Trong kháng chiến chống Pháp, đồng chí Hồ Thị Bi là Trưởng ban công tác Đội 12 kiêm Đại đội trưởng Đại đội 2804 Hóc Môn; sau đó, đồng chí đảm nhận chức vụ Phó tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn 935, Trung đoàn 312 Gia Định. Trong kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, đồng chí Hồ Thị Bi công tác tại Cục Chính sách, Tổng cục Chính trị.

Xuất thân từ gia đình nghèo, chồng tham gia hoạt động cách mạng và hy sinh, bản thân đồng chí Hồ Thị Bi liên tục tham gia công tác cách mạng từ năm 1936, trải qua nhiều cương vị chiến đấu và công tác khác nhau, được giao nhiều nhiệm vụ nặng nề, khó khăn, nguy hiểm.

Ở cương vị nào, làm việc gì, đồng chí Hồ Thị Bi cũng thể hiện trách nhiệm cao, chiến đấu mưu trí, dũng cảm, công tác năng nổ, sáng tạo, luôn hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ.

Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Hồ Thị Bi. Ảnh tư liệu: Bảo tàng Phụ nữ Nam Bộ 

Trong kháng chiến chống Pháp, thời kỳ lực lượng cách mạng còn nhỏ yếu, tình hình hết sức khó khăn, là một phụ nữ đang nuôi hai con nhỏ, đồng chí Hồ Thị Bi đã tự lực vận động thành lập một đơn vị tự trang bị vũ khí, đánh vào nơi địch đang ráo riết tiến hành khủng bố cách mạng, bắn giết, cướp bóc, đe dọa nhân dân.

Đồng chí Hồ Thị Bi đã biết kết hợp binh vận với tác chiến, tổ chức đánh địch, thu được vũ khí, ta lại an toàn, gây được khí thế cho nhân dân, bảo vệ uy thế cho cách mạng và cảnh cáo răn đe bọn phản động ở vùng Hóc Môn, ngoại thành Sài Gòn.

Từ tháng 12-1945 đến tháng 12-1949, được giao nhiệm vụ vừa chỉ huy các đơn vị (từ ban công tác đến tiểu đoàn) chiến đấu trong lòng địch, vừa làm kinh tế cho Trung đoàn 312, đồng chí Hồ Thị Bi đã hoàn thành xuất sắc cả hai nhiệm vụ, được Bác Hồ khen ngợi là: "Gương sáng tích cực kháng chiến cho các chị em phụ nữ".

Từ năm 1950 đến năm 1953, địch chủ trương giết trâu bò để triệt nguồn sức kéo của ta trong vùng kháng chiến, chúng từng tuyên bố: "Diệt 1 con trâu là diệt được 1 tiểu đội Vệ quốc đoàn", đã làm cho ta rất khó khăn. Đồng chí Hồ Thị Bi khi đó được giao tổ chức mua trâu bò từ Campuchia về cung cấp cho vùng kháng chiến, đồng thời mở hành lang ven theo Nam Trường Sơn nối ra miền Bắc.

Đồng chí Hồ Thị Bi đã khắc phục mọi khó khăn, vượt qua rất nhiều đồn bốt địch, mua được 300 con trâu đưa đến tận các nơi cần thiết, đồng thời đã mở thông được đường ra Bắc, hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ. "Nữ kiệt miền Đông" là biệt danh mà đồng chí Hồ Thị Bi được Chủ tịch Hồ Chí Minh đặt cho, khi bà được gặp Người tại Việt Bắc năm 1953.

Cuối năm 1973, với cương vị cán bộ cơ quan nghiên cứu chỉ đạo công tác chính sách ở Bộ Quốc phòng, được cử vào chiến trường miền Nam khảo sát tình hình thực hiện chính sách. Tuy tuổi đã cao (gần 60), sức khỏe yếu, đồng chí Hồ Thị Bi vẫn khẩn trương lên đường vào chiến trường và đã giải quyết được nhiều vấn đề ách tắc trong công tác này.

Trong thời kỳ chiến đấu bảo vệ biên giới Tây Nam của Tổ quốc, với cương vị Phó chủ nhiệm Chính trị Bộ tư lệnh TP Hồ Chí Minh, đồng chí Hồ Thị Bi đã không quản ngại khó khăn phức tạp, lặn lội nhiều nơi liên hệ giải quyết nhiều vấn đề bức xúc của hậu phương Quân đội, để động viên cán bộ, chiến sĩ chiến đấu phía trước, đã cấp phát nhiều vật tư sinh hoạt cho cán bộ, bảo đảm công bằng, đúng nguyên tắc chế độ.

Từ năm 1980, tuy đã nghỉ hưu, đồng chí Hồ Thị Bi vẫn tích cực phát huy tính năng động, sáng tạo, tham gia công tác xã hội, đã góp phần quan trọng xây dựng Nhà Bảo tàng Phụ nữ Nam Bộ ở TP Hồ Chí Minh, tích cực đóng góp giúp đỡ hoạt động xóa đói, giảm nghèo cho nhiều gia đình cựu chiến binh.

Đồng chí Hồ Thị Bi đã được tặng thưởng Huân chương Độc lập hạng Nhì; Huân chương Kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ hạng Nhất; Huân chương Quân công hạng Nhì, hạng Ba; Huân chương Chiến công hạng Nhất, hạng Nhì và nhiều phần thưởng cao quý khác.

Ngày 20-12-1994, đồng chí Hồ Thị Bi được Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Đồng chí Hồ Thị Bi - người phụ nữ kiên cường của mảnh đất Nam Bộ thành đồng, đã cống hiến trọn cuộc đời mình cho Tổ quốc. Bà qua đời vào ngày 12-10-2011, tại TP Hồ Chí Minh, thọ 95 tuổi.

--------------------------------------

- Lược trích từ sách Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân - NXB Quân đội nhân dân

- Tư liệu Bảo tàng Phụ nữ Nam Bộ.