Với việc sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện quy định của pháp luật, trong đó, Nghị định số 10/2020/NĐ-CP về kinh doanh và điều kiện kinh doanh vận tải bằng xe ô tô được ban hành (có hiệu lực từ ngày 1-4 tới) sẽ góp phần tạo lập môi trường kinh doanh vận tải bình đẳng, cạnh tranh lành mạnh, minh bạch thông tin.

Định danh rõ đơn vị kinh doanh vận tải

Thời gian vừa qua, xe hợp đồng điện tử dưới 9 chỗ ngồi (còn gọi là taxi công nghệ) gia tăng nhanh chóng về số lượng, nhất là sau khi được Bộ Giao thông vận tải cho phép thí điểm từ năm 2016, đòi hỏi phải hoàn thiện hành lang pháp lý để quản lý hiệu quả loại hình vận tải này. Một trong những vấn đề đặt ra là cần phân biệt giữa đơn vị cung cấp ứng dụng công nghệ kết nối và đơn vị kinh doanh vận tải. Để giải quyết vấn đề này, Nghị định 10 đã phân định rõ khái niệm: Kinh doanh vận tải là việc thực hiện ít nhất một trong các công đoạn chính của hoạt động vận tải gồm trực tiếp điều hành phương tiện, lái xe hoặc quyết định giá cước. Đơn vị chỉ cung cấp phần mềm ứng dụng hỗ trợ kết nối vận tải không trực tiếp điều hành phương tiện, lái xe; không quyết định giá cước.

Từ ngày 1-4-2020, xe taxi được lựa chọn gắn hộp đèn hoặc niêm yết cụm từ "Xe taxi" trên kính trước và kính sau, được lựa chọn sử dụng đồng hồ hoặc phần mềm tính tiền. Ảnh tư liệu TTO

Theo Thứ trưởng Bộ Giao thông vận tải Nguyễn Ngọc Đông, nếu đơn vị cung cấp phần mềm, ứng dụng hỗ trợ kết nối vận tải có thực hiện ít nhất một trong các công đoạn chính của hoạt động vận tải như trực tiếp điều hành phương tiện, lái xe hoặc quyết định giá cước thì phải thực hiện các quy định về kinh doanh và điều kiện kinh doanh vận tải bằng ô tô theo quy định của Nghị định 10. "Dù loại hình nào, dùng tên nào thì cũng phải phù hợp với quy định của pháp luật, không phân biệt mục đích, tên gọi, bảo đảm đúng theo quy định và kiểm soát của thị trường vận tải đường bộ Việt Nam", Thứ trưởng Nguyễn Ngọc Đông chia sẻ.

Với quy định mới này, các đơn vị có thể chủ động lựa chọn hình thức kinh doanh phù hợp, là đơn vị cung cấp phần mềm, ứng dụng kết nối vận tải đơn thuần hoặc là đơn vị kinh doanh vận tải. Ông Nguyễn Văn Huyện, Tổng cục trưởng Tổng cục Đường bộ Việt Nam cho rằng, Nghị định 10 khi đi vào cuộc sống sẽ tạo sự bình đẳng giữa các loại hình vận tải. Đơn cử như việc taxi truyền thống hay taxi công nghệ có thể lựa chọn đeo mào hoặc không đeo, bảo đảm tự do, bình đẳng trong kinh doanh. "Doanh nghiệp sẽ cạnh tranh bằng uy tín, chất lượng dịch vụ, đáp ứng yêu cầu về dịch vụ tốt, an toàn và thực hiện nghĩa vụ thuế với Nhà nước. Bên cạnh đó, quy định mới cũng góp phần loại bỏ các doanh nghiệp nhỏ lẻ, không bảo đảm chất lượng và an toàn giao thông. Đồng thời, gắn trách nhiệm của chủ doanh nghiệp trong thực hiện các quy định của pháp luật", ông Nguyễn Văn Huyện bày tỏ.

Đại diện Grab Việt Nam, đơn vị cung cấp ứng dụng gọi xe Grab nhìn nhận, việc ban hành Nghị định 10 thay thế Nghị định số 86/2014/NĐ-CP đã thể hiện quan điểm nhất quán của Chính phủ Việt Nam trong việc ủng hộ ứng dụng khoa học công nghệ, một xu hướng tất yếu của xã hội với định hướng xây dựng nền kinh tế số và thúc đẩy Cách mạng công nghiệp 4.0. Theo đại diện Grab Việt Nam, từ ngày 1-4-2020 khi Nghị định 10 có hiệu lực, thay vì hoạt động trong khuôn khổ một đề án thí điểm, Grab và các mô hình tương tự có thể chính thức hoạt động trên phạm vi toàn quốc. Đại diện Grab Việt Nam cũng khẳng định sẽ tuân thủ quy định của pháp luật, bảo đảm tối đa quyền lợi của khách hàng, tài xế và hướng đến sự phát triển của cộng đồng. 

Gắn camera để tăng cường giám sát phương tiện

Thực trạng gây nhức nhối trong quản lý hoạt động vận tải hiện nay là vấn nạn "xe dù, bến cóc", xe hợp đồng và xe chở khách du lịch "trá hình" hoạt động như xe khách tuyến cố định, đón, trả khách bừa bãi. Khắc phục tình trạng này, theo quy định tại Nghị định 10, đến ngày 1-1-2022, đơn vị kinh doanh vận tải hành khách với hình thức xe hợp đồng phải cung cấp đầy đủ các nội dung tối thiểu của hợp đồng vận chuyển qua phần mềm của Bộ Giao thông vận tải. Trên cơ sở các thông tin của hợp đồng vận chuyển, kết hợp với thông tin từ thiết bị giám sát hành trình, hệ thống sẽ xác định các trường hợp xe hợp đồng, xe chở khách du lịch thực hiện quá 30% tổng số chuyến của xe đó có điểm đầu và điểm cuối trùng lặp. Các cơ quan chức năng sẽ có căn cứ để kịp thời xử lý những xe hoạt động "trá hình" này.

Để tăng thêm tính nhận diện, xe hợp đồng phải được niêm yết (dán cố định) cụm từ “XE HỢP ĐỒNG” làm bằng vật liệu phản quang trên kính phía trước và kính phía sau xe; phải có phù hiệu “XE HỢP ĐỒNG” được dán cố định ở kính trước. Bên cạnh đó, đến trước ngày 1-7-2021, xe ô tô kinh doanh vận tải hành khách từ 9 chỗ trở lên, xe container, xe đầu kéo phải lắp camera để ghi, lưu trữ hình ảnh trên xe (bao gồm cả lái xe và cửa lên xuống của xe) khi tham gia giao thông. Dữ liệu hình ảnh từ camera sẽ được cung cấp cho cơ quan công an, thanh tra giao thông và cơ quan cấp giấy phép, bảo đảm giám sát công khai, minh bạch.

Đề cập đến việc quản lý xe hợp đồng, ông Nguyễn Văn Huyện, Tổng cục trưởng Tổng cục Đường bộ Việt Nam nhấn mạnh, các loại xe hợp đồng như hình thức xe limousine (xe chở khách 7 chỗ, 9 chỗ, 12 chỗ...) đang có nhiều vi phạm khi hoạt động đan xen với xe tuyến cố định. Trước đây, nếu phát hiện vi phạm lần đầu tiên chỉ bị nhắc nhở, nhưng với quy định mới tại Nghị định 10 và các văn bản quy phạm pháp luật liên quan, lỗi này sẽ bị thu hồi phù hiệu ngay không kể lần thứ bao nhiêu. Điều này sẽ tạo điều kiện cho lực lượng chức năng như thanh tra giao thông, cảnh sát giao thông xử lý vi phạm, lập lại trật tự hoạt động vận tải. Cùng với đó, việc theo dõi hoạt động của phương tiện qua camera giám sát sẽ giúp kịp thời chấn chỉnh nếu lái xe vi phạm trong quá trình điều khiển phương tiện lưu thông như ngủ gật, mất tập trung, sử dụng điện thoại khi lái xe, chở quá số người quy định, có hành vi cư xử thiếu văn hóa... Đây cũng là điều kiện để lực lượng chức năng có căn cứ xử phạt, góp phần nâng cao hiệu quả công tác bảo đảm trật tự an toàn giao thông trong thời gian tới.

MẠNH HƯNG