Chúng tôi gặp trung tá Nguyễn Đình Nguyện, cán bộ đồn biên phòng 495, Bộ đội Biên phòng tỉnh Thanh Hóa, hỏi về chương trình đưa giống lúa lai Nhị ưu 838 lên bản Chiềng Căm, xã Hiền Kiệt, huyện Quan Hóa. Theo anh Nguyện, đây là một mô hình tốt, góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế ở địa phương, được bộ đội biên phòng quan tâm sâu sắc.

Xã Hiền Kiệt bà con dân tộc Thái chiếm hơn 95% dân số; địa hình núi cao, suối sâu, đi lại rất khó khăn, nhất là vào mùa mưa. Trước đây đồng bào thường xuyên phát rừng, đốt nương làm rẫy, thu nhập bấp bênh, đời sống nhiều gia đình gặp khó khăn. Trước tình hình đó, đồn biên phòng 495 đã đề xuất với cấp ủy, chính quyền và Hội nông dân địa phương đưa giống lúa mới có năng suất, chất lượng cao lên cấy ở ruộng bậc thang, thay thế giống lúa cũ đã thoái hóa và hướng dẫn đồng bào áp dụng các biện pháp khoa học kỹ thuật vào sản xuất tại xã Hiền Kiệt. Đồn biên phòng là đơn vị trực tiếp thực hiện mô hình điểm.

Để triển khai có hiệu quả, Ban chỉ đạo đã dùng 500m2 của một hộ trong số 19 hộ tham gia mô hình. Cán bộ chức năng địa phương cùng cán bộ, chiến sĩ biên phòng thường xuyên “bám ruộng, bám dân” trực tiếp thực hành các khâu làm đất, xử lý hạt giống, ngâm thóc, gieo mạ, cấy lúa, chăm sóc, theo dõi tình hình phát triển của cây lúa từ khi cấy đến lúc thu hoạch. Anh Nguyện giãi bày: “Lăn lộn với đồng ruộng để đưa giống lúa lai lên vùng cao biên giới đã khó, để nó phát triển tốt, chuyển dần nhận thức của đồng bào dân tộc thiểu số lại càng khó khăn hơn. Nhưng bằng trách nhiệm của những người lính biên phòng, đã đem lại niềm vui cho bà con nơi vùng cao biên giới”.

Sau 4 tháng thực hiện mô hình điểm, giống lúa mới phát triển tốt, bông dài, hạt mẩy, năng suất ước đạt hơn 300kg/sào, hơn hẳn giống lúa cũ ở địa phương cùng cấy trên một cánh đồng. Với những kết quả xây dựng mô hình điểm ở Hiền Kiệt, giống lúa mới đã được nhân rộng ra các xã trong cụm, như: Hiền Chung, Thiên Phú... Đến nay, đồng bào đã cấy 100% các loại giống mới trong nước và nước ngoài cho năng suất, chất lượng cao. Đến mùa thu hoạch, nhìn những thửa ruộng bậc thang lúa chín vàng, mẩy hạt, bà con dân tộc Thái nơi đây phấn khởi thực sự. Nhờ trồng các loại lúa giống mới cho năng suất cao, nên bình quân lương thực đầu người trong xã đã đạt 350kg/người/năm. Khi gặp chúng tôi, ông chủ tịch UBND xã Hiền Kiệt nói rằng: “Đồng bào dân tộc Thái chúng tôi nhận thức rõ chỉ có chuyển đổi giống mới, áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật vào thâm canh thì năng suất lúa mới được nâng cao. Thành công này có sự đóng góp rất tích cực, hiệu quả của đồn biên phòng 495 đấy”.

Từ chuyển đổi nhận thức của đồng bào dân tộc thiểu số, trong xã đã xóa bỏ tập quán canh tác cũ, lạc hậu, đời sống nhân dân được no đủ, có vốn để phát triển sản xuất, tình trạng phá rừng làm nương rẫy cơ bản chấm dứt. Nhờ có thu nhập cao, nhiều gia đình đã có vốn tích lũy xây dựng được nhà ở khang trang, mua sắm được xe máy, ti-vi, máy xay xát; nhiều nhà chặn suối làm thủy điện mi-ni, đời sống vật chất tinh thần của nhân dân được cải thiện.

Hải Quang