Chăm sóc thương binh, bệnh binh nặng ở Trung tâm Thương binh Nho Quan (Ninh Bình). Ảnh: TRƯỜNG HẢI

Những bất cập cần được sửa đổi

Pháp lệnh Ưu đãi người hoạt động cách mạng, liệt sĩ và gia đình liệt sĩ, thương binh, bệnh binh, người hoạt động kháng chiến, NCC giúp đỡ cách mạng, được Ủy ban Thường vụ Quốc hội khóa IX thông qua ngày 29-8-1994. Đến nay, pháp lệnh đã được sửa đổi qua các năm 1998, 2000, 2002, 2005, 2007, 2012 và được đổi tên thành Pháp lệnh Ưu đãi NCC với cách mạng để phù hợp với điều kiện phát triển kinh tế-xã hội của đất nước qua từng thời kỳ.

Theo ông Bùi Sỹ Lợi, Phó chủ nhiệm Ủy ban Về các vấn đề xã hội của Quốc hội: Nhìn chung, các văn bản quy phạm pháp luật về ưu đãi NCC đã thể chế hóa được các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước đối với NCC và thân nhân; tạo môi trường pháp lý thuận lợi để các cơ quan, tổ chức, gia đình, cá nhân nâng cao nhận thức, tham gia tích cực vào việc đền ơn đáp nghĩa, chăm lo cho NCC, tạo sự đồng thuận cao, góp phần bảo đảm công bằng xã hội và tạo điều kiện thuận lợi để NCC xây dựng cuộc sống, tiếp tục khẳng định vai trò trong cộng đồng xã hội.

Kết quả thực hiện chính sách ưu đãi được hình thành từ nguồn ngân sách Nhà nước và huy động từ cộng đồng đã góp phần nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho NCC. Năm 2018, có 99% hộ gia đình NCC có mức sống bằng hoặc cao hơn mức sống trung bình của cộng đồng dân cư nơi cư trú; 98,5% xã, phường trong toàn quốc được công nhận là xã, phường thực hiện tốt chính sách thương binh, liệt sĩ. Đến thời điểm hiện nay, cả nước đã xác nhận được hơn 9,2 triệu NCC. Tổng kinh phí thực hiện Pháp lệnh Ưu đãi NCC với cách mạng hằng năm khoảng 31.000 tỷ đồng, gồm trợ cấp một lần, trợ cấp hằng tháng (29.000 tỷ đồng/năm), bảo hiểm y tế, công tác mộ, nghĩa trang liệt sĩ, đền ơn đáp nghĩa...

Cán bộ, nhân viên Trung tâm Điều dưỡng thương binh Nho Quan (Ninh Bình) chăm sóc thương binh, bệnh binh nặng. Ảnh: TRƯỜNG HẢI

Tuy nhiên, thực tiễn thi hành Pháp lệnh Ưu đãi NCC với cách mạng thời gian qua bộc lộ một số vướng mắc, bất cập, như: Chưa có khái niệm về NCC với cách mạng; cần phân biệt rõ NCC với cách mạng với các đối tượng khác; chưa rõ phạm vi xác nhận NCC với cách mạng về không gian, thời gian. Quy định của pháp lệnh về điều kiện, tiêu chuẩn xác nhận người hoạt động kháng chiến trước ngày 1-1-1945, liệt sĩ, thương binh, bệnh binh... không còn phù hợp với thực tiễn; một số quy định về chế độ ưu đãi NCC với cách mạng và thân nhân của NCC chưa bảo đảm cân đối giữa các diện đối tượng.

Từ thực tế trên, nhiều cán bộ làm công tác chính sách ở địa phương và các đối tượng NCC đều mong rằng, Pháp lệnh Ưu đãi NCC với cách mạng cần được nghiên cứu, sửa đổi nhằm tháo gỡ các vấn đề còn vướng mắc.

Mở rộng phạm vi giải quyết chế độ ưu đãi

Từ những bất cập, hạn chế trên, cũng theo ông Bùi Sỹ Lợi, việc sửa đổi, hoàn thiện chính sách đối với NCC với cách mạng cần theo hướng: Chuẩn hóa điều kiện, tiêu chuẩn xác nhận NCC với cách mạng; chế độ trợ cấp phù hợp với nền tài chính quốc gia, bảo đảm công bằng, cân đối giữa các đối tượng; quy định rõ trách nhiệm quản lý Nhà nước của bộ, ngành, địa phương và cơ quan chức năng cũng như cơ chế thanh tra, kiểm tra, giám sát. Đổi mới các hoạt động đền ơn đáp nghĩa, xã hội hóa thành nguồn lực chăm lo đời sống NCC.

Lãnh đạo Bộ Quốc phòng trò chuyện, thăm hỏi thương binh, bệnh binh tại Trung tâm Điều dưỡng Thương binh Thuận Thành (Bắc Ninh). Ảnh: MINH MẠNH

Trên tinh thần cầu thị, lắng nghe, tại hội thảo lấy ý kiến về dự thảo Pháp lệnh Ưu đãi NCC với cách mạng (sửa đổi), do Bộ Lao động-Thương binh và Xã hội (LĐ-TB&XH) tổ chức, đồng chí Lê Tấn Dũng, Thứ trưởng Bộ LĐ-TB&XH cho biết: "Dự thảo Pháp lệnh Ưu đãi NCC với cách mạng (sửa đổi) tập trung sửa đổi các nội dung cơ bản, như: Bổ sung 1 điều quy định về đối tượng áp dụng của pháp lệnh, quy định rõ hơn về đối tượng được hưởng chế độ ưu đãi; quy định về giải thích từ ngữ đối với “NCC với cách mạng”, “người tham gia chiến tranh bảo vệ Tổ quốc”, “nhiệm vụ quốc phòng, an ninh”, “dũng cảm”, “NCC nuôi liệt sĩ”, “thân nhân NCC với cách mạng sống cô đơn không nơi nương tựa”; bổ sung các quy định hiện hành về điều kiện, tiêu chuẩn đối với 12 đối tượng NCC…".

Về chế độ chính sách, dự thảo pháp lệnh đề xuất, bổ sung một số chế độ, chính sách đối với NCC với cách mạng, phù hợp với tình hình thực tiễn kinh tế-xã hội của đất nước và thống nhất trong hệ thống văn bản quy phạm pháp luật…

Theo Đại tá Đặng Danh Hưng, Trưởng phòng Thương binh-Liệt sĩ-NCC, Cục Chính sách, Tổng cục Chính trị: Bộ Quốc phòng đã có văn bản tham gia ý kiến dự thảo Pháp lệnh Ưu đãi NCC với cách mạng (sửa đổi), trong đó nêu rõ: Việc nghiên cứu, đề xuất ban hành Pháp lệnh Ưu đãi NCC với cách mạng (sửa đổi) phải bảo đảm tính kế thừa; khắc phục được những hạn chế, bất cập; phù hợp với điều kiện kinh tế-xã hội của đất nước, yêu cầu nhiệm vụ xây dựng, bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới.

Lãnh đạo Bộ Quốc phòng thăm hỏi người có công tại TP Móng Cái (Quảng Ninh). Ảnh: THÀNH AN

Về việc đề nghị xác nhận bệnh binh, trao đổi với chúng tôi, Thiếu tướng Trần Quốc Dũng, Cục trưởng Cục Chính sách, khẳng định: Đảng, Nhà nước luôn xác định “Quân đội là ngành lao động đặc biệt”, theo đó, cần có chính sách ưu đãi đúng với tính chất lao động đặc biệt, khác với các đối tượng lao động khác trong xã hội. Trên thực tế, để đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ xây dựng quân đội, bảo vệ Tổ quốc, cán bộ, chiến sĩ trong quân đội phải thực hiện nhiệm vụ trong điều kiện khó khăn, gian khổ, công việc nặng nhọc, môi trường độc hại, nguy hiểm có nguy cơ dẫn đến bệnh tật, ảnh hưởng đến sức khỏe, tính mạng, như: Lực lượng làm nhiệm vụ sản xuất vũ khí, đạn dược; bộ đội ra-đa, tên lửa, tàu ngầm, bộ đội hóa học... Vì vậy, việc xác nhận bệnh binh phải phù hợp với thực tế hoạt động đặc thù quân sự và thống nhất với Luật Sĩ quan Quân đội nhân dân Việt Nam, Luật Quân nhân chuyên nghiệp, công nhân và viên chức quốc phòng.

 Được biết, hiện nay, dự án Pháp lệnh Ưu đãi NCC với cách mạng (sửa đổi) đã được đưa vào chương trình xây dựng luật, pháp lệnh năm 2019, dự kiến trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành vào tháng 12-2019. Mục tiêu là sửa đổi toàn diện để thay thế pháp lệnh hiện hành nhằm tháo gỡ các vấn đề còn vướng mắc, bất cập, đồng thời tạo cơ sở pháp lý chặt chẽ, minh bạch, thống nhất, bảo đảm công bằng, hợp lý, tạo sự đồng thuận cao của xã hội trong quá trình tổ chức thực hiện.

Ủy ban Về các vấn đề xã hội của Quốc hội là cơ quan được phân công chủ trì thẩm tra dự án pháp lệnh (sửa đổi) này. Để thực hiện nhiệm vụ được giao, Ủy ban đã xây dựng kế hoạch thẩm tra từ nay đến trước khi thông qua pháp lệnh, bao gồm nhiều hoạt động, như: Tổ chức các cuộc tọa đàm, hội thảo, hội nghị tham vấn ý kiến nhân dân, đối tượng chịu sự tác động của văn bản pháp lệnh, nhà quản lý, chuyên gia, nhà khoa học để thu thập cơ sở lý luận và thực tiễn, bảo đảm thẩm tra đạt chất lượng.

Với sự góp ý rộng rãi của nhân dân, các cấp, ngành, chuyên gia, nhà khoa học, Pháp lệnh Ưu đãi NCC với cách mạng lần này được sửa đổi toàn diện, sẽ tháo gỡ những vấn đề còn vướng mắc, bất cập, đáp ứng yêu cầu của thực tiễn; tiếp tục thể chế hóa đầy đủ, kịp thời quan điểm, chủ trương của Đảng, đồng thời tạo cơ sở pháp lý chặt chẽ, minh bạch, thống nhất, bảo đảm công bằng, hợp lý, tạo sự đồng thuận cao của xã hội trong quá trình tổ chức thực hiện chính sách ưu đãi đối với NCC và thân nhân của họ; qua đó, huy động sự tham gia đóng góp tích cực hơn nữa của xã hội, của các tổ chức, cá nhân để cùng với Nhà nước chăm lo tốt đời sống vật chất, tinh thần cho NCC và thân nhân của NCC.

DUY THÀNH