QĐND - Vừa qua, nhóm phóng viên Báo Quân đội nhân dân đã về tìm hiểu thực tế ở Hải Dương, Thanh Hóa - một trong những địa phương có tới hàng nghìn nông dân bỏ ruộng, trả ruộng. Đây là một hiện tượng kinh tế cần có cách nhìn đúng để kịp thời có biện pháp giải quyết.

Từ cánh đồng đến diễn đàn Quốc hội

Chúng tôi về huyện Thanh Miện, Hải Dương, nơi "bờ xôi ruộng mật", người nông dân cần cù "một nắng hai sương" trên cánh đồng bao đời nay. Tại đây, chỉ một xã Lam Sơn có tới 16 nông dân viết đơn xin trả lại ruộng ngay trước vụ lúa mùa.

“Vụ mùa năm 2013, tình trạng nông dân bỏ ruộng, trả ruộng xảy ra ở toàn bộ 12/12 huyện, thành phố, thị xã trong tỉnh Hải Dương, thuộc 86 xã với gần 5.800 hộ nông dân, chiếm 0,47% diện tích gieo cấy”. Đó là số liệu trong báo cáo tháng 8-2013 của Sở NN&PTNT gửi Bộ NN&PTNT và UBND tỉnh Hải Dương. Tại tỉnh Thanh Hóa, theo báo cáo của Sở NN&PTNT, tính đến thời điểm hiện tại, toàn tỉnh có 1.037 hộ dân bỏ ruộng không canh tác với diện tích 67ha. Tình trạng người dân bỏ ruộng ở tỉnh Thanh Hóa tập trung ở các huyện: Quảng Xương, Hậu Lộc, Tĩnh Gia. Tuy nhiên, nhiều nhất là ở huyện Hậu Lộc với 747 hộ bỏ ruộng với diện tích 41,1ha...

Khu ruộng bỏ hoang tại xã Lam Sơn, huyện Thanh Miện nhìn lẻ loi, xơ xác.

 

Chiều 31-10-2013, phát biểu tại kỳ họp thứ 6 Quốc hội về tình hình kinh tế-xã hội, ông Nguyễn Quốc Cường, Chủ tịch Hội Nông dân Việt Nam cho biết, nông dân bỏ ruộng ngày càng nhiều vì hiệu quả kinh tế thấp. Dãi nắng dầm sương cả vụ nhưng chỉ lãi được 100-200 nghìn đồng mỗi sào ruộng. Đang xuất hiện một bộ phận nông dân không còn tha thiết với nông nghiệp, ở miền Bắc và Bắc Trung Bộ, nhiều tỉnh có diện tích ruộng bị bỏ hoang lên tới hàng nghìn héc-ta.

Theo ông Nguyễn Quốc Cường thì “đây là điều bất bình thường, bởi nông dân làm ruộng là truyền thống, cha truyền con nối. Không thể coi đó là chuyện bình thường được. Nguyên nhân chính là sản xuất nông nghiệp hiệu quả thấp, đặc biệt trồng lúa”.

Câu chuyện trên thêm một lần nữa đặt ra nhiều bài toán cần giải trong tổ chức sản xuất nông nghiệp. Thực tế đang đòi hỏi phải tạo dựng được nhiều hơn giá trị gia tăng từ thửa ruộng, cánh đồng. Hạt thóc, hạt gạo cũng không còn là lựa chọn số một. Chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi tiếp tục là bài toán chưa hề cũ. Kinh tế hộ cá thể trong nông nghiệp phải chăng đã đi đến một ngưỡng phát triển mới, đòi hỏi thay thế những mảnh ruộng nhỏ bé bằng những thửa ruộng lớn theo mô hình công nghiệp hóa?

Xu hướng bỏ ruộng tăng

Ông Tăng Minh Lộc, Cục trưởng Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn, Bộ NN&PTNT cho biết: Từ năm 2011 trở về trước đã có hiện tượng bỏ hoang ruộng đất xảy ra ở một số tỉnh như: Hải Dương, Hưng Yên, Hải Phòng, Bắc Ninh. Ruộng bị bỏ hoang chủ yếu là những thửa ruộng nhỏ, lẻ nằm ở địa bàn xung quanh các khu, cụm công nghiệp. Hiện nay, tình trạng này lan rộng ra các tỉnh Nam Định, Thái Bình, Thanh Hóa, Hà Tĩnh. Ước tính diện tích ruộng bị bỏ hoang, không canh tác hiện nay bình quân khoảng 100ha/tỉnh. Kết quả khảo sát sơ bộ, tổng diện tích ruộng bị bỏ hoang và ruộng do người dân trả lại ở các tỉnh khu vực Đồng bằng sông Hồng, miền Trung (6 tỉnh) lên tới gần 1000ha.

Bên cạnh đó là cánh đồng lúa xanh tốt.

 

Ông Tăng Minh Lộc cho rằng, tình trạng nông dân bỏ ruộng sẽ còn có xu hướng tăng lên.

Trao đổi với phóng viên Báo Quân đội nhân dân, ông Nguyễn Văn Tịnh, Phó giám đốc Sở NN&PTNT tỉnh Hải Dương cũng nhận định: Tình trạng nông dân bỏ ruộng sẽ tiếp tục diễn ra trong thời gian tới. Những khu vực ruộng bị nông dân bỏ hoang chủ yếu là chân ruộng nhỏ, lẻ, trũng, xấu, khó khăn về thủy lợi. Đặc biệt, từ năm 2015-2020, khi nước ta dịch chuyển lao động để cơ bản trở thành nước công nghiệp, lao động chuyển sang làm công nghiệp, dịch vụ nhiều hơn, tình trạng bỏ ruộng sẽ diễn ra ở quy mô rộng hơn nếu chính sách về ruộng đất không khuyến khích tập trung, tích tụ ruộng đất vào những nông dân có khả năng sản xuất hàng hóa nông sản lớn.

Bài, ảnh: NGUYỄN KIỂM-ĐỨC LÊ-NGUYÊNMINH

Bài 2: Chưa có hướng "ly nông bất ly hương"