Bài học huy động sức dân

QĐND - Trong vài năm gần đây, đường giao thông nông thôn ở nhiều tỉnh, thành phố trên cả nước đã có những bước thay đổi đáng kể, trở thành điểm sáng trong bộ mặt nông thôn nước ta. Không chỉ có đầu tư của Nhà nước mà sự đóng góp của người dân cũng tạo nên nét đặc thù riêng cho phát triển cơ sở hạ tầng giao thông nông thôn. Cùng với phong trào xây dựng nông thôn mới, khi hạ tầng có thể đi trước một bước, sẽ tạo động lực để nông thôn khởi sắc.

Hiến đất làm đường, bao nhiêu cũng không tiếc

Về huyện Lý Nhân (Hà Nam) những ngày này dễ dàng bắt gặp không khí sôi động như công trường xây dựng bởi hàng loạt tuyến đường thôn xóm đang được bê tông hóa. Tại xóm Bá, xã Công Lý, ông Lê Huy Hùng, xóm trưởng cùng nhiều người dân đang mở rộng đoạn đường liên xóm. Một nhóm người dân đang di dời đoạn tường rào theo kiểu “thần đèn” vào sâu bên trong, nhường đất để mở đường. Cách làm này vừa tiết kiệm chi phí xây mới, vừa nhanh chóng bàn giao mặt bằng. Tại xóm Bá, không hiếm những tấm gương hiến hàng chục mét vuông đất nhà mình để làm đường giao thông. Bản thân ông Lê Huy Hùng đã hiến hơn 80m2 đất, hay anh Đỗ Văn Dương hiến 70m2 đất, dỡ bỏ đoạn tường rào mới được xây không lâu. Khi được hỏi có băn khoăn gì khi hiến đất, anh Dương chia sẻ: Không chỉ hiến đất mà người dân trong xóm còn đóng góp 2,5 triệu đồng/nhân khẩu để đường làng ngõ xóm khang trang hơn. “Người dân chúng tôi được bàn bạc, thảo luận rất kỹ về chủ trương làm đường bê tông, con đường mới không chỉ làm đẹp cho nhà mình mà còn giúp cuộc sống bà con thuận lợi hơn nhiều. Khi đã thông suốt rồi thì hiến bao nhiêu đất để làm đường cũng không tiếc”, anh Dương vui vẻ nói.

Tuyến đường liên xóm được xây dựng mới tại xã Công Lý, huyện Lý Nhân (Hà Nam)

Nhìn sang các xã khác của huyện Lý Nhân cũng như toàn tỉnh Hà Nam, hiến đất, góp tiền làm đường nông thôn thật sự đã trở thành phong trào được nhân rộng và đi sâu vào nhận thức người dân. Đặc biệt, việc phát triển hạ tầng giao thông cũng gắn chặt với phong trào xây dựng nông thôn mới. Tháng 8-2011, tỉnh Hà Nam có chủ trương kêu gọi sự đóng góp, ủng hộ của các doanh nhân, doanh nghiệp cho xây dựng nông thôn mới, trong đó có phát triển giao thông nông thôn. Cùng với hỗ trợ 200 tấn xi măng/1km đường thôn xóm của tỉnh, người dân góp sức, hiến đất, chỉ từ tháng 8-2011 đến nay, tỉnh Hà Nam đã xây dựng được hơn 131km đường giao thông nông thôn. Trong đó, người dân Hà Nam đã góp hơn 63.000m2 đất, góp tiền và ngày công lao động, tính tổng giá trị hơn 32 tỷ đồng.

Chia sẻ về những kinh nghiệm trong phong trào hiến đất làm đường, ông Mai Tiến Dũng, Chủ tịch UBND tỉnh Hà Nam cho rằng, quan trọng nhất là người dân thấy được việc làm đường là cần thiết, mang lại lợi ích cho mình, con cháu mình. Theo ông Mai Tiến Dũng, trong điều kiện nguồn ngân sách của tỉnh có hạn, chỉ có thể hỗ trợ được khoảng 40%, có khi không đến, nhưng khi nhân dân vào cuộc họ sẽ đóng góp rất lớn, có nơi bình quân 3 triệu đồng/khẩu, có gia đình góp hơn 20 triệu để làm đường. “Khi có chủ trương, chúng tôi đối thoại với người dân, quyết tâm nói là phải làm, có như vậy người dân mới tin tưởng và đồng thuận”, ông Mai Tiến Dũng bày tỏ.

Bộ Giao thông vận tải (GTVT) mới đây đã tổng kết 10 năm phong trào phát triển giao thông nông thôn, những con số biết nói như hơn 14.800 tỷ đồng người dân đóng góp, hơn 37.000km đường xây mới, hơn 134.000km đường sửa chữa nâng cấp… đã cho thấy thành quả từ sức dân. Có đường vào thôn xóm đã giúp người dân tiếp cận dễ dàng hơn với các cơ sở dịch vụ thiết yếu như trường học, bệnh viện, giảm giá thành sản phẩm đến tay dân cư nông thôn, xóa đói giảm nghèo, tạo việc làm… Mặc dù vậy, đó chưa phải là kết quả trọn vẹn, bởi chặng đường sắp tới còn nhiều thách thức, nhất là việc hoàn thành mục tiêu theo Chiến lược phát triển giao thông nông thôn đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030.

Đường thôn xóm tốt hơn đường huyện, xã

Trong niềm vui có được những con đường mới khang trang, rộng rãi vào tận cửa nhà mình, người nông dân Hà Nam nói riêng và nhiều địa bàn nông thôn cả nước vẫn không khỏi băn khoăn khi nhiều tuyến đường liên xã, liên huyện đã xuống cấp. Thậm chí, theo số liệu của Bộ GTVT, đến nay vẫn còn 149 xã chưa có đường ô tô, để đầu tư cho các xã này cần đến hơn 8000 tỷ đồng. Giải quyết bài toán hiện đại hóa đường liên xã, liên huyện khó khăn hơn so với xây đường thôn xóm bởi nguồn lực sẽ lớn hơn rất nhiều. Kinh nghiệm tại Hà Nam, chủ trương của tỉnh là trước mắt huy động nguồn lực làm đường thôn xóm, sau đó bằng nhiều nguồn vốn khác nhau để làm đường liên xã, liên huyện. “Chúng tôi đã bàn bạc với người dân và được nhiều nơi ủng hộ, đó là với đường liên xã, liên huyện người dân cũng đóng góp bằng hiến đất, bởi nếu phải gánh cả giải phóng mặt bằng thì ngân sách của tỉnh không kham nổi”, ông Mai Tiến Dũng, Chủ tịch UBND tỉnh Hà Nam chia sẻ. Tỉnh cũng cho phép chính quyền xã giữ lại 60% tiền thu được từ đấu giá đất để làm kinh phí đầu tư hạ tầng nông thôn, huyện sẽ giữ 20%, tỉnh giữ 20% để hỗ trợ cho các địa phương khó khăn, không có lợi ích từ quỹ đất.

Mặc dù góp sức của người dân là rất lớn, nhưng thực tế mặt bằng thu nhập của cư dân nông thôn còn thấp, hơn nữa họ cũng chỉ đóng góp trong phạm vi nơi sinh sống của mình. Các dự án hạ tầng giao thông lớn tại nông thôn hiện nay đang được đầu tư từ nhiều nguồn vốn, của các chương trình khác nhau. Theo Thứ trưởng Bộ GTVT Trương Tấn Viên, vốn đầu tư cho giao thông nông thôn hiện rất thiếu, thực hiện lại dàn trải, kéo dài thời gian nên giảm hiệu quả, trong khi đó chưa có lồng ghép với các nguồn vốn khác. Bộ GTVT đang tích cực tìm kiếm thêm nguồn vốn ODA để hỗ trợ cho các địa phương, trong đó có thể kể đến dự án giao thông nông thôn 3, với tổng mức đầu tư 197 triệu USD (vay vốn của Ngân hàng Thế giới). Hay dự án viện trợ không hoàn lại của Bộ Phát triển Vương quốc Anh cho duy tu bảo dưỡng trị giá 48,5 triệu USD; hai dự án xây dựng 82 cầu giao thông nông thôn của Cơ quan Hợp tác quốc tế Nhật Bản viện trợ không hoàn lại trị giá 80 triệu USD… Để bảo đảm các mục tiêu phát triển giao thông nông thôn, Phó thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc yêu cầu các bộ, ngành, địa phương phải xây dựng, bổ sung cơ chế làm giao thông nông thôn phù hợp với từng vùng miền, như tại vùng đồng bằng có thể huy động sức dân 70%, Nhà nước hỗ trợ 30%, nhưng với vùng miền núi, Nhà nước phải hỗ trợ 70%, dân đóng góp 30%. Bên cạnh đó, cần phải tiếp tục xã hội hóa mạnh mẽ, có lộ trình, bước đi phù hợp, cùng với tinh thần cương quyết, kế hoạch trong ngắn hạn, trung hạn cụ thể ở từng địa phương.

Bài và ảnh: Mạnh Hưng