Dưới lớp cát ở ga Hương Thủy

Từ 6 giờ, bãi cát rộng hơn 2.000m² ở khu vực ga Hương Thủy đã có tiếng máy xúc. Không còn những dấu tích rõ ràng của chiến tranh. Những gì cán bộ, nhân viên Đội 192 có trong tay để tìm kiếm, quy tập HCLS chủ yếu là lời kể của những người đã chiến đấu và nghe kể lại từ người dân những gì xảy ra ở vùng đất này.

Cựu chiến binh Lê Hữu Tòng, ở phường Phú Bài (TP Huế), là một trong những người cung cấp nguồn tin quan trọng. Ông từng là chiến sĩ đặc công, trực tiếp chiến đấu tại Huế trong dịp Tết Mậu Thân 1968. Những trận đánh năm ấy diễn ra ác liệt, nhiều bộ đội của ta hy sinh và được Mỹ, ngụy đưa về khu vực ga Hương Thủy để chôn lấp. Năm 1993, tại đây từng tìm thấy 1 mộ tập thể với 83 hài cốt liệt sĩ. Nhưng theo ông Tòng, đó chưa phải tất cả. Ông tin rằng vẫn còn những đồng đội của ông đang nằm dưới vùng đất này.

Đội Quy tập mộ liệt sĩ 192, Bộ CHQS TP Huế thực hiện tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ ở bãi cát ga Hương Thủy (phường Hương Thủy, TP Huế).

Những người dân sống quanh khu vực ga Hương Thủy cũng lưu giữ những ký ức tương tự ông Tòng. Ông Lê Quang Thành, ở tổ dân phố Châu Sơn, phường Hương Thủy nhớ rằng, từ khoảng năm 1968 đến trước năm 1975, bãi cát này từng được sử dụng để chôn lấp cán bộ, chiến sĩ của ta hy sinh. Còn ông Huỳnh Văn Hưng, cũng ở tổ dân phố Châu Sơn, lại nhớ những điều cha mình kể. Cha ông, cụ Huỳnh Văn Bá, từng giữ cương vị Bí thư Chi bộ ga Hương Thủy và biết khu vực này có nhiều bộ đội hy sinh được địch đưa về chôn.

Mỗi người nhớ một chuyện, nhưng những câu chuyện ấy đều gặp nhau ở bãi cát ga Hương Thủy. Đối với những người làm nhiệm vụ quy tập, một lời kể chưa đủ để xác định một vị trí, nhưng khi nhiều nhân chứng, qua nhiều năm, cùng nhắc đến một khu vực, những thông tin ấy cần được kiểm chứng bằng thực địa. Và Đội 192 bắt đầu từ đó.

Thượng tá Ngô Trí Hùng, Đội trưởng Đội 192 chia lực lượng thành nhiều bộ phận. Người khảo sát, người trực tiếp tìm kiếm, người tiếp nhận và xác minh thêm thông tin, người lo hậu cần. Chiếc máy xúc được đưa vào bãi, nhưng không thể đào theo cách thông thường. Cán bộ, nhân viên Đội 192 biết rằng lớp cát dày khoảng 80cm, phía dưới là tầng đất xít cứng hơn. Nếu bộ đội hy sinh được chôn lấp trong lớp cát mềm, dấu tích sẽ rất nhanh hiện ra. Thiếu tá QNCN Trần Hồng Tĩnh, nhân viên Đội 192, người đã có 10 năm tìm kiếm HCLS tại Lào, điều khiển máy xúc. Mỗi lượt gầu chỉ “ăn đất” khoảng 5-7cm. Máy xúc múc một lớp rồi dừng lại. Những người đứng xung quanh quan sát những dấu hiệu bất thường trước khi cho máy tiếp tục. Chậm, nhưng chắc.

Đến đầu giờ chiều, cái nóng trên bãi cát hầm hập. Thiếu tá QNCN Nguyễn Văn Lệ, nhân viên Đội 192, nhận ra lớp cát sẫm màu. Máy xúc tạm dừng hoạt động. Chiếc bay được đưa xuống. Từng chút đất được anh Lệ lấy lên, nhẹ và đều. Lưỡi bay đi đến đâu, ánh mắt anh bám theo đến đó. Rồi chiếc túi tử sĩ hiện ra. Anh Lệ khựng lại. Chiếc bay trong tay anh chuyển động chậm hơn. Anh gạt nhẹ lớp cát phía bên cạnh chiếc túi tử sĩ, từng chút một. Mồ hôi chảy thành dòng trên khuôn mặt sạm nắng của Thiếu tá QNCN Nguyễn Văn Lệ. Những vệt cát hằn lên khuôn mặt người lính, in rõ dấu vết của nắng, gió và những ngày bám hiện trường.

Sau khi xác định đây là hài cốt liệt sĩ, cán bộ, chiến sĩ Đội 192 mới cẩn thận bóc tách từng phần. Bên cạnh hài cốt còn có một chiếc ống truyền. Hiện vật ấy giúp những người làm công tác quy tập hình dung thêm về những giờ phút cuối cùng của một người đã nằm xuống. Từ cách chôn và những dấu tích còn lại, Đội 192 có thêm cơ sở nhận định quân nhân ấy có thể đã hy sinh sau khi bị thương hoặc bị bệnh, sau đó được quân địch đưa về đây chôn lấp.

Theo kết luận địa bàn lập bản đồ tìm kiếm, TP Huế hiện còn hơn 3.700 liệt sĩ chưa tìm kiếm được. Trong nước, trong tháng 7 và đầu tháng 8 năm nay, Đội 192 đã tiếp nhận, khảo sát 40 nguồn tin, phân chia lực lượng tổ chức tìm kiếm cả 40 điểm với quyết tâm cao nhất.

Con số liệt sĩ chưa tìm kiếm được của TP Huế cho thấy hành trình của Đội 192 vẫn còn dài. Nhưng mỗi phần mộ được tìm kiếm, mỗi mẫu sinh phẩm được thu thập là thêm một cơ hội đưa những người đã hy sinh trở về với tên tuổi, quê hương và gia đình. Ngày mai, các anh lại tiếp tục lần theo những dấu tích của chiến tranh, để những người đã nằm lại không còn là những cái tên khuyết thiếu và những gia đình chờ đợi có thêm hy vọng...