Kiều bào, nguồn lực tri thức toàn cầu

Hiện nay, Việt Nam có hơn 6 triệu kiều bào đang sinh sống, học tập và làm việc tại hơn 130 quốc gia, vùng lãnh thổ. Trong đó, một bộ phận lớn thuộc thế hệ thứ hai và thứ ba, những người sinh ra và trưởng thành trong môi trường bản ngữ, sử dụng tiếng Anh như ngôn ngữ mẹ đẻ hoặc ngôn ngữ thứ nhất. Cộng đồng người Việt ở nước ngoài có thể trở thành “nguồn lực tri thức toàn cầu” để đồng hành với đề án. Thay vì chỉ dừng lại ở các chương trình thiện nguyện hoặc tài trợ cơ sở vật chất, đây là lúc cần phát huy vai trò của kiều bào như người truyền tri thức, người huấn luyện và người kết nối.

Học sinh Trường THPT Chuyên Ngoại ngữ (Đại học Quốc gia Hà Nội) trao đổi kỹ năng. Ảnh: NGUYỄN MINH 

Một sáng kiến có thể triển khai là Chương trình “Kiều bào đồng hành cùng tiếng Anh Việt Nam”, do Ủy ban Nhà nước về người Việt Nam ở nước ngoài phối hợp cùng Bộ Giáo dục và Đào tạo và các hội người Việt ở nước ngoài thực hiện. Chương trình này có thể triển khai theo 3 hướng.

Thứ nhất, huy động giảng viên và chuyên gia kiều bào tham gia giảng dạy trực tuyến cho học sinh và giáo viên Việt Nam thông qua nền tảng số. Với sự hỗ trợ của công nghệ, việc kết nối giữa một lớp học ở bất cứ đâu trên đất nước với một giảng viên người Việt tại Sydney (Australia), London (Anh) hay Toronto (Canada) là hoàn toàn khả thi. Đây là hình thức “trao tri thức không biên giới”, giúp học sinh tiếp cận phát âm chuẩn, tư duy toàn cầu và phong cách học tập quốc tế ngay trong chính lớp học của mình.

Thứ hai, huy động các giảng viên kiều bào tham gia huấn luyện, tập huấn cho giáo viên trong nước. Các chuyên gia ngôn ngữ, nhà sư phạm người Việt ở nước ngoài có thể chia sẻ phương pháp giảng dạy tiên tiến, cập nhật xu hướng giáo dục hiện đại, giúp nâng cao năng lực cho đội ngũ giáo viên hiện có.

Thứ ba, xây dựng mạng lưới cố vấn kiều bào cho các trường học, trung tâm ngoại ngữ và dự án giáo dục địa phương. Những người Việt thành công trong lĩnh vực giáo dục quốc tế có thể trở thành “đại sứ tri thức”, hỗ trợ các trường trong việc phát triển chương trình học, kết nối đối tác và tìm kiếm nguồn tài trợ quốc tế.

Điều quan trọng hơn cả là khi thế hệ kiều bào trẻ tham gia vào những chương trình như vậy, họ không chỉ “truyền dạy tiếng Anh” mà còn “kể câu chuyện Việt Nam” bằng chính ngôn ngữ toàn cầu.

Các tổ chức phi chính phủ, cầu nối hữu nghị và hành động

Bên cạnh nguồn lực kiều bào, hơn 3.000 tổ chức phi chính phủ quốc tế đang hoạt động hợp pháp tại Việt Nam (theo thống kê của Liên hiệp các tổ chức hữu nghị Việt Nam) là một hệ sinh thái tiềm năng để triển khai các hoạt động hỗ trợ giáo dục ngôn ngữ. Chỉ cần mỗi năm, mỗi tổ chức phi chính phủ đưa 1-2 đoàn tình nguyện viên quốc tế đến Việt Nam tham gia giảng dạy tiếng Anh ở các vùng sâu, vùng xa, hải đảo, chúng ta sẽ có hàng nghìn lớp học được mở ra, lan tỏa tri thức, tình hữu nghị và tinh thần quốc tế đoàn kết. Các tình nguyện viên được sống cùng gia đình bản địa và trở thành “bạn của Việt Nam”, mang về quê hương mình những ấn tượng tốt đẹp, những câu chuyện chân thực về một đất nước thân thiện, hiếu khách và cởi mở với thế giới.

Quan trọng hơn, các hoạt động tình nguyện này cần được duy trì bền vững thông qua mạng lưới kết nối sau chương trình. Trở về nước, họ vẫn duy trì dạy tiếng Anh cho các trẻ em ở Việt Nam. Mỗi đoàn tình nguyện quốc tế đến Việt Nam dạy tiếng Anh vì thế không chỉ mang lại giá trị tri thức cho cộng đồng mà còn gieo xuống những “hạt giống hữu nghị”-những mầm xanh của sự hiểu biết, đồng cảm và hợp tác nhân dân trong tương lai.

Khi tri thức và thiện chí cùng lan tỏa

Sự kết hợp giữa trí tuệ của kiều bào và tinh thần thiện nguyện của cộng đồng quốc tế qua các tổ chức phi chính phủ không chỉ góp phần giải bài toán thiếu hụt nhân lực tiếng Anh mà còn mang ý nghĩa sâu xa hơn: Bồi đắp sức mạnh mềm của Việt Nam trong thời kỳ hội nhập. Khi hàng nghìn lớp học tiếng Anh được mở ra, hàng vạn học sinh được kết nối với giảng viên kiều bào hay tình nguyện viên quốc tế, Việt Nam đang không chỉ dạy ngôn ngữ mà còn dạy tinh thần toàn cầu, dạy cách hiểu, cách hợp tác và cách tôn trọng khác biệt. Trên bình diện rộng hơn, việc huy động các nguồn lực kiều bào và phi chính phủ còn giúp củng cố ngoại giao nhân dân, mở rộng không gian giao lưu văn hóa, củng cố niềm tin và tình bạn giữa nhân dân Việt Nam và bạn bè quốc tế.

Khi những bàn tay từ 5 châu cùng góp sức, khi mỗi lớp học trở thành cầu nối của tri thức và tình bạn thì “ngôn ngữ thứ hai” không còn là giấc mơ xa vời mà sẽ trở thành thực tế sống động trong từng mái trường Việt Nam. Trên hành trình ấy, tiếng Anh sẽ không chỉ là tiếng nói của hội nhập mà còn là tiếng nói của tình hữu nghị, của lòng nhân ái và khát vọng vươn lên của một dân tộc đang bước ra thế giới bằng tri thức và niềm tin./.