Bước đổi mới trong quản trị giáo dục

Thực tế sắp xếp trường học ở Quảng Ninh

Trong khi hầu hết các địa phương đang tích cực triển khai sắp xếp để về đích đúng tiến độ, tỉnh Quảng Ninh đã hoàn thành công việc này từ ngày 15-10-2025. Cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông, giáo dục thường xuyên công lập giảm 280/570 cơ sở (đạt 49,12%). Cán bộ quản lý giảm khoảng 800 người, nhân viên giảm khoảng 1.500 người. Quan trọng hơn, việc sắp xếp cơ bản đã thực hiện được nhiều mục tiêu đề ra.

Một tiết học của cô và trò Trường Tiểu học và THCS Pa Thơm (xã Thanh Yên, tỉnh Điện Biên).

Sau sắp xếp, Trường Tiểu học Lý Thường Kiệt (phường Việt Hưng) có quy mô lớn nhất tỉnh Quảng Ninh với 97 lớp, hơn 3.300 học sinh và 175 cán bộ, giáo viên, nhân viên. Học sinh vẫn đi học bình thường. Đội ngũ giáo viên cơ bản ổn định nơi làm việc và vị trí việc làm. Thầy Phạm Ngọc Quang, Hiệu trưởng nhà trường đang tích cực tiếp cận cách quản trị thay vì quản lý từng phần việc như trước. “Từ khi sáp nhập, khối lượng công việc tăng lên đáng kể. Trên điện thoại, tôi cài các phần mềm để theo dõi hoạt động của trường. Nhờ đó, tôi có thể biết giáo viên giao bài lúc nào, học sinh đã làm hay chưa, kết quả ra sao. Đặc biệt, những dữ liệu này giúp tôi đưa ra các kế hoạch quản trị nhà trường tốt hơn, giúp Ban giám hiệu theo dõi công việc, phân công nhiệm vụ rõ ràng hơn và nâng cao trách nhiệm của từng bộ phận, từng người phụ trách”, thầy Quang nói.

Bảo đảm hiệu quả hoạt động của một trường học quy mô lớn, nhiều cơ sở và đội ngũ đông như Trường Tiểu học Lý Thường Kiệt không hề dễ dàng. Theo thầy Phạm Ngọc Quang, sau sắp xếp, yêu cầu đặt ra không chỉ là duy trì hoạt động ổn định mà còn phải bảo đảm chất lượng giáo dục, nền nếp chuyên môn, an toàn trường học và quyền lợi của học sinh. Trong quá trình ấy, bài học lớn nhất là phải xây dựng được sự đồng thuận trong tập thể; thực hiện công khai, công bằng trong tổ chức đội ngũ; thống nhất quy trình quản lý; tăng cường phân cấp gắn với kiểm tra, giám sát; đồng thời luôn lấy chất lượng giáo dục và sự phát triển của học sinh làm mục tiêu xuyên suốt.

Dưới góc độ lãnh đạo ngành giáo dục địa phương, đồng chí Nguyễn Việt Dũng, Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Quảng Ninh cho biết: “Để hoàn thành sắp xếp, điều Quảng Ninh cần trước tiên là sự quyết liệt ngay từ đầu của lãnh đạo các cấp cao nhất của tỉnh. Quan điểm chỉ đạo của Quảng Ninh là bí thư, chủ tịch các xã phải là người chịu trách nhiệm việc sắp xếp. Các phòng chuyên môn của sở là cơ quan thẩm định, rà soát. Những trường hợp không đủ yêu cầu thì địa phương phải sắp xếp lại”.

“Kết quả là việc sắp xếp đã góp phần tinh gọn đầu mối, giảm số lượng đơn vị trường học, tạo thuận lợi hơn trong công tác quản lý, chỉ đạo, điều hành của ngành giáo dục và chính quyền địa phương. Chính điều này còn là cơ sở để cấp có thẩm quyền lựa chọn đội ngũ cán bộ quản lý có chất lượng, bản lĩnh, năng lực để quản trị nhà trường; giảm cán bộ quản lý về định mức quy định, đồng thời bố trí trực tiếp giảng dạy góp phần khắc phục thiếu giáo viên tại các cơ sở giáo dục. Số cán bộ quản lý dôi dư sau sắp xếp là 636 người, được bố trí lại phù hợp với năng lực, trình độ chuyên môn và yêu cầu vị trí việc làm, qua đó phát huy tốt hơn hiệu quả công tác. Số nhân viên trường học thiếu so với định mức của Bộ Giáo dục và Đào tạo giảm từ 2.100 người xuống còn 917 người”, đồng chí Nguyễn Việt Dũng chia sẻ. 

Đặt quyền lợi học sinh lên hàng đầu

Sắp xếp các cơ sở giáo dục, nhất là hệ thống các trường mầm non và trường phổ thông gắn liền với mô hình chính quyền địa phương hai cấp, là chủ trương lớn của Đảng, Nhà nước nhằm tinh gọn bộ máy, tối ưu hóa nguồn lực đầu tư và nâng cao hiệu quả giáo dục.

Thông tin từ Bộ Giáo dục và Đào tạo, đến ngày 31-12-2025, tất cả 34/34 tỉnh, thành phố đã hoàn thành phê duyệt phương án sắp xếp. Tỉnh An Giang hoàn thành sáp nhập 238 đơn vị thành 119 trường mới, giải thể 2 trường và 3 điểm lẻ, qua đó xóa được 60 phòng học tạm, học nhờ so với năm học trước. TP Cần Thơ tổ chức lại mạng lưới các trung tâm giáo dục nghề nghiệp-giáo dục thường xuyên theo hướng cung ứng dịch vụ tập trung và hiệu quả hơn... Đồng chí Thái Văn Tài, Vụ trưởng Vụ Giáo dục phổ thông, Bộ Giáo dục và Đào tạo, cho biết: “Đến ngày 4-8-2026, Bộ đã nhận được báo cáo của 34/34 địa phương. Dự kiến, tổng số cơ sở giáo dục công lập giảm từ 37.386 xuống 20.284, giảm 17.102 đầu mối, tương ứng 45,7%”.

TS Nguyễn Đức Nghĩa, nguyên Phó giám đốc Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh cho rằng, chủ trương tinh gọn bộ máy và sáp nhập các trường học mang lại những điểm tích cực rõ rệt, nhưng cũng đặt ra những thách thức. Do đó, phải xác định việc sắp xếp lại hệ thống trường học cần được nhìn nhận như một bước đổi mới trong quản trị giáo dục thay vì chỉ là thay đổi về tổ chức. “Điều quan trọng nhất là quá trình sắp xếp phải hướng tới sự ổn định để cả giáo viên và học sinh đều yên tâm thích nghi với môi trường mới. Mọi phương án cần đặt quyền lợi của người học lên hàng đầu và bám sát một số nguyên tắc cốt lõi. Nếu chỉ chú trọng tinh gọn bộ máy mà chưa quan tâm đến yếu tố con người thì rất khó đạt được mục tiêu nâng cao chất lượng giáo dục”, TS Nguyễn Đức Nghĩa nói.

Có 35 năm công tác, trong đó 24 năm làm cán bộ quản lý, Nhà giáo Ưu tú Nguyễn Phương Hoa, Hiệu trưởng Trường Tiểu học Vĩnh Tuy (phường Vĩnh Hưng, TP Hà Nội) cho rằng: “Việc tinh gọn bộ máy là xu thế tất yếu trong bối cảnh công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo, đang hỗ trợ rất nhiều cho công tác quản lý. Nếu không đổi mới và bứt phá, Việt Nam sẽ khó phát triển. Hiệu trưởng trong giai đoạn mới không chỉ quản lý mà phải là nhà quản trị trường học, biết ứng dụng công nghệ thông tin, tổ chức vận hành hiệu quả mà còn cần thay đổi tư duy, chuyển từ quản lý sang quản trị. Khi cán bộ quản lý thay đổi tư duy, mô hình này sẽ đáp ứng yêu cầu phát triển giáo dục hiện nay”.