QĐND - Đã hơn 10 ngày trôi qua, kể từ khi xảy ra trận lũ quét gây thiệt hại nặng về người, tài sản của 22 hộ gia đình người dân tộc Dao ở hai thôn Nậm Chàm, Nậm Dù thuộc xã Nậm Lúc, huyện Bắc Hà (Lào Cai), đến nay cuộc sống của người dân nơi đây đã cơ bản ổn định trở lại. Từ thực tế công tác khắc phục hậu quả trận lũ quét vừa qua, cấp ủy, chính quyền các cấp tỉnh Lào Cai đã rút ra nhiều bài học kinh nghiệm trong phát huy “4 tại chỗ” và những vấn đề đặt ra đối với việc bảo đảm an toàn tính mạng, tài sản người dân trong vùng nguy cơ lũ quét, lũ ống….

Lực lượng vũ trang tỉnh Lào Cai giúp nhân dân xã Nậm Lúc khắc phục hậu quả lũ quét.

 

Lực lượng tại chỗ đóng vai trò chủ đạo

Mưa lớn diễn ra ban đêm nên khi lũ quét xảy ra vào rạng sáng 31-8 khiến hầu hết các hộ dân bị nạn không kịp trở tay. Hậu quả của trận lũ quét, sạt lở đất đã làm 10 người chết và mất tích, 1 người bị thương, 12 ngôi nhà bị cuốn trôi...

Ngay sau khi sự cố xảy ra, UBND huyện Bắc Hà đã huy động tối đa các lực lượng tại chỗ như: Bộ đội thường trực, công an, dân quân cơ động của các xã Nậm Lúc, Bảo Nhai, Võ Lao; đồng thời huy động các phương tiện máy móc vừa thông đường vào Nậm Lúc, vừa tìm kiếm các nạn nhân. Nhận được báo cáo sự việc, đồng chí Nguyễn Hữu Vạn, Bí thư Tỉnh ủy Lào Cai cùng lãnh đạo UBND tỉnh và Ban chỉ huy Phòng, chống lụt bão và tìm kiếm cứu nạn (PCLB-TKCN) tỉnh đã vào ngay hiện trường chỉ đạo công tác giải quyết hậu quả. Từ ngày 31-8 đến ngày 3-9, Ban Chỉ huy PCLB-TKCN tỉnh Lào Cai đã huy động hơn 600 cán bộ, chiến sĩ thuộc Bộ CHQS, Bộ CHBP và Công an tỉnh Lào Cai cùng với lực lượng dân quân địa phương huyện Bắc Hà chia làm nhiều mũi, nhiều hướng tìm kiếm người bị mất tích và dọn dẹp nhà cửa, đồ đạc của các hộ gia đình bị nạn. Bộ CHBP tỉnh đã điều 15 cán bộ, chiến sĩ có kinh nghiệm cùng 5 chó nghiệp vụ tham gia tìm kiếm người mất tích... Bí thư Tỉnh ủy Nguyễn Hữu Vạn đã đánh giá cao vai trò của LLVT, đặc biệt lực lượng dân quân ở cơ sở đã thực sự là nòng cốt xử lý tình huống khi các lực lượng quân đội, công an chưa vào kịp.

Xử lý linh hoạt, hiệu quả các tình huống

Công tác khắc phục hậu quả và tìm kiếm người bị nạn gặp rất nhiều khó khăn vì lũ quét kèm mưa lớn đã quét qua dòng suối Nậm Lúc khiến tuyến giao thông này bị chia cắt nhiều nơi, Nậm Lúc bị cô lập hoàn toàn với bên ngoài. Cùng với đó, sóng điện thoại di động hầu như không có, thời tiết nắng nóng, địa hình hiểm trở, nhiều khe núi và sông, suối… nên việc nắm bắt thông tin, chỉ huy, điều hành hoạt động của các bộ phận gặp rất nhiều khó khăn.

Nhưng với quyết tâm cao và sự chỉ đạo sát sao, kịp thời của lãnh đạo tỉnh, huyện, xã và các ban, ngành, đoàn thể, đặc biệt là vai trò của bộ đội, dân quân, công an, sau 4 ngày khẩn trương, các lực lượng đã giúp các hộ dân bị nạn bước đầu có vị trí ăn ở tạm thời, cơ bản các nạn nhân bị mất tích đã được tìm thấy. Điều đó cho thấy vai trò chỉ đạo Ban Chỉ huy PCLB-TKCN của tỉnh, đặc biệt là LLVT trong xử lý tình huống rất linh hoạt, hiệu quả. Đại tá Cao Đắc Cử, Chỉ huy trưởng Bộ CHQS tỉnh Lào Cai, chia sẻ kinh nghiệm: “Việc bố trí, sử dụng lực lượng khắc phục hậu quả và tìm kiếm người bị nạn mất tích phải cân nhắc kỹ lưỡng và quyết đoán trong xử lý. Qua nghiên cứu tình hình, ngay trong sáng 31-8, chúng tôi đã điều động 50 cán bộ, chiến sĩ thuộc Đại đội Công binh 17 băng rừng, vượt suối đến hiện trường để tham gia khắc phục hậu quả. Do chưa quen địa hình nên lực lượng này được giao tập trung giúp dân làm nhà tạm, thu dọn đồ đạc, tìm kiếm người bị nạn quanh khu vực hiện trường. Lực lượng dân quân của Nậm Lúc và các xã lân cận là người địa phương nắm chắc địa hình, thông thuộc đường đi lối lại, khu vực sông, suối… vì vậy, chúng tôi huy động tối đa lực lượng dân quân tổ chức tìm kiếm người bị nạn ở các khu vực sông, suối”. Cùng với việc huy động, sử dụng lực lượng phù hợp, tỉnh Lào Cai còn chủ động gửi công văn tới các tỉnh lân cận đề nghị phối hợp tìm kiếm người bị nạn mất tích. Nhờ đó, thi thể một số nạn nhân trôi ra ngoài địa bàn tỉnh đã được người dân và chính quyền địa phương phát hiện điện báo cho chính quyền huyện Bắc Hà, xã Nậm Lúc và thân nhân đến nhận. Đi đôi với tìm kiếm người bị nạn mất tích, công tác vệ sinh môi trường, phòng chống dịch bệnh cũng được cấp ủy, chính quyền và Bộ CHQS tỉnh Lào Cai quan tâm, chỉ đạo triển khai có hiệu quả. Lực lượng Quân y của Bộ CHQS tỉnh và Ban CHQS huyện đã phối hợp chặt chẽ với ngành y tế địa phương tổ chức phun thuốc khử trùng toàn bộ khu vực và áp dụng các biện pháp phòng dịch bệnh trên địa bàn.

Công tác chỉ đạo của tỉnh cũng rất quyết liệt, khẩn trương. Qua kiểm tra thực tế, đồng chí Nguyễn Văn Vịnh, Chủ tịch UBND tỉnh Lào Cai yêu cầu các lực lượng chức năng khẩn trương di dời, sắp xếp các hộ dân ở khu vực có nguy cơ sạt lở đến nơi ở mới bảo đảm an toàn. Đối với 12 hộ bị mất nhà ở, Chủ tịch UBND tỉnh chỉ đạo UBND huyện Bắc Hà khẩn trương quy hoạch đất đai, triển khai ngay dự án đầu tư xây dựng khu tái định cư, chậm nhất trong 2 tháng phải hoàn thành việc làm nhà ở cho các hộ dân. Cùng với đó, UBND tỉnh cũng yêu cầu huyện Bắc Hà phải tổ chức nhanh chóng mua sắm quần áo, sách vở, đồ dùng học tập để con em các gia đình ở hai thôn Nậm Chàm, Nậm Dù bước vào năm học mới, kiên quyết không để học sinh bỏ học do bị lũ quét. Đồng thời các phòng, ban, cơ quan chức năng phải tiến hành nhanh công tác thống kê cụ thể thiệt hại đối với sản xuất để hỗ trợ lương thực kịp thời, bảo đảm không để các hộ dân bị đói; tiếp tục huy động sự hỗ trợ của cộng đồng, các nhà hảo tâm giúp người dân vùng lũ sớm ổn định cuộc sống... Đối với người dân nơi lũ quét đi qua, đây là những chủ trương, quyết định rất thiết thực và bước đầu đã có hiệu quả.

Nâng cao ý thức phòng tránh của người dân

Mùa mưa bão đã đến, với diễn biến ngày càng phức tạp, gây thiệt hại nặng nề. Hậu quả trận lũ quét ở Nậm Lúc chưa khắc phục xong thì vụ lở núi nghiêm trọng lại xảy ra ở La Pán Tẩn (Yên Bái). Những gì đã và đang diễn ra cho thấy việc bảo đảm cơ sở hạ tầng, đường sá đi lại ở nhiều địa phương miền núi còn rất khó khăn, mạng điện thoại chưa được quan tâm… dẫn đến rất khó khăn cho công tác nắm thông tin phục vụ chỉ đạo, điều hành, cơ động lực lượng, phương tiện khắc phục hậu quả khi xảy ra thiên tai. Đặc biệt là việc giáo dục nâng cao ý thức phòng tránh cho người dân chưa được cấp ủy, chính quyền cơ sở quan tâm đúng mức. Quan sát hiện trường xảy ra lũ quét ở xã Nậm Lúc, chúng tôi thấy hầu hết các gia đình bị nạn nằm sát theo bờ suối, trong thung lũng. Vị trí ở của các hộ dân bị nạn là một trong những điểm cảnh báo có nguy xảy ra lũ quét, lũ ống. Biết là nguy hiểm rình rập nhưng người dân ở đây vẫn chủ quan, chính quyền cũng không quyết liệt… và hậu quả đáng tiếc đã xảy ra.

Để bảo đảm an toàn tính mạng, tài sản, sắp tới 22 hộ dân xã Nậm Lúc sẽ phải di dời về vị trí mới. Trên thực tế còn rất nhiều hộ dân không chỉ riêng ở Nậm Lúc (Bắc Hà, Lào Cai) mà còn rất nhiều địa phương có các hộ dân đang sinh sống ở những điểm có nguy cơ xảy ra lũ ống, lũ quét, sạt lở đất cao. Hậu quả đã rõ và với những gì đang diễn ra, đòi hỏi người dân và chính quyền cơ sở phải thực hiện tích cực, chủ động hơn nữa trong phòng, chống. Đặc biệt tránh tình trạng trông chờ vào Nhà nước trong việc phòng, chống thiên tai, không thể để người dân chờ hết mùa mưa mới di chuyển. Bỏ lại mảnh đất người dân đã quen sống, nhất là ở đó họ đang canh tác đủ ăn để đến nơi mới là điều không đơn giản. Vì vậy, ngoài việc hỗ trợ về vật chất, cấp ủy, chính quyền các cấp cần phải kiên trì tuyên truyền, vận động để người dân thấy rõ sự nguy hiểm của thiên tai, đồng thời phải kiên quyết trong việc tổ chức di dời, tránh để lặp lại những hậu quả đáng tiếc như ở Nậm Lúc.

Bài và ảnh: Duy Hồng - Quang Chung