QĐND - Người nông dân ở nông thôn, lao động tự do ở thành thị có lương hưu là điều mà cả xã hội đang hướng tới. Trong khi mô hình “hưu nông dân” ở Nghệ An gặp nhiều trở ngại và đã phải dừng hoạt động thì loại hình bảo hiểm xã hội (BHXH) tự nguyện do BHXH Việt Nam triển khai đang bước đầu thu được những kết quả tốt. Điều đáng ghi nhận của thành tựu này là BHXH Bộ Quốc phòng và Tập đoàn Viễn thông Quân đội trở thành những cơ quan, doanh nghiệp “lĩnh ấn tiên phong” trong lĩnh vực mới mẻ này.

Bảo hiểm xã hội tự nguyện: Hay nhưng khó thực hiện

Theo quy định tại Điều 3, Luật BHXH: BHXH tự nguyện là loại hình mà người lao động tự nguyện tham gia, được lựa chọn mức đóng và phương thức đóng phù hợp với thu nhập của mình để hưởng BHXH. Tính ưu việt của chính sách BHXH tự nguyện là rất rõ. Tuy nhiên, sau hơn hai năm thực hiện BHXH tự nguyện theo lộ trình của Luật BHXH, đến hết Quý I-2011 số người tham gia BHXH tự nguyện mới chỉ dừng lại ở con số hơn 6 vạn người, trong số khoảng 30 triệu người thuộc diện tham gia.

Các cộng tác viên của Viettel tại Trung tâm chăm sóc khách hàng được doanh nghiệp đóng BHXH tự nguyện

Đối tượng hồ hởi đón nhận loại hình BHXH tự nguyện nhất chính là những người đã có một thời gian tham gia BHXH bắt buộc. Theo cơ quan BHXH TP Hồ Chí Minh thì năm 2010, địa phương này chỉ có hơn 1000 người tham gia BHXH tự nguyện mà phần lớn người tham gia là những người đã có thời gian tham gia BHXH bắt buộc nay muốn đủ điều kiện hưởng lương hưu, nên tiếp tục tham gia BHXH tự nguyện.

Còn đối với những người dân ở vùng nông thôn, các làng nghề thì BHXH tự nguyện chính là hình thức “hưu nông dân” mà họ mơ ước bấy lâu nhưng mức đóng BHXH tự nguyện là điều phải suy nghĩ. Bởi với thu nhập trung bình của các hộ ở vùng nông thôn nước ta thì việc dành ra một khoản tiền trên dưới 100.000 đồng/suất để đóng BHXH tự nguyện hằng tháng là điều khó khăn.

Nhưng nguyên nhân quan trọng nhất khiến BHXH tự nguyện chưa đạt được mục tiêu đề ra lại nằm ở khâu tuyên truyền. Bản thân ngành BHXH chưa có giải pháp trong việc tuyên truyền ý nghĩa xã hội-nhân văn của loại hình BHXH này, còn truyền thông đại chúng nhìn chung vẫn chưa dành cho BHXH tự nguyện thời lượng tuyên truyền đủ độ để hai đối tượng chính là người nông dân và lao động tự do ở các đô thị hiểu rõ về BHXH tự nguyện.

Tiến tới BHXH toàn dân là mục tiêu lớn trong chính sách an sinh xã hội của Đảng, Nhà nước ta. Bên cạnh việc tuyên truyền sâu rộng hơn nữa Luật BHXH (chế độ, chính sách) để người tham gia thấy được lợi ích lâu dài của việc tham gia BHXH tự nguyện thì điều quan trọng nhất mà xã hội cần lúc này là phải có mô hình thành công, tức là một địa phương hay một doanh nghiệp nào đó dũng cảm đi đầu, thực hiện thành công loại hình BHXH tự nguyện để các nơi khác học tập, làm theo. Nhận rõ yêu cầu đó, BHXH Bộ Quốc phòng đã phối hợp cùng Viettel quyết tâm tạo ra một bước đột phá trong thực hiện BHXH tự nguyện.

Viettel đi đầu, làm trước

Với quyết tâm khắc phục những cản trở trước mắt, BHXH Bộ Quốc phòng đã đi tiên phong trong việc tìm cách đóng bảo hiểm cho những người lao động thời vụ, lao động hợp đồng ngắn hạn của các doanh nghiệp quân đội. Trong lúc đó, Ban lãnh đạo Viettel cũng có ý tưởng đóng BHXH cho những cộng tác viên của mình. Đại tá Hồ Thủy, Giám đốc BHXH Bộ Quốc phòng cho biết: “Sau khi thống nhất chủ trương với Viettel, chúng tôi đã đăng ký với BHXH Việt Nam về việc triển khai loại hình BHXH tự nguyện của BHXH Bộ Quốc phòng. Đây là vấn đề chưa có tiền lệ, nên chúng tôi đã bàn bạc, thống nhất với các cơ quan chức năng của BHXH Việt Nam hàng loạt vấn đề liên quan để đưa ý tưởng này trở thành hiện thực”.

BHXH Bộ Quốc phòng và Ban Tổng giám đốc Viettel bắt đầu triển khai BHXH tự nguyện từ tháng 10-2009. Những đối tượng đầu tiên được hưởng lợi từ chính sách này gồm nhân viên địa bàn, cộng tác viên (CTV) kỹ thuật, CTV chăm sóc khách hàng, CTV dịch vụ… có thời gian làm việc hơn 6 tháng. 

Với việc được hỗ trợ 100% chi phí đóng BHXH tự nguyện, người lao động được bảo đảm có thu nhập ổn định sau khi hết độ tuổi lao động trong khi thu nhập hiện tại không bị suy giảm. Đến nay, trong tổng số 22.000 nhân viên địa bàn và CTV của Viettel, đã có  14.000 người lao động được hỗ trợ nộp BHXH tự nguyện, mức đóng bậc ban đầu là 149.800 đồng/người/tháng (có 8 bậc, cứ sau 3 năm tăng một bậc)  với 80% là những nhân viên địa bàn đang hoạt động trên cả nước, chủ yếu là vùng nông thôn. Như vậy, mỗi năm Viettel ước chi khoảng 20 tỷ đồng cho riêng mục đóng BHXH tự nguyện cho CTV. Số tiền này sẽ còn tiếp tục tăng cao hơn khi mà số lượng CTV được đóng BHXH tự nguyện tiếp tục tăng lên trong năm 2011.

Nhờ vậy, tính đến giữa năm 2011, cả nước có hơn 61.000 đối tượng tham gia (thống kê của Bộ Lao động-Thương binh và Xã hội), thì chỉ riêng Viettel đã chiếm hơn 14.000 đối tượng, đạt tỷ lệ 22%.

Thiếu tướng Dương Văn Tính, Phó tổng giám đốc, Bí thư Đảng ủy Tập đoàn Viễn thông Quân đội cho biết: “Đảng ủy, Ban Tổng giám đốc Viettel xác định đội ngũ cộng tác viên là lực lượng quan trọng và có tính chiến lược trong việc thực hiện nhiệm vụ sản xuất, kinh doanh của Tập đoàn. Vì vậy, ngoài việc xây dựng cơ chế chi trả lương bảo đảm cho CTV có thu nhập ổn định hằng tháng, Tập đoàn quyết định đóng BHXH tự nguyện cho CTV để khi hết tuổi lao động, CTV được hưởng các chính sách hỗ trợ của Nhà nước về lương hưu, BHYT, chế độ tử tuất như các đối tượng thuộc biên chế. Qua khảo sát ý kiến CTV, việc làm này đã tạo cho họ yên tâm gắn bó với Tập đoàn, nâng cao kết quả, hiệu quả sản xuất, kinh doanh cũng như giúp Tập đoàn linh hoạt trong sử dụng lực lượng lao động, đồng thời góp phần thực hiện tốt chủ trương, quan điểm của Đảng, Nhà nước về an sinh xã hội”.

Nỗ lực của Viettel đã tạo động lực lớn đối với các doanh nghiệp khác. Sau khi tìm hiểu chủ trương, cách làm của Viettel về đóng BHXH tự nguyện, anh Mai Văn Chung, Giám đốc Công ty Tư vấn, Thiết kế Nội thất và Xây dựng Lộc Thanh (Hà Nội) cho biết: Doanh nghiệp của anh đã quyết định đóng BHXH tự nguyện cho những người thợ làm việc thời vụ. Trước mắt, sẽ đóng cho 20 công nhân cam kết gắn bó lâu dài với doanh nghiệp.

Lãnh đạo BHXH Việt Nam cho biết, loại hình BHXH tự nguyện cũng đang bắt đầu tạo sự chuyển biến trong nhận thức của toàn xã hội. Việc BHXH Bộ Quốc phòng và Viettel tích cực hưởng ứng loại hình BHXH tự nguyện không chỉ đem lại lợi ích cho bản thân các cơ quan, doanh nghiệp đó mà quan trọng hơn, nó đã tạo ra mô hình, tiền đề rất tốt cho sự phát triển của loại hình bảo hiểm mang nặng tính chất nhân văn, nhân ái này.

Bài và ảnh: Hồng Hải - Xuân Phượng