QĐND - Sau hai ngày nữa (1-1-2014), Nghị định 159/2013/NĐ-CP ngày 12-11-2013 của Chính phủ “Quy định về xử phạt hành chính trong hoạt động báo chí, xuất bản” chính thức có hiệu lực thi hành. Tuy nhiên, thời gian gần đây, một số bộ, ngành đã ban hành văn bản trong đó có nội dung chế tài xử phạt báo chí gây thắc mắc trong dư luận, khó áp dụng trong thực tiễn.

Nghị định 159 đã bao quát đủ các chế tài

Báo chí Việt Nam trong những năm qua đã phát triển, lớn mạnh không ngừng cả về lực lượng, các loại hình báo chí và đóng góp to lớn vào công cuộc đổi mới, xây dựng, bảo vệ, phát triển đất nước và hội nhập quốc tế. Những thành tựu, nỗ lực của báo chí nói chung, của đội ngũ những người làm báo nói riêng đã được Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Tấn Dũng khẳng định, ghi nhận tại Lễ kỷ niệm 87 năm Báo chí Cách mạng Việt Nam và Lễ trao giải Báo chí Quốc gia lần thứ VII-năm 2012 ngày 21-6-2013 tại Hà Nội.

Tuy vậy, bên cạnh những ưu điểm là cơ bản, một số người làm báo, một số cơ quan báo chí cũng có sai phạm như: Thông tin không phù hợp với lợi ích quốc gia, dân tộc; thông tin không xác minh, không rõ nguồn, sai sự thật; thông tin xâm phạm đời tư, xúc phạm danh dự cá nhân và tổ chức; thông tin quá sâu vào các mặt trái xã hội gây hoang mang dư luận; đặt tít giật gân, câu khách, không đúng bản chất nội dung thông tin…

Nhằm ngăn ngừa, hạn chế và khắc phục những hành vi sai phạm trong hoạt động báo chí, cách đây hai năm, Chính phủ đã ban hành Nghị định 02/2011/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong hoạt động báo chí, xuất bản. Gần đây, ngày 12-11-2013, Chính phủ tiếp tục ban hành Nghị định 159/2013/NĐ-CP nhằm bổ sung, hoàn thiện các nội dung chế tài xử phạt hành chính trong hoạt động báo chí xuất bản. Trong tổng số 38 điều tại Nghị định 159, có tới 13 điều (từ Điều 5 đến Điều 18) quy định các hành vi bị xử phạt trong hoạt động báo chí. Cụ thể như: Vi phạm về quy định giấy phép; Vi phạm quy định về hoạt động nghề nghiệp, sử dụng thẻ nhà báo; Vi phạm quy định về nội dung thông tin; Vi phạm quy định về cải chính trên báo chí; Vi phạm quy định về trình bày sản phẩm báo chí… Tại Điều 8 “Vi phạm quy định về nội dung thông tin” đã xác định rõ 25 hành vi sai phạm của báo chí theo từng cấp độ sẽ bị xử phạt từ 200.000 đồng đến 100.000.000 đồng.

Học viên lớp Thông tin viên 2013 của Báo Quân đội nhân dân trao đổi kỹ thuật chụp ảnh. Ảnh: Minh Trường

Theo ông Nguyễn Văn Hùng, Chánh Thanh tra Bộ Thông tin và Truyền thông, so với Nghị định 02/2011/NĐ-CP, Nghị định 159/2013/NĐ-CP đã bổ sung nhiều chế tài xử phạt mới và cơ bản bao quát đủ các hành vi sai phạm trong hoạt động báo chí. Do vậy, các hành vi sai phạm của người làm báo và cơ quan báo chí sẽ khó có thể “lọt lưới” bởi Nghị định 159 đã “gác cổng” rất sát sao, chặt chẽ.

Không để chồng chéo các quy định xử phạt

Mặc dù đã có Nghị định 159, nhưng giới báo chí không khỏi băn khoăn trước một thực tế, một số nghị định vừa ban hành trong thời gian gần đây cũng “trao quyền” xử phạt cho một số cơ quan, bộ, ngành nếu thấy lĩnh vực hoạt động của mình có thông tin sai phạm trên báo chí. Đơn cử như các nghị định: Nghị định 79/2013/NĐ-CP “Quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực thống kê”; Nghị định 109/2013/NĐ-CP “Quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực quản lý giá, phí, lệ phí, hóa đơn”; Nghị định số 173/2013/NĐ-CP “Quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực khí tượng thủy văn, đo đạc và bản đồ”.

Từ thực tế này, ông Nguyễn Văn Hùng cho biết: Trước đây, Thanh tra Bộ Thông tin và Truyền thông cũng từng được một số bộ, ngành mời tham gia hội đồng tư vấn, thẩm định các dự thảo văn bản xử phạt trong đó có liên quan đến báo chí. “Đã nhiều lần, chúng tôi đề nghị các cơ quan ban hành văn bản không đưa vấn đề xử phạt báo chí vào, vì như vậy là không đúng thẩm quyền” - ông Hùng nói.

Đề cập đến những bất hợp lý về thẩm quyền xử phạt báo chí của một số bộ, ngành, cơ quan, ông Hà Minh Huệ, Phó chủ tịch thường trực Hội Nhà báo Việt Nam khẳng định: Việc đề ra chế tài xử phạt báo chí ở nhiều nghị định, do nhiều bộ, ngành xử phạt sẽ gây khó khăn cho việc áp dụng, vì không biết căn cứ vào văn bản nào để xử phạt cho chính xác. Do đó, Hội Nhà báo Việt Nam đề nghị các cơ quan chức năng cần phải sớm rà soát văn bản để loại bỏ những chồng chéo, mâu thuẫn không cần thiết trong các quy định xử phạt báo chí.

Rất cần một tiếng nói chung

Báo chí là một lĩnh vực đặc thù, nhạy cảm. Đảng, Nhà nước ta đã nhiều lần khẳng định sứ mệnh của báo chí đối với sự phát triển của xã hội và đất nước. Văn kiện Đại hội XI của Đảng đã ghi rõ: Báo chí có chức năng “thông tin, giáo dục, tổ chức và phản biện xã hội”. Thông qua chức năng “phản biện xã hội” mà Đại hội XI đã bổ sung và “trao quyền” cho báo chí cũng không ngoài mục đích động viên, khích lệ, thúc đẩy báo chí tham gia tốt hơn vào việc góp phần hoạch định đường lối, chính sách phát triển kinh tế - xã hội của Đảng, Chính phủ và tích cực tham gia đấu tranh phòng chống, đẩy lùi tham nhũng và tiêu cực xã hội. Năm 2013, Thủ tướng Chính phủ cũng đã ban hành Quyết định số 25/2013/QĐ-TTg về Quy chế phát ngôn và cung cấp thông tin cho báo chí, qua đó yêu cầu các cơ quan quản lý Nhà nước, các cấp chính quyền phải chủ động cung cấp thông tin, tạo điều kiện cho báo chí hoạt động thuận lợi.

Theo ông Đỗ Quý Doãn, nguyên Thứ trưởng Bộ Thông tin và Truyền thông, những năm gần đây, hầu như tất cả các sai phạm của báo chí sau khi được phát hiện đều được chấn chỉnh, xử lý nghiêm túc. Việc một số phóng viên, cơ quan báo chí có hành vi sai phạm trong hoạt động báo chí thời gian qua là một thực tế đáng báo động và cần phải chấm dứt trong thời gian tới để góp phần xây dựng một nền báo chí nhân văn, tiến bộ. Việc tăng cường quản lý nhà nước về báo chí là rất cần thiết để báo chí đi đúng định hướng. Nhưng siết chặt quản lý không đồng nghĩa với việc để nhiều bộ, ngành tham gia xử phạt báo chí khi có sai phạm, mà cần phải quy về một đầu mối là Bộ Thông tin và Truyền thông.

Trong cuộc hội thảo “Nhận diện hành vi cản trở tác nghiệp báo chí” do Trung tâm Nghiên cứu truyền thông phát triển (Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam) phối hợp với Sở Thông tin và Truyền thông TP Cần Thơ tổ chức đầu năm 2013 đã đưa ra số liệu rất đáng suy ngẫm: Trong số 12 nhóm hành vi cản trở tác nghiệp của phóng viên, việc né tránh cung cấp thông tin đứng ở đầu bảng, chiếm gần 53% so với các nhóm khác. Nhắc lại số liệu này để thấy, nếu các cơ quan công quyền và những người có trách nhiệm không chỉ “né tránh cung cấp thông tin”, mà lại còn đưa ra nhiều quy định xử phạt báo chí, thì vô hình trung tạo ra một khoảng cách lớn đối với báo chí, nếu không muốn nói là “kìm hãm” báo chí phát triển.

Thời gian qua, dư luận nhân dân, đại biểu Quốc hội và các nhà khoa học từng lên tiếng cảnh báo về tình trạng không ít văn bản quy phạm pháp luật vừa mới ban hành đã sớm bị “khai tử” vì không phù hợp với thực tiễn, vi hiến và bất khả thi. Vì vậy, chúng tôi cho rằng, đã đến lúc các cơ quan chức năng, nhất là Bộ Tư pháp, cần sớm rà soát, kiểm tra, sàng lọc, kiên quyết loại bỏ các quy định chồng chéo về quyền xử phạt hành chính trong lĩnh vực báo chí, góp phần tạo môi trường pháp lý thông thoáng cho báo chí phát triển thuận lợi, lành mạnh.

THIỆN VĂN