Vị thế tiên phong

Sự vững chắc của nền tảng tư tưởng của Đảng, một phần quan trọng có công rất lớn của báo chí. Đến lượt mình, báo chí không ngừng trưởng thành một cách toàn diện, xứng đáng với sự tin cậy của Đảng và sự ủng hộ của nhân dân.

Đầu những năm 2000, trong sự biến đổi của khoa học công nghệ, nhất là công nghệ thông tin, cùng với hệ thống và phương thức truyền thống, báo chí có bước nhảy vọt lớn về phương thức hoạt động: Mạng internet toàn cầu đa nền tảng. Nếu năm 1997, Việt Nam chính thức hòa mạng internet toàn cầu, chủ yếu là kỷ nguyên của công cụ tìm kiếm Google và trình duyệt thì những năm 2000 - 2002, với sự xuất hiện của Yahoo, Messenger, nền tảng số, blog cá nhân đầu tiên làm mưa làm gió trong giới trẻ Việt Nam, đã làm thay đổi diện mạo cuộc đấu tranh tư tưởng trên mạng xã hội. Đặc biệt, với sự gia nhập của Facebook (2006) và YouTube chính thức có mặt, tạo làn sóng chuyển dịch khổng lồ sang Facebook, đạt mốc 8,5 triệu người dùng (năm 2012) và chính thức thống lĩnh thị trường Việt, thì cuộc đấu tranh tư tưởng thực sự bùng nổ trong không gian mới chưa từng có, hết sức phức tạp.

Từ những cơ quan chủ lực của nền báo chí chính luận đến các tạp chí chuyên ngành khoa học, từ sóng phát thanh - truyền hình quốc gia đến tổ chức những "tòa soạn số" trên không gian mạng, tất cả dàn trận đa phương thức, tạo nên một mạng lưới tư tưởng đa tầng, đa diện, hợp thành trận địa những pháo đài lý luận và tư tưởng đồng bộ, thống nhất và mới mẻ.

 Gian trưng bày Khối Báo chí Quân đội tại Hội Báo toàn quốc năm 2025. Ảnh minh họa: qdnd.vn

Những pháo đài lý luận và chính trị chủ động giữ vị thế trung tâm. Trên tầm tư duy chính trị chiến lược, Tạp chí Cộng sản, Báo Nhân Dân, Báo Quân đội nhân dân, Báo Đại biểu Nhân dân, Đài Truyền hình Việt Nam, Đài Tiếng nói Việt Nam và Thông tấn xã Việt Nam luôn là những người giữ lửa và truyền lửa. Không chỉ dừng lại ở những bài diễn văn hàn lâm, các cơ quan này đã dựng nên những chuyên mục định hình có tính lịch sử: “Làm thất bại chiến lược “diễn biến hòa bình”, “Đấu tranh chống “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa”, “Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch", "Nhận diện sự thật”, hay chương trình “Đối diện” đầy kiên quyết và sức chiến đấu.

Đặc biệt, cuộc thi “Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong tình hình mới" của Báo Quân đội nhân dân bước sang năm thứ 6. Báo chí là nơi những cây bút lý luận, tư tưởng hàng đầu chủ động đối thoại trực diện, bẻ gãy từ gốc rễ những luận điệu “lật sử”, “xét lại” hay mưu đồ hạ bệ thần tượng độc hại của các thế lực thù địch. Mỗi bài viết chính luận, mỗi tờ báo trên nền pháp lý và đạo lý, làm sụp đổ các luận thuyết xuyên tạc, khẳng định vị thế chủ đạo của Chủ nghĩa Mác - Lênin và chủ thuyết Hồ Chí Minh trong huyết mạch chế độ. 

Sự dấn thân của các tạp chí khoa học chuyên sâu và sự xung kích của các tạp chí nghiên cứu chuyên ngành của Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, Học viện Quốc phòng chủ động bước ra khỏi tháp ngà học thuật, biến những công trình nghiên cứu sâu sắc thành vũ khí đấu tranh thực tế. Theo chức năng và nhiệm vụ của mình, xây dựng các chuyên mục thường kỳ, dùng lập luận và thực tiễn để chứng minh tính đúng đắn, khoa học và giá trị khai phóng tư tưởng của Đảng trước các bài toán đương đại thách thức dân tộc. Đây chính là nguồn cung cấp vũ khí chuẩn xác, giúp bồi đắp tư duy khoa học, củng cố bản lĩnh cho đội ngũ cán bộ, đảng viên trên mọi phương diện từ gốc rễ.

Đặc biệt, hệ thống báo chí chủ động nắm lấy nghệ thuật "mềm hóa" tư tưởng và lý luận. Những triết lý chính trị vốn khô khan, xơ cứng tiếp tục được chuyển hóa sinh động qua các định dạng đồ họa hiện đại như Infographic, Megastory, Podcast… Chính sự chuyển mình về phương thức và thi pháp này tạo nên dòng thông tin chính thống nhân văn thẩm thấu tự nhiên trong tâm hồn dân tộc, biến những giá trị tư tưởng của Đảng thành hiện thực và thành sức đề kháng tự nhiên của hàng triệu công dân số trước các loại "virus thông tin" độc hại và làm phân hóa những luận điệu bôi nhọ Đảng, những người chống đối dân tộc. 

Tiếng nói đối ngoại - định vị bản sắc Việt Nam trên trường quốc tế. Hệ thống báo chí đối ngoại như Báo Quốc tế, Thông tấn xã Việt Nam hay các kênh phát thanh đối ngoại của Đài Tiếng nói Việt Nam hoàn thành sứ mệnh vẻ vang mang bản sắc Việt Nam trong đối thoại bình đẳng, cầu thị và tiến bộ với thế giới. Trước những luận điệu rêu rao vu cáo về "dân chủ", "nhân quyền", báo chí đối ngoại đã chủ động phơi bày sự thật bằng nhiều ngôn ngữ. Báo chí lấy chính những thành tựu hữu hình về tự do tôn giáo, về xóa đói giảm nghèo, về vị thế ngoại giao ngày càng rực rỡ của đất nước làm bằng chứng thép. Qua đó, không chỉ đập tan âm mưu "diễn biến hòa bình" mà còn thu phục nhân tâm quốc tế, mở ra chân trời trước bạn bè năm châu hiểu đúng, tin yêu và tôn trọng con đường phát triển của dân tộc.

Có thể khẳng định, báo chí chuyển tải sinh động Chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và đường lối đổi mới của Đảng thành hiện thực cuộc sống; khẳng định các giá trị này chiếm vị trí chủ đạo trong đời sống tinh thần của xã hội. Tự do báo chí và thông tin trên hệ thống báo chí và mạng toàn cầu ở Việt Nam, được pháp luật bảo vệ; và Việt Nam là một trong số các quốc gia tự do nhất về không gian và môi trường, không ai bôi nhọ và bác bỏ được.

Nhưng, tự do không có nghĩa là không biên độ, đi ngược lại lợi ích quốc gia hay xâm phạm lợi ích của các nước khác. Đó là phi tự do và phi dân chủ dứt khoát phải bị ngăn chặn và loại bỏ. Thành quả của chính báo chí và truyền thông xã hội đã và đang trở thành luận cứ thực tiễn sắc bén nhất để đập tan mọi luận điệu phủ nhận giá trị dân tộc và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội trong nền báo chí tự do. 

Đối diện với giặc nội xâm và ngoại xâm: Tự làm sạch, phòng, chống bên trong để giữ yên bên ngoài và ngược lại

Cuộc "đổ bộ" vĩ đại của báo chí và hàng tỷ người lên không gian mạng đã tạo nên diện mạo mới của báo chí quốc tế và hình thái đấu tranh tư tưởng, lý luận mới của báo chí nước ta. Thực tiễn sinh động nhất trong giai đoạn chuyển đổi số chính là việc hình thành các "tòa soạn số" và sự xuất hiện mạnh mẽ trên các nền tảng xuyên biên giới như Facebook, YouTube, TikTok… Báo chí không đứng nhìn mạng xã hội thao túng dư luận mà chủ động tấn công các tư tưởng độc hại, phản động đủ loại từ bên ngoài quốc gia, chiếm lĩnh và làm chủ “không gian xã hội mới” của các cơ quan báo chí và truyền thông nước ta trên các nền tảng số, trước hết là truyền thông xã hội.

Suốt 40 năm qua, báo chí luôn giữ vị trí tiền tiêu, định hướng dư luận và giữ vững mặt trận tư tưởng của Đảng. Báo chí không chỉ chủ động chống phá các thế lực thù địch từ bên ngoài, với các dạng thức, tính chất mới mẻ. Và, đồng thời, với phương châm không né tránh vùng cấm, báo chí trực diện tham gia vào cuộc chiến chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực và sự suy thoái tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống của một bộ phận cán bộ, đảng viên. Báo chí đóng vai trò phản biện xã hội, nói tiếng nói của nhân dân, góp ý các dự thảo văn kiện lớn. Báo chí là cánh cửa để Đảng nhìn thẳng vào sự thật, tháo gỡ những "điểm nghẽn" thể chế, khơi thông mọi nguồn lực, nâng cao tính chính danh và sức mạnh của Đảng trong sức mạnh dân tộc.

Hai phương diện song trùng, từng giây phút, với các mức độ và hình thức mới mẻ, tạo nên sự phong phú, phức tạp thử thách tầm nhìn, khí phách và phương lược đấu tranh rất khác trước của nền báo chí nước nhà.

Từ trận tuyến vừa phòng ngự vừa tấn công sang dẫn dắt, kiến tạo chủ động đa phương thức, đa nền tảng và những bài học từ thực tiễn

Nếu giai đoạn đầu đổi mới, báo chí đấu tranh chủ yếu bằng các bài viết chính luận, mang tính lý luận hàn lâm trên báo in và phát thanh, truyền hình truyền thống thì giai đoạn bùng nổ công nghệ (kỷ nguyên số), báo chí chủ động đối mặt với "ma trận" tin giả, tin độc trên không gian mạng. Các tờ báo lựa chọn và tập trung tác chiến đa phương tiện: Sử dụng các thể loại hiện đại như Infographic, Longform, Megastory, video ngắn để tiếp cận công chúng trẻ. Đồng thời, nắm chắc phương châm xây để chống, lấy đẹp dẹp xấu, tăng cường biểu dương các nhân tố tích cực, các mô hình kinh tế - xã hội thành công để tạo "bộ lọc" văn minh cho xã hội.

Đặc biệt, vai trò dẫn dắt dư luận ngày càng chủ động, không thể chạy theo giải thích hay chữa cháy mà chủ động dự báo, nhận diện sớm các thủ đoạn tinh vi như "cách mạng màu", "lật sử" hay những thủ đoạn lợi dụng án tham nhũng, lãng phí hay tiêu cực được xử lý để kích động chia rẽ nội bộ.

Nhìn lại 100 năm qua, đặc biệt 40 năm đổi mới, có thể hình dung 5 kinh nghiệm lớn, có ý nghĩa bài học sâu sắc:

Thứ nhất, bài học về tính chiến đấu gắn liền tính nhân văn. Lý luận nếu khô khan, tư tưởng giáo điều sẽ tự đánh mất công chúng. Đấu tranh tư tưởng thành công phải là thu phục được lòng người, củng cố được thế trận lòng dân; phân hóa, cô lập và thu phục kẻ thù tư tưởng.

Thứ hai, bài học về xây dựng đội ngũ: Các nhà báo không chỉ có "bút sắc, lòng trong" mà phải có tư duy học thuật uyên bác, năng lực hội nhập và thâu thái tinh hoa tri thức nhân loại để bảo vệ Đảng một cách khoa học. Ngòi bút của người làm báo hội tụ đủ chất thép của bản lĩnh chính trị và chất hoa của lòng nhân ái. Bảo vệ nền tảng tư tưởng Đảng thực chất là bảo vệ cuộc sống bình yên của nhân dân, khơi dậy hào khí tự tôn dân tộc để chuẩn bị tâm thế vững vàng bước vào Kỷ nguyên vươn mình.

Thứ ba, bài học về báo chí "tắm mình" trong dòng chảy thực tiễn với long mạch lòng dân. Bốn mươi năm thực tiễn đã đúc kết nên một quy luật: Lý luận của Đảng chỉ thực sự có sức mạnh vạn năng khi nó được diễn đạt bằng ngôn ngữ của nhân dân, thấu cảm nỗi đau và khát vọng của nhân dân, dù trên báo chí và mạng truyền thông xã hội. Đó là nguồn gốc sức mạnh và tự do của báo chí nước nhà.

Thứ tư, bài học về hiện đại hóa công nghệ báo chí: Thử thách tụt hậu công nghệ. Giữa bối cảnh trí tuệ nhân tạo (AI) và các thuật toán mạng xã hội chi phối thông tin, báo chí vẫn đối mặt với nguy cơ bị "loãng" hoặc mất quyền dẫn dắt nếu không tiên phong chuyển đổi số một cách hệ thống và hiện đại. 

Thứ năm, bài học về tổ chức và phối hợp, xây dựng mặt trận báo chí thống nhất, đồng bộ trong cuộc đấu tranh sinh tử này. Gần 40 năm trước, khi đất nước đứng trước bước ngoặt hiểm nghèo của sự khủng hoảng, báo chí từng dũng cảm đi đầu, cổ vũ và bảo vệ cho sự giải phóng tư duy. Khi hệ thống xã hội chủ nghĩa ở Đông Âu và Liên Xô sụp đổ, các thế lực thù địch dự báo về một ngày tàn của Chủ nghĩa Mác - Lênin tại Việt Nam, thì chính lúc ấy, 800 cơ quan báo chí với 2 vạn nhà báo tiếp tục xây dựng một phòng tuyến tư tưởng, lý luận ngày càng vững chãi và sinh động suốt 30 năm và “khai tử” cho các nhận định nguy hiểm ấy.

 Lý luận của quốc gia nếu không có báo chí thì sẽ mãi nằm trong tháp ngà sách vở. Báo chí nếu không có lý luận dẫn đường thì dễ sa vào những sự vụ bề nổi, rời rạc, thiếu tầm nhìn chiến lược. Rốt cuộc, cả hai đều tụt hậu và cô độc.

 (Còn nữa)