Theo đó, trong từng năm sẽ tổ chức nhiều hội thảo, trại viết, lớp bồi dưỡng, đặt hàng sáng tác... Những người hoạt động trong lĩnh vực văn học đều rất vui, mong chờ đề án sớm hoàn thiện, được phê duyệt và triển khai để thúc đẩy văn học Việt Nam phát triển.

Song cũng có nhiều ý kiến băn khoăn, đó là các hoạt động, cách thức hỗ trợ văn học mà đề án nêu ra cơ bản đã được các hội văn học từ Trung ương đến địa phương triển khai thực hiện nhiều năm qua, nhưng hiệu quả lại không được như kỳ vọng, thể hiện rõ là chất lượng tác phẩm văn học chưa có nhiều đột phá. Nguyên nhân chủ yếu là các hoạt động hỗ trợ phát triển văn hóa chưa thực chất, chưa đi vào trọng tâm, trọng điểm. Ví dụ, đặt hàng sáng tác là hoạt động thường xuyên được ngân sách nhà nước bảo đảm, ủy thác cho tổ chức có trách nhiệm lựa chọn cây bút để đặt hàng, nghiệm thu tác phẩm, xuất bản và quảng bá tác phẩm. Có đơn vị làm rất tốt nhưng cũng không ít đơn vị thực hiện theo kiểu hình thức cho xong. Chính vì lựa chọn cây bút đặt hàng, xét duyệt bản thảo không kỹ lưỡng, thiếu trách nhiệm; vì thế, nhiều tác phẩm được Nhà nước đặt hàng chất lượng không cao. Đã đến lúc những tổ chức có trách nhiệm phải đổi mới hoạt động hỗ trợ văn học; cốt yếu là biết tạo ra hiệu quả thực chất từ nguồn lực ngân sách dành để hỗ trợ cho văn học phát triển.

Độc giả tại Hội sách TP Hồ Chí Minh lần thứ 10. Ảnh: Báo Tin tức.

Mọi vấn đề trong văn học bàn đi bàn lại, chung quy phải quay về vấn đề chất lượng tác phẩm. Nhà nước hỗ trợ xuất bản tác phẩm phải từ bản thảo có chất lượng, thông qua hội đồng có chuyên môn xét chọn. Tương tự như vậy, nhà văn muốn tham gia trại sáng tác phải gửi bản thảo chất lượng trước để ban tổ chức thẩm định. Nếu là bản thảo chất lượng, đang còn dang dở, cần nhiều thời gian để hoàn thiện, ban tổ chức có thể mời nhà văn tham gia nhiều trại sáng tác, thậm chí là trại sáng tác chiều sâu kéo dài nhiều tháng. Đây chính là cách làm của Nhà xuất bản Quân đội nhân dân khi đầu tư sáng tác cho nhà văn Chu Lai để ông hoàn thành cuốn tiểu thuyết “Mưa đỏ” (Giải thưởng Hội Nhà văn Việt Nam năm 2016). Rõ ràng, không có hình thức, hoạt động hỗ trợ nào là lỗi thời, vấn đề là phải chọn đúng cây bút tài năng với tác phẩm chất lượng để đầu tư sáng tác.

Muốn chọn đúng thì chính những người có trách nhiệm thẩm định, xét chọn phải “dĩ công vi thượng” như lời Bác Hồ căn dặn. Tình trạng cánh hẩu trong kết nạp hội viên, trao giải thưởng văn chương là có thật, đã làm tổn hại uy tín của các tổ chức văn chương. Cho nên, chuyện chưa thực tâm, chưa trong sáng trong việc lựa chọn cây bút và tác phẩm được hỗ trợ cũng không phải là không có. Nếu không thực tâm đặt chất lượng tác phẩm văn học lên trước hết và trên hết, e rằng dù có cấp nhiều kinh phí, có tổ chức nhiều hình thức, hoạt động hỗ trợ cũng sẽ khó có tác phẩm văn học giá trị ra đời.

Bên cạnh câu chuyện kinh phí, tổ chức hoạt động hỗ trợ, cũng không nên quên rằng văn học muốn phát triển cần có môi trường sáng tác, tiếp nhận tích cực, lành mạnh. Bởi nếu công chúng mất dần thói quen đọc, không được tiếp cận tác phẩm giá trị từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường thì khả năng tiếp nhận, hưởng ứng văn học Việt Nam cũng sẽ kém đi. Phát triển văn học vì thế còn phải thúc đẩy văn hóa đọc, đổi mới dạy và học văn chương, quảng bá tác phẩm, sử dụng tác phẩm văn học là chất liệu cho điện ảnh, nghệ thuật biểu diễn...

Một khi văn học được coi trọng, phát huy giá trị vốn có trong đời sống văn hóa, các nhà văn sẽ có thêm cảm hứng sáng tạo mà không còn quá quan tâm đến các hình thức, hoạt động hỗ trợ.

HÀM ĐAN