“Sang chấn” trong tâm thần học mang ý nghĩa sống còn đối với mỗi cá nhân. Nếu không được xử lý đúng cách, những đổ vỡ về mối quan hệ hoặc sự đe dọa tính mạng sẽ trở thành thảm họa thực sự đối với tinh thần của trẻ. Vì vậy, cần nâng cao nhận thức của cộng đồng và gia đình về chăm sóc sức khỏe tâm thần sau thảm họa, đặc biệt ở trẻ em.

Bác sĩ Bệnh viện Nhi Trung ương tư vấn cho phụ huynh về tâm lý của trẻ. Ảnh: LÊ HIẾU 

Mới đây, bác sĩ Đỗ Thùy Dung, Phòng Sức khỏe tâm thần trẻ em và vị thành niên, Viện Sức khỏe tâm thần, Bệnh viện Bạch Mai đã chia sẻ một số trường hợp điển hình cho thấy tác động sâu sắc của sang chấn tâm lý đối với trẻ. Một bé gái 10 tuổi từng trải qua đêm kinh hoàng khi tòa chung cư bốc cháy. Trong làn khói dày đặc, em chạy theo cha để tìm lối thoát nhưng bị lạc mất chị gái. Sau khi được cứu ra ngoài, em lại tiếp tục phải xa cha mẹ khi mỗi người được chuyển đến một bệnh viện khác nhau. Trong môi trường xa lạ, em nhập viện trong trạng thái hoảng loạn, liên tục khóc. Một trường hợp khác là cậu bé 13 tuổi phải bám trụ giữa dòng nước xiết suốt 3 giờ đồng hồ trước khi được cứu. Tuy nhiên, ngay khi vừa được đưa lên bờ, thay vì được an ủi, em lại phải nhận những lời trách mắng vì “dại dột”. Một tháng sau, cậu bé bắt đầu xuất hiện những thay đổi rõ rệt: Cáu kỉnh, học tập sa sút và thu mình lại. Theo các chuyên gia, cách ứng xử của người lớn ngay sau thảm họa có thể trở thành liều thuốc chữa lành hoặc vô tình khoét sâu thêm vết thương tâm lý của trẻ.

Bác sĩ Vũ Sơn Tùng, Trưởng phòng Sức khỏe tâm thần trẻ em và vị thành niên (Viện Sức khỏe tâm thần, Bệnh viện Bạch Mai) cho biết, trẻ em là nhóm đặc biệt dễ bị ảnh hưởng sau thảm họa vì não bộ và khả năng điều hòa cảm xúc vẫn đang phát triển. Các em chưa có đủ kỹ năng để hiểu và diễn đạt nỗi sợ hãi, đồng thời phụ thuộc nhiều vào người lớn. Khi gia đình hoặc trường học-vốn là “vùng an toàn” bị xáo trộn, trẻ rất dễ rơi vào trạng thái mất phương hướng. Một sai lầm thường gặp là việc cố gắng ép trẻ tái hiện toàn bộ sang chấn quá sớm. Việc hỏi quá chi tiết hoặc buộc trẻ kể lại sự việc có thể gây tác dụng ngược, làm trầm trọng hơn tình trạng tổn thương.

Theo PGS, TS Nguyễn Văn Tuấn, Viện trưởng Viện Sức khỏe tâm thần, Bệnh viện Bạch Mai: "Trẻ khi phải đối mặt với biến cố lớn như mất đi người thân hay sự xáo trộn về cấu trúc gia đình, hoặc gặp tai nạn, thường không thể thích ứng được ngay. Những tổn thương tâm lý này không chỉ xảy ra tức thời mà sẽ còn song hành rất dài cùng quá trình phát triển của trẻ. Bên cạnh việc cần một môi trường sống ổn định, trẻ rất cần sự thấu hiểu từ người thân trong gia đình, hỗ trợ các em dần thích nghi với hoàn cảnh và môi trường mới để sớm quay trở lại nhịp sống bình thường". Việc tham vấn tâm lý cần được coi là chuyện bình thường trong xã hội hiện đại. Đừng đợi đến khi trẻ có những biểu hiện nghiêm trọng mới tìm đến bác sĩ. Sự tiếp cận sớm chính là chìa khóa để trẻ phục hồi chức năng học tập và xã hội, ngăn ngừa những định kiến và rào cản trong tương lai.