Từ người kế thừa nghề thuốc gia truyền đến hành trình chuẩn hóa y học cổ truyền

Sinh năm 1986 trong một gia đình dân tộc Tày có nhiều thế hệ làm nghề thuốc Nam, tuổi thơ của chị gắn liền với những chuyến theo bà và mẹ vào rừng tìm dược liệu. Từ những bài học đầu tiên về cây thuốc, chị dần tiếp nhận không chỉ kiến thức chữa bệnh, mà còn hiểu sâu sắc giá trị của nguồn dược liệu đối với sức khỏe cộng đồng và hệ sinh thái tự nhiên.

Không dừng lại ở việc kế thừa các bài thuốc gia truyền, chị chủ động học tập bài bản về y học cổ truyền, hoàn thiện trình độ từ trung cấp đến đại học, tham gia thực tập tại bệnh viện để đáp ứng các điều kiện hành nghề theo quy định. Mỗi ngày, chị di chuyển hàng chục km vừa học vừa làm, với mong muốn chuẩn hóa nghề thuốc Nam trong bối cảnh mới.

Lương y Nguyễn Thị Thái kiên trì theo đuổi con đường bảo tồn cây thuốc Nam. 

Xây dựng chuỗi giá trị khép kín từ dược liệu đến người bệnh

Sau hơn 20 năm hành nghề, lương y Nguyễn Thị Thái không chỉ phát triển chuyên môn, mà còn xây dựng mô hình hoạt động theo hướng minh bạch, chuẩn hóa.

Theo chị, để thuốc Nam phát triển bền vững, cần bắt đầu từ việc giữ được vùng nguyên liệu, bảo tồn nguồn gen cây thuốc và lưu giữ tri thức nghề thuốc. Chính vì vậy, việc thành lập Hợp tác xã Sản xuất và Chế biến Dược liệu Nguyễn Thị Thái không đơn thuần là mở rộng quy mô sản xuất, mà nhằm kết nối vùng dược liệu, người làm thuốc và người bệnh trong một chuỗi giá trị có thể kiểm soát chất lượng từ đầu đến cuối.

Hiện nay, trong vùng trồng dược liệu của hợp tác xã, hàng chục loài cây thuốc được nhân giống, bảo tồn và phát triển theo quy trình bài bản. Các khâu từ gieo trồng, chăm sóc, thu hái đến sơ chế đều được thực hiện theo quy chuẩn nhằm bảo đảm chất lượng dược liệu.

Việc chủ động nguồn nguyên liệu không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả điều trị, mà còn hạn chế tình trạng khai thác tận diệt các loài cây thuốc trong tự nhiên, qua đó bảo vệ nguồn tài nguyên dược liệu quý của địa phương. Nhờ nguồn dược liệu được bảo tồn tại quê hương cùng kinh nghiệm tích lũy từ nhiều thế hệ, lương y Nguyễn Thị Thái đã hỗ trợ điều trị cho nhiều cặp vợ chồng hiếm muộn, giúp họ thực hiện ước mơ làm cha mẹ.

Bảo tồn “nguồn gen” cho tương lai ngành thuốc Nam

Bên cạnh việc bảo tồn cây thuốc, lương y Nguyễn Thị Thái cho rằng thách thức lớn của y học cổ truyền hiện nay là nguy cơ mai một tri thức nghề thuốc.

Nhiều bài thuốc quý, kinh nghiệm bào chế và sử dụng dược liệu vẫn chủ yếu được lưu truyền bằng hình thức truyền miệng. Vì vậy, hợp tác xã đặc biệt chú trọng lưu giữ “nguồn gen tri thức” thông qua việc ghi chép, hệ thống hóa và từng bước chuẩn hóa các bài thuốc, quy trình bào chế cũng như kinh nghiệm thực tiễn để tránh thất truyền theo thời gian.

Trồng cây thuốc Nam tại Hợp tác xã Sản xuất và Chế biến dược liệu Nguyễn Thị Thái.

Tại cơ sở sản xuất, chị thường xuyên trực tiếp hướng dẫn người lao động nhận biết cây thuốc, hiểu đặc tính dược liệu và nắm vững quy trình chế biến. Đây cũng là cách truyền nghề, tạo nguồn nhân lực kế cận cho lĩnh vực y học cổ truyền.

Không chỉ góp phần bảo tồn nguồn dược liệu quý, mô hình hợp tác xã còn tạo việc làm cho người dân địa phương, khuyến khích bà con tham gia trồng và phát triển cây thuốc thay vì khai thác ngắn hạn. Hướng đi này mang lại lợi ích kép khi vừa nâng cao thu nhập cho cộng đồng, vừa góp phần bảo vệ tài nguyên dược liệu.

Hợp tác xã Sản xuất và Chế biến dược liệu Nguyễn Thị Thái hiện có chứng chỉ hành nghề khám chữa bệnh bằng y học cổ truyền do Sở Y tế cấp; phòng chẩn trị được cấp phép hoạt động và các sản phẩm đều có phiếu kiểm nghiệm chất lượng. Năm 2019, lương y Nguyễn Thị Thái được vinh danh là “Người thầy thuốc vì cộng đồng”, nhà thuốc đạt Top 100 thương hiệu được tin dùng nhất ASEAN. Năm 2020, chị tiếp tục nhận các danh hiệu Lương y tiêu biểu sức khỏe nhân dân, Lương y tiêu biểu lừng danh Đất Việt cùng nhiều bằng khen, giấy khen của các bộ, ngành. Năm 2025, Liên hiệp các hội UNESCO Việt Nam (thành viên của Liên hiệp các hội UNESCO thế giới) đã trao bằng UNESCO Gia tộc Lương y Nguyễn Thị Thái...

Trong bối cảnh y học cổ truyền ngày càng nhận được sự quan tâm của xã hội và thế giới, những mô hình như Hợp tác xã Sản xuất và Chế biến dược liệu Nguyễn Thị Thái đang cho thấy hướng đi phù hợp khi kết hợp hài hòa giữa bảo tồn, nghiên cứu, sản xuất và truyền nghề, góp phần gìn giữ giá trị thuốc Nam và phát triển nguồn dược liệu bền vững cho tương lai.