Khung thể chế chủ động, toàn diện

Trước đó, ngày 22-9-2021, Bộ Chính trị ban hành Kết luận số 14-KL/TW về chủ trương khuyến khích và bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo vì lợi ích chung. Kết luận xác định quy trình bảo vệ cán bộ mang tính chất “hậu kiểm”; khi cán bộ có sáng kiến, làm thí điểm, nếu kết quả không đạt hoặc gặp rủi ro, xảy ra thiệt hại thì cấp có thẩm quyền mới tiến hành xác định nguyên nhân để “xem xét miễn hoặc giảm nhẹ trách nhiệm”. Tuy nhiên, việc thử nghiệm chưa thể biết trước thành công hay thất bại. Chính vì vậy, nếu như thất bại thì uy tín, danh dự và sự nghiệp chính trị có thể bị ảnh hưởng trước khi được minh xét. Để khắc phục điểm nghẽn này, Nghị quyết 24 nêu rõ: Trong quá trình cán bộ triển khai đề xuất đổi mới, sáng tạo hoặc đang trong giai đoạn chờ cơ quan có thẩm quyền kiểm tra, xác minh, kết luận về các rủi ro, thiệt hại phát sinh, các cấp ủy đảng vẫn thực hiện việc quy hoạch, luân chuyển, điều động, bổ nhiệm lại hoặc xem xét nâng lương định kỳ đối với cán bộ theo quy định, tuyệt đối không làm gián đoạn quá trình phát triển của cán bộ; trừ trường hợp phát hiện có dấu hiệu tham nhũng, tiêu cực, trục lợi cá nhân. Đây là quy định có tính nhân văn sâu sắc, đã tháo gỡ, giải tỏa triệt để rào cản tâm lý cho cán bộ, đảng viên; góp phần chuyển từ “bảo vệ bị động” sang “khung thể chế bảo vệ chủ động, toàn diện”; tạo bước ngoặt khi xây dựng cơ chế bảo vệ bao trùm, xuyên suốt.

Ảnh minh họa: baochinhphu.vn 

Nghị quyết 24 đã phân định rõ ranh giới giữa đột phá về thực thi và thể chế bằng tư duy khoa học và sắc bén. Về thực thi, nghị quyết cho phép mở rộng không gian tự chủ, giao quyền quyết định và tự chịu trách nhiệm cho người đứng đầu, áp dụng cơ chế quản trị rủi ro tương ứng. Về thể chế, đối với vấn đề mà pháp luật chưa có quy định hoặc khác với pháp luật hiện hành, nghị quyết cho phép xây dựng “không gian thử nghiệm có kiểm soát”; xác định rõ phạm vi, thời hạn, giới hạn thực hiện.

Nghị quyết 24 khẳng định vấn đề “chấp nhận rủi ro và xác lập cơ chế tài chính bù đắp thiệt hại” và lần đầu tiên cụm từ “bù đắp thiệt hại khách quan” được chính thức thể hiện trong văn kiện của Đảng. Nghị quyết đã giao nhiệm vụ nghiên cứu, xây dựng cơ chế tài chính đặc thù từ ngân sách nhà nước hoặc các nguồn xã hội hóa hợp pháp để tài trợ cho hoạt động thử nghiệm và bù đắp một phần thiệt hại khách quan phát sinh từ nhiệm vụ đổi mới, sáng tạo đã được phê duyệt. Đồng thời, nghị quyết khẳng định: “Loại trừ hoàn toàn trách nhiệm pháp lý khi xảy ra thiệt hại do nguyên nhân khách quan”. Đây chính là bước đột phá, tạo tiền đề, cơ sở pháp lý quan trọng giúp phát huy tối đa sự sáng tạo, dám nghĩ, dám làm của đội ngũ cán bộ, đảng viên.

Trên cơ sở này, Nghị quyết 24 làm sáng tỏ vấn đề thực hiện cơ chế bao trùm, xuyên suốt, chuyển từ trọng tâm sang cảnh báo, hỗ trợ từ sớm, từ xa trong công tác kiểm tra, giám sát. Trước đây, công tác thanh tra, kiểm tra thường tập trung vào việc “tìm lỗi”, “tìm sai phạm” sau khi sự việc đã diễn ra; Nghị quyết 24 xác định việc thực hiện công tác kiểm tra, giám sát, thanh tra phải gắn liền với chuyển đổi số, chuyển trọng tâm sang chủ động phòng ngừa, cảnh báo, nhất là phải hỗ trợ khắc phục từ sớm, từ xa. Sự phối hợp giữa cơ quan kiểm tra của Đảng với thanh tra, điều tra, kiểm sát, tòa án được siết chặt để đánh giá khách quan, đúng bản chất vụ việc, tránh tình trạng “hình sự hóa” các quan hệ kinh tế, hành chính hay các rủi ro trong thử nghiệm đổi mới.

Nâng tầm tư duy kiến tạo, hành động

Tinh thần cốt lõi đầu tiên của Nghị quyết 24 là yêu cầu chuyển từ tư duy quản lý hành chính, phục tùng “máy móc” sang tư duy kiến tạo, hành động; chủ động, sáng tạo trong giải quyết công việc, lấy sản phẩm, kết quả và hiệu quả công việc trong thực hiện làm thước đo chủ yếu.

Trong nền quản trị quốc gia hiện đại, vận hành mô hình tổ chức mới, đòi hỏi đội ngũ cán bộ, đảng viên không chỉ là người chấp hành mệnh lệnh hay thực thi quy trình có sẵn mà phải là người kiến tạo không gian phát triển, chủ động, linh hoạt, sáng tạo trong tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc cho nhân dân và doanh nghiệp. Những cán bộ, đảng viên thụ động, trông chờ, ỷ lại, đùn đẩy công việc, làm thì sợ sai, sợ trách nhiệm, hoặc mượn cớ “cơ chế còn vướng”, “pháp luật chưa rõ” làm bình phong cho sự trì trệ, thiếu trách nhiệm, thậm chí che giấu động cơ cá nhân, là biểu hiện của sự suy thoái về tinh thần trách nhiệm và kỷ cương công vụ. Trên thực tế, trước khi Nghị quyết 24 được ban hành, tại nhiều địa phương, hàng trăm dự án đầu tư công, dự án bất động sản, đất đai, nhiều công trình quan trọng ở tình trạng bị “đóng băng”, “đắp chiếu” nhiều năm chỉ vì nỗi lo trách nhiệm. Khi Nghị quyết 24 được triển khai với cơ chế, chính sách rất rõ ràng, cụ thể; nhất là việc giao quyền và có cơ chế bảo vệ rõ ràng thì tinh thần chủ động, sáng tạo, dám quyết định, dám làm đã được phát huy mạnh mẽ. Tiêu biểu như, Thành ủy, UBND TP Hồ Chí Minh đã vận dụng tinh thần Nghị quyết 24 gắn với Nghị quyết số 98/2023/QH15 để thành lập các tổ công tác đặc biệt do Chủ tịch UBND thành phố làm tổ trưởng; bằng việc mạnh dạn phân cấp, ủy quyền và chấp nhận cơ chế thử nghiệm trong thủ tục đầu tư, thành phố đã tháo gỡ dứt điểm vướng mắc pháp lý cho hơn 30 dự án hạ tầng và bất động sản trọng điểm, khơi thông nguồn vốn hàng chục nghìn tỷ đồng bị tắc nghẽn nhiều năm. Tại Bộ Giao thông vận tải, trong quá trình triển khai dự án đường bộ cao tốc Bắc-Nam phía Đông, trước nguy cơ thiếu hụt vật liệu đắp nền nghiêm trọng, Bộ và các địa phương đã mạnh dạn áp dụng cơ chế đặc thù, giao trực tiếp mỏ vật liệu cho nhà thầu thi công mà không qua thủ tục đấu giá phức tạp kéo dài. Cán bộ thực hiện được bảo vệ vững chắc nhờ quy trình công khai, minh bạch, không vụ lợi cá nhân. Kết quả, hàng trăm cây số cao tốc đã hoàn thành vượt tiến độ, bảo đảm chất lượng, tạo động lực phát triển kinh tế vùng...

Nghị quyết 24 cũng xác định thước đo đánh giá cán bộ, đảng viên không dừng lại ở hồ sơ, bằng cấp hay các báo cáo thành tích mang tính hình thức, mà phải lấy kết quả, sản phẩm cụ thể, hiệu quả thực thi, khả năng tháo gỡ điểm nghẽn và mức độ hài lòng của nhân dân, doanh nghiệp làm thước đo để đánh giá. Nghị quyết khẳng định: Dấn thân, đổi mới, dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung là phẩm chất cốt lõi, trách nhiệm chính trị và yêu cầu tự thân của cán bộ, đảng viên trong kỷ nguyên mới. Nghị quyết cũng đã xác lập nguyên tắc quản trị rủi ro công vụ và bảo vệ cán bộ, đảng viên từ sớm, từ xa; phân định rõ giữa sai sót khách quan trong đổi mới, sáng tạo với hành vi cố ý làm trái, vụ lợi; thiết lập cơ chế kiểm soát quyền lực và quản trị rủi ro công vụ từ sớm, từ xa; đặc biệt là có cơ chế để bảo vệ toàn diện cả cơ quan tham mưu, thẩm định, phê duyệt và người tổ chức thực hiện khi có động cơ trong sáng, vì lợi ích chung.

Phải khẳng định, sự ra đời của Nghị quyết 24 không chỉ là một bước tiến về mặt lý luận trong công tác xây dựng Đảng, mà còn tạo ra những hiệu ứng tích cực, tác động sâu rộng, toàn diện đến toàn bộ đời sống kinh tế-xã hội và quốc phòng, an ninh... Điểm nhấn của Nghị quyết 24 là củng cố vững chắc tâm lý, tạo niềm tin chiến lược cho đội ngũ cán bộ, công chức trong thực thi nhiệm vụ, từng bước gỡ bỏ tư tưởng “làm nhiều thì sai nhiều, làm ít thì sai ít, không làm thì không sai”; góp phần xây dựng tác phong công tác gần dân, đối thoại với dân, đồng hành với nhân dân và doanh nghiệp của cán bộ, đảng viên để cùng chung tay xây dựng đất nước.