực này được kết nối hiệu quả, KHCN và ĐMST sẽ đóng góp thiết thực hơn vào phát triển kinh tế-xã hội, góp phần đưa Cần Thơ trở thành cực tăng trưởng mạnh mẽ của vùng ĐBSCL.