Trong lớp, chỉ cần một phụ huynh nói “tôi tự nguyện”, rất có thể người khác sẽ nghĩ mình cũng nên đóng. Không ai ép buộc, nhưng nếu không đóng thì lại thấy ngại. Không ai yêu cầu, nhưng nhìn quanh thấy mọi người đều góp thì cũng thật khó từ chối.

Điều đáng mừng là câu chuyện này đang được nhìn nhận rõ hơn từ quy định mới. Thông tư số 81/2026/TT-BGDĐT về Điều lệ Ban đại diện cha mẹ học sinh, được Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành ngày 28-9, xác định rõ hơn giới hạn hoạt động của Ban đại diện. Theo đó, Ban đại diện không được đặt ra khoản đóng góp bắt buộc; ấn định hoặc phân bổ mức hỗ trợ, mức hỗ trợ bình quân, mức hỗ trợ tối thiểu, thời hạn hỗ trợ. Ban đại diện cũng không được sử dụng danh nghĩa của mình để vận động tài trợ cho nhà trường; không được thu, tiếp nhận, quản lý hoặc sử dụng các khoản tài trợ dành cho nhà trường.

Ảnh minh họa: tuoitre.vn 

Những quy định ấy, suy cho cùng, không chỉ để trả lời câu hỏi khoản nào được thu, khoản nào không được thu. Quan trọng hơn, đó là cách xác lập một ranh giới trong quan hệ giữa nhà trường, cha mẹ học sinh và Ban đại diện. Ai có trách nhiệm gì thì làm đúng trách nhiệm ấy; sự đồng hành của phụ huynh là đáng quý, nhưng sự đồng hành ấy không nên trở thành nghĩa vụ tài chính.

Một lớp học có thể cần nhiều thứ để hoạt động tốt hơn. Phụ huynh sẵn lòng góp sức, góp của vì con mình. Nhưng sự nhiệt tình chỉ thật sự có ý nghĩa khi người muốn đóng được tự nguyện, người chưa có điều kiện không phải áy náy và học sinh không bị nhìn khác đi chỉ vì cha mẹ mình đóng nhiều hay ít.

Để chuyện thu chi đầu năm học không trở thành câu chuyện “biết rồi, khổ lắm, nói mãi”, có lẽ điều cần trước hết là sự rõ ràng. Nhà trường công khai từ đầu những khoản thu theo quy định, những khoản cần thỏa thuận và những khoản tự nguyện. Ban đại diện nói rõ mình vận động làm gì, cho ai; phụ huynh có quyền đồng ý, chưa đồng ý, mọi sự đóng góp đều cần được thực hiện trên tinh thần không so sánh, không gây áp lực và thật sự tự nguyện, chứ không “buộc phải tự nguyện”. Khi thông tin đầy đủ, cách làm minh bạch và quyền lựa chọn được tôn trọng, nhiều khúc mắc có lẽ sẽ được giải quyết ngay từ đầu, thay vì chờ đến khi một khoản thu trở thành câu chuyện gây băn khoăn.

Giáo dục không chỉ diễn ra trong giờ học. Trẻ cũng nhìn cách người lớn bàn bạc, thỏa thuận và ứng xử với nhau. Giữ cho sự tự nguyện đúng nghĩa cũng là để trẻ hiểu rằng “mỗi cây mỗi hoa, mỗi nhà mỗi cảnh” và sự lựa chọn của mỗi người đều cần được tôn trọng, không trở thành lý do để ai đó bị nhìn khác đi.