Công tác tìm kiếm, quy tập, xác định danh tính HCLS tại Quảng Ngãi - Bài 2: Hành trình của sự tri ân (Tiếp theo và hết)

Lực lượng chức năng thực hiện lấy mẫu sinh phẩm phục vụ giám định ADN tại Nghĩa trang Liệt sĩ Nghĩa Trung, xã Tư Nghĩa, tỉnh Quảng Ngãi.

Giữa cái nắng gay gắt đầu tháng 6 của miền Trung, tại Nghĩa trang Liệt sĩ Nghĩa Trung, xã Tư Nghĩa, tỉnh Quảng Ngãi, không khí làm việc diễn ra khẩn trương nhưng đặc biệt trang nghiêm. Những cán bộ, chiến sĩ, y, bác sĩ và lực lượng chuyên môn cẩn trọng thực hiện từng công đoạn khai quật, lấy mẫu sinh phẩm, niêm phong, mã hóa, lưu trữ phục vụ giám định ADN. Mỗi phần mộ được cẩn thận mở ra không chỉ là một quy trình chuyên môn mà còn là hành trình tìm lại tên tuổi cho những người đã nằm lại chiến trường suốt hàng chục năm qua.

Trong Chiến dịch 500 ngày đêm, Quảng Ngãi là địa phương được Quân khu 5 chọn triển khai điểm để rút kinh nghiệm cho toàn Quân khu. Theo thống kê, toàn tỉnh hiện có 127 nghĩa trang liệt sĩ với 37.689 phần mộ (có 26 mộ tập thể), trong đó 15.771 phần mộ chưa xác định được thông tin. Con số này đặt ra áp lực rất lớn cho công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính HCLS trong bối cảnh thời gian chiến tranh đã lùi xa, nguồn thông tin ngày càng hạn chế.

Đồng chí Y Ngọc, Phó chủ tịch Thường trực UBND tỉnh, Trưởng ban chỉ đạo 515 tỉnh Quảng Ngãi nhấn mạnh: “Đây không chỉ là nhiệm vụ chính trị thường xuyên mà còn là mệnh lệnh từ trái tim, thể hiện đạo lý, trách nhiệm của Đảng bộ, chính quyền và nhân dân tỉnh đối với các anh hùng liệt sĩ”. Chính vì vậy, ngay sau khi chiến dịch được triển khai, tỉnh Quảng Ngãi đã khẩn trương kiện toàn Ban chỉ đạo 515, xây dựng kế hoạch cụ thể, phân công rõ trách nhiệm cho từng cơ quan, đơn vị, địa phương; đồng thời huy động cả hệ thống chính trị cùng tham gia thực hiện nhiệm vụ.

Lực lượng chức năng thực hiện khai quật phần mộ liệt sĩ chưa xác định được thông tin tại Nghĩa trang Liệt sĩ Nghĩa Trung, xã Tư Nghĩa, tỉnh Quảng Ngãi.

Một trong những điểm nhấn quan trọng của chiến dịch lần này là việc đẩy mạnh lấy mẫu ADN để xác định danh tính HCLS. Tại Nghĩa trang Liệt sĩ Nghĩa Trung, 34 phần mộ chưa xác định danh tính đã được lựa chọn lấy mẫu phục vụ giám định ADN và số hóa dữ liệu. Theo quy trình chuyên môn, việc lấy mẫu được thực hiện nghiêm ngặt qua nhiều công đoạn, từ xác định vị trí phần mộ, khai quật, đánh giá chất lượng mẫu, tạo mã định danh đến niêm phong, bàn giao cho cơ quan giám định. Các mẫu ưu tiên được lấy từ răng và xương còn nguyên vẹn nhằm bảo đảm chất lượng giám định tốt nhất.

Thiếu tướng Trần Minh Trọng, Phó chính ủy Quân khu 5, Trưởng ban Thường trực Ban chỉ đạo 515 Quân khu cho biết, Quân khu xác định đây là nhiệm vụ trọng tâm, có ý nghĩa chính trị và nhân văn sâu sắc nên đã huy động tối đa nhân lực, tổ chức làm việc “3 ca, 4 kíp”, tranh thủ cả ngày lẫn đêm để đẩy nhanh tiến độ thực hiện. Tuy nhiên, đồng chí cũng thẳng thắn nhìn nhận, việc lấy mẫu và giám định ADN hiện nay gặp rất nhiều khó khăn do kết cấu các phần mộ khác nhau, nhiều hài cốt đã chôn cất hàng chục năm nên chất lượng mẫu sinh phẩm suy giảm đáng kể.

Không chỉ khó khăn về điều kiện kỹ thuật, công tác xác định danh tính liệt sĩ còn chịu áp lực lớn bởi sự thiếu hụt thông tin, hồ sơ và nhân chứng lịch sử. Ông Nguyễn Hữu Dũng, Phó giám đốc Sở Nội vụ tỉnh Quảng Ngãi cho biết, nhiều hồ sơ liệt sĩ qua thời gian đã không còn đầy đủ, dữ liệu chưa đồng bộ, trong khi nhiều nhân chứng đã già yếu hoặc qua đời. “Đây là nhiệm vụ có ý nghĩa chính trị, nhân văn sâu sắc nhưng khối lượng công việc rất lớn, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ, khoa học và trách nhiệm cao của các cấp, các ngành”, ông Nguyễn Hữu Dũng nhấn mạnh.

Để bảo đảm tiến độ chiến dịch, Bộ CHQS tỉnh Quảng Ngãi là cơ quan thường trực đã chủ động tham mưu triển khai đồng bộ nhiều giải pháp. Đại tá Mai Kim Bình, Chính ủy Bộ CHQS tỉnh, Phó trưởng ban Thường trực Ban chỉ đạo 515 tỉnh cho biết, đơn vị đã xây dựng kế hoạch cụ thể, phối hợp với các sở, ngành rà soát sơ đồ nghĩa trang, hồ sơ liệt sĩ; tổ chức tập huấn quy trình lấy mẫu ADN; chuẩn bị đầy đủ lực lượng, phương tiện và thành lập nhiều tổ công tác chuyên trách để thực hiện nhiệm vụ trên toàn tỉnh.

Đoàn đại biểu Quân khu 5 và tỉnh Quảng Ngãi dâng hoa tưởng niệm các Anh hùng liệt sĩ tại Nghĩa trang Liệt sĩ Nghĩa Trung, xã Tư Nghĩa, tỉnh Quảng Ngãi.

Cùng với công tác xác định danh tính liệt sĩ trong nước, tỉnh Quảng Ngãi tiếp tục duy trì hiệu quả nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập HCLS tại Lào và Campuchia. Từ khi thành lập đến nay, Đội K53 đã tổ chức quy tập được 1.409 HCLS Quân tình nguyện, chuyên gia Việt Nam hy sinh tại Lào và Campuchia về nước, 711 HCLS quy tập trong nước và xác minh thông tin cho 243 phần mộ liệt sĩ. Những kết quả ấy không chỉ thể hiện tinh thần trách nhiệm của lực lượng làm nhiệm vụ mà còn góp phần làm vơi đi nỗi đau, sự mong mỏi của thân nhân, gia đình các liệt sĩ sau nhiều năm chờ đợi.

Theo kế hoạch, đến tháng 7-2027, tỉnh Quảng Ngãi phấn đấu tổ chức tìm kiếm, quy tập khoảng 280 HCLS; đồng thời hoàn thành lấy mẫu sinh phẩm đối với những phần mộ chưa xác định được thông tin để phục vụ giám định ADN. Đây là khối lượng công việc lớn, thực hiện trong điều kiện thời tiết khắc nghiệt và yêu cầu kỹ thuật đặc biệt nghiêm ngặt. Nhưng với các cán bộ, chiến sĩ đang trực tiếp thực hiện nhiệm vụ, phía sau mỗi mẫu sinh phẩm được bảo quản cẩn trọng hôm nay là thêm một tia hy vọng cho các gia đình liệt sĩ sau hàng chục năm mòn mỏi chờ tin người thân.

Chiến tranh đã lùi xa nhưng hành trình tìm lại tên cho các anh hùng liệt sĩ vẫn chưa bao giờ dừng lại. Giữa những hàng bia mộ còn khuyết tên, Chiến dịch 500 ngày đêm không chỉ là nhiệm vụ chính trị đặc biệt quan trọng mà còn là hành trình của lòng biết ơn, của nghĩa tình và trách nhiệm đối với lịch sử. Mỗi phần mộ được xác định danh tính sẽ thêm một gia đình vơi đi nỗi đau khắc khoải, thêm một lần đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” được bồi đắp trong lòng dân tộc Việt Nam.