QĐND Online - “Ngõ nhỏ, phố nhỏ, nhà tôi ở đó”, mỗi góc phố, mỗi con đường của Hà Nội đã đi vào thi ca, nhạc hoạ của biết bao thế hệ nghệ sĩ nhưng với tốc độ đô thị hoá “chóng mặt” như hiện nay thì những ngõ nhỏ, phố nhỏ gắn với cuộc sống của người dân phố cổ không còn phù hợp với tình hình thực tại.

Lối đi chật hẹp trong lòng phố cổ

Đất chật, người đông, môi trường ô nhiễm

Những mái ngói rêu phong phủ trên các ngôi nhà có tuổi thọ hàng trăm năm và kiến trúc của các di tích lịch sử trong khu phố cổ Hà Nội đã trở thành nét văn hoá đặc trưng của mảnh đất Thăng Long 1000 năm tuổi.

Nhìn quang cảnh tấp nập, sầm uất ngoài mặt phố, ít ai biết rằng cuộc sống bên trong của người dân mảnh đất Kinh kỳ rất khổ cực bởi sự chật chội, thiếu ánh sáng, không khí...

Hiện tại trong khu phố cổ hầu như không có quỹ đất dành cho giao thông tĩnh để xây dựng các điểm đỗ xe. Mật độ người và phương tiện tham gia giao thông quá lớn, các nhà mặt đường đều mở cửa hàng kinh doanh nên nhu cầu về chỗ đỗ xe, gửi xe máy, ô tô rất lớn. Vỉa hè, lòng đường nghiễm nhiên thành bãi tập kết phương tiện giao thông.

Diện tích cây xanh, công viên trong khu vực phố cổ hầu như không có. Mọi nhu cầu sử dụng về không gian sinh hoạt công cộng đều diễn ra ở vỉa hè, lòng đường, diện tích cây xanh bình quân ở đây chỉ đạt khoảng 200 m2/phường.

Theo khảo sát của UBND quận Hoàn Kiếm thì môi trường nước thải ở khu phố cổ bị nhiễm độc do tập trung nhiều bệnh viện lớn, nước thải chứa hàm lượng chất hữu cơ cao, nhiều vi trùng gây bệnh, phần lớn không qua xử lý mà xả thẳng vào hệ thống thoát nước chung. Hiện có khoảng 700 cơ sở sản xuất tiểu thủ công nghiệp quy mô nhỏ nằm trong phố cổ không có hệ thống xử lý nước thải công nghiệp mà xả trực tiếp ra cống thoát nước gây nên sự nhiễm độc hoá chất cao.

Ngoài ra, mật độ phương tiện lưu thông trên phố cổ rất lớn nên tỷ lệ khói, bụi, khí thải độc do ô tô, xe máy xả ra môi trường phố cổ rất lớn.

Đường điện, nước chằng chịt trong phố cổ

Tổng vốn đầu tư giai đoạn 1 đề án giãn dân phố cổ khoảng hơn 4000 tỷ đồng

Để cải tạo, bảo tồn, phát huy những giá trị của khu phố cổ, UBND TP Hà Nội đang gấp rút hoàn thiện đề án giãn dân phố cổ. Đề án được chia làm nhiều giai đoạn, trong giai đoạn 1 sẽ di chuyển 1800 hộ dân sang khu đô thị mới Việt Hưng, quận Long Biên, Hà Nội.

Khu phố cổ Hà Nội có diện tích khoảng 81 ha, nằm trên địa bàn 10 phường thuộc quận Hoàn Kiếm, Hà Nội, gồm: Hàng Mã, Đồng Xuân, Hàng Buồm, Hàng Bồ, Hàng Đào, Hàng Bạc, Hàng Gai, Hàng Bông, Cửa Đông, Lý Thái Tổ.

Theo tính toán tổng vốn đầu tư của dự án giải phóng mặt bằng, di dời các hộ dân giai đoạn 1 của Đề án khoảng 1817 tỷ đồng (Dự án đầu đi) và Dự án xây dựng quỹ đất 11,12 ha thuộc khu đô thị mới Việt Hưng (Dự án đầu đến) khoảng 2.475 tỷ đồng. Tổng vốn đầu tư giai đoạn 1 Đề án giãn dân phố cổ khoảng 4.293, 7 tỷ đồng.

Hệ thống điện, đường, trường, trạm tại nơi ở mới phải được đảm bảo

Chủ trương giãn dân khu phố cổ đã được khởi động từ cuối năm 1998, nhưng đến nay vẫn chưa hoàn thành giai đoạn chuẩn bị đầu tư. Hầu hết những người dân sống trong khu phố cổ đồng tình với dự án giãn dân nhưng có một điều mà các hộ dân còn băn khoăn là cuộc sống mới ở khu nhà chung cư sẽ được đảm bảo ra sao?

Một góc phố Hàng Đào

“Chúng tôi đồng tình với chủ trương của Thành phố về giãn dân ở khu phố cổ nhưng sau khi đến sống tại khu ở mới phải tạo điều kiện cho những hộ dân có điều kiện kinh doanh nhỏ, lẻ bởi từ nhiều năm nay cuộc sống của những người dân phố cổ phụ thuộc hoàn toàn vào việc buôn bán ở ngoài mặt phố. Nhiều hộ cả gia đình trông vào nguồn thu nhập chính là cửa hàng bán quần áo trên mặt phố nên nếu đến chỗ mới không có việc làm thì những người dân này biết kiếm sống ra sao? Ngoài ra, ở khu ở mới phải có đầy đủ hệ thống điện, đường, trường, trạm”, bà Nguyễn Thị Ngân ở phố Hàng Đào cho biết.

Ông Nguyễn Quang Ngọc, nhà số 90B Hàng Đào chia sẻ: “Gia đình tôi sống ở khu phố cổ từ năm 1960. Mặc dù ở rất chật, 3 người sống trong diện tích hơn 10m2 nhưng hàng ngày tôi được đi bộ ra hồ Gươm dạo mát và tham gia vào các hoạt động cộng đồng. Hơn nữa, ở đây cũng thuận tiện trong mọi sinh hoạt bởi rất gần bệnh viện, trường học... Nếu gia đình tôi thuộc diện phải di dời thì tôi sẵn sàng ủng hộ chủ trương của Nhà nước nhưng khi đến chỗ ở mới tôi đề nghị cơ quan chức năng phải tạo điều kiện cho nhân dân có cuộc sống ổn định”.  

Tại cuộc họp về giãn dân phố cổ diễn ra tại UBND TP Hà Nội vừa qua, đại diện của TP Hà Nội cho rằng, khó khăn khi thực hiện Đề án là cơ chế kiểm soát dân hiện tại. Khi giãn dân đi phải có biện pháp kiểm soát dân số quay trở lại, đảm bảo mật độ số nhà trong phố cổ. Những diện tích lưu không phải được sử dụng vào các mục đích công cộng.

Phố cổ Hà Nội cần phải được trùng tu, bảo tồn để phát huy giá trị văn hoá của mảnh đất ngàn năm văn hiến. Giãn dân phố cổ là việc làm cần phải thực hiện sớm để trả lại vẻ đẹp vốn có của mảnh đất Hà Thành và phố cổ Hà Nội phải được phát triển thành điểm thu hút khách di lịch bốn phương như phố cổ Hội An.

Bài, ảnh: Khánh Huyền