Xu hướng trẻ hóa lan nhanh
Những chiếc kính cận từng được xem là hình ảnh quen thuộc của một bộ phận học sinh, nay đã xuất hiện ở hầu hết các cấp học, thậm chí theo nhiều em từ bậc tiểu học. Không dừng lại trong nhà trường, tật khúc xạ đang lan rộng sang nhóm sinh viên và người lao động trẻ, những người dành phần lớn thời gian mỗi ngày trước màn hình máy tính, điện thoại và các thiết bị số. Theo TS, bác sĩ Nguyễn Văn Huy, Phó giám đốc phụ trách chuyên môn Bệnh viện Mắt Trung ương, cận thị đã trở thành vấn đề sức khỏe cộng đồng nổi lên trên phạm vi toàn cầu. Dự báo đến năm 2050, khoảng một nửa dân số thế giới sẽ mắc cận thị, trong đó khoảng 10% bị cận thị nặng. Ở Việt Nam, các nghiên cứu cho thấy, tỷ lệ học sinh trung học mắc cận thị tại khu vực thành thị là 26,6%; khu vực nông thôn dao động từ 14,2% đến 16,3%.
Đại tá, PGS, TS, bác sĩ chuyên khoa II Nguyễn Đình Ngân, Phó giám đốc Bệnh viện Quân y 103 (Học viện Quân y) cho rằng, cùng với sự cải thiện điều kiện sống, các bệnh không lây nhiễm, trong đó có cận thị, đang nổi lên như một thách thức mới đối với sức khỏe cộng đồng. Thậm chí cận thị hiện được coi là “đại dịch” toàn cầu với tốc độ gia tăng rất nhanh, tiềm ẩn nhiều nguy cơ biến chứng nghiêm trọng về thị giác trong tương lai.
 |
| Bác sĩ Đặng Thị Như Quỳnh, Phó giám đốc Bệnh viện Mắt Quốc tế DND phẫu thuật khúc xạ cho bệnh nhân bằng phương pháp SMILE pro DND. Ảnh do đơn vị cung cấp |
Điều đáng lo ngại không nằm ở việc ngày càng có nhiều người trẻ phải đeo kính, mà ở chỗ tật khúc xạ đang âm thầm ảnh hưởng đến sức khỏe, hiệu quả học tập, năng suất lao động, chất lượng cuộc sống. Nghiên cứu đã chỉ ra với những trường hợp cận thị nặng khi về già, nguy cơ đục thủy tinh thể tăng gấp 5 lần, bong võng mạc tăng gấp 22 lần, thoái hóa võng mạc chu biên gấp 40 lần, glôcôm gấp 14 lần. Vì vậy, khi hạn chế sự tiến triển của bệnh lý này chính là góp phần ngăn ngừa các biến chứng nặng nề tại mắt sau này. Theo ThS, bác sĩ Đặng Thị Như Quỳnh, Phó giám đốc Bệnh viện Mắt Quốc tế DND, lối sống, điều kiện làm việc, học tập của người trẻ hiện nay là một trong những nguyên nhân khiến tình trạng cận thị không ngừng gia tăng. Nhất là thói quen sử dụng điện thoại thông minh, máy tính bảng, các thiết bị điện tử trong thời gian dài để học tập, giải trí; sử dụng máy tính ở khoảng cách gần. Cùng với đó, trẻ thiếu các hoạt động ngoài trời, ít tiếp xúc với ánh sáng tự nhiên, trong khi đây chính là “liều thuốc” giúp bảo vệ mắt và làm chậm tiến triển cận thị.
Bảo vệ đôi mắt từ những hành động nhỏ
Theo các chuyên gia, phòng ngừa các bệnh về mắt luôn là giải pháp hiệu quả và ít tốn kém hơn nhiều so với điều trị các biến chứng về sau. Đại tá, PGS, TS, bác sĩ chuyên khoa II Nguyễn Đình Ngân cho rằng, việc kiểm soát tật khúc xạ học đường không thể chỉ giao cho ngành y tế. Nhà trường cần duy trì khám sức khỏe, sàng lọc thị lực định kỳ ngay từ đầu năm học; chuẩn hóa tài liệu hướng dẫn chăm sóc mắt; bồi dưỡng giáo viên, nhân viên y tế học đường kỹ năng phát hiện sớm, tư vấn và chuyển tuyến đối với học sinh có dấu hiệu suy giảm thị lực; đầu tư cải thiện hệ thống chiếu sáng, bàn ghế đúng quy chuẩn và mở rộng không gian vận động ngoài trời để tạo điều kiện cho học sinh phát triển thị lực một cách tự nhiên. ThS, bác sĩ Đặng Thị Như Quỳnh khuyến cáo, các em học sinh cần ngồi học đúng tư thế, giữ khoảng cách từ mắt đến sách 30-35cm, bảo đảm đủ ánh sáng và cho mắt nghỉ ngơi thường xuyên. Bên cạnh đó, cần hạn chế sử dụng điện thoại, máy tính ngoài mục đích học tập, tránh dùng thiết bị điện tử trước khi đi ngủ.
Một vấn đề khác cũng được các chuyên gia đặc biệt lưu ý là xu hướng sử dụng kính áp tròng ngày càng phổ biến ở giới trẻ. Theo PGS, TS Nguyễn Đình Ngân, nhiều trường hợp thanh thiếu niên, thậm chí học sinh lớp 7, lớp 8, mua các loại kính đổi màu trôi nổi trên mạng chỉ với mục đích làm đẹp. Việc sử dụng kính không rõ nguồn gốc, đeo sai thời gian hoặc không bảo đảm vệ sinh có thể gây khô mắt, viêm giác mạc, loét giác mạc, thậm chí để lại tổn thương thị lực lâu dài, không thể hồi phục. Do đó, cùng với các giải pháp chuyên môn, cần phát huy hơn nữa vai trò của hệ thống y tế cơ sở trong chăm sóc mắt ban đầu. Các trạm y tế, cơ sở khám, chữa bệnh tuyến đầu, đội ngũ bác sĩ trẻ, các đồn biên phòng, trạm quân dân y kết hợp có điều kiện gần dân, sát dân, thuận lợi trong tuyên truyền, phát hiện sớm các bệnh lý về mắt ngay từ cộng đồng. Khi mạng lưới chăm sóc ban đầu hoạt động hiệu quả, nhiều trường hợp sẽ được phát hiện, điều trị sớm, hạn chế nguy cơ suy giảm thị lực không thể phục hồi.
Trong thời đại số, công nghệ mang đến nhiều cơ hội học tập, làm việc, sáng tạo, nhưng cũng đặt đôi mắt con người trước thách thức chưa từng có. Khi mỗi người biết sử dụng thiết bị số hợp lý, duy trì lối sống khoa học, khám mắt định kỳ và tiếp cận các giải pháp chăm sóc thị lực an toàn, chúng ta không chỉ gìn giữ “cửa sổ tâm hồn” cho thế hệ trẻ hôm nay mà còn góp phần bảo vệ chất lượng nguồn nhân lực, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên số.