Tạo thuận lợi cho người dân tiếp cận với xe điện

Trong quá trình chuyển đổi xanh của ngành giao thông, lĩnh vực đường bộ được đánh giá là có sự chuyển đổi nhanh và rõ nét nhất, được đo lường cụ thể bằng số lượng phương tiện, hạ tầng trạm sạc. Theo số liệu của Cục Đăng kiểm Việt Nam (Bộ Xây dựng), trong tổng số hơn 6,3 triệu ô tô trên toàn quốc, số lượng phương tiện điện khoảng 400.000 xe (chiếm hơn 6%).

Xe máy điện tăng trưởng khoảng 28% mỗi năm. Số lượng cổng sạc cho xe điện đạt hơn 15.000 trạm/cổng sạc, trong đó có hơn 5.300 sạc nhanh và hơn 9.600 sạc chậm. Hạ tầng sạc cho xe điện bước đầu mở rộng ra nhiều địa phương, phục vụ nhu cầu của người dân và doanh nghiệp, nhất là đối với ô tô điện cá nhân, taxi điện và một phần xe dịch vụ. Tuy nhiên, mạng lưới sạc hiện nay vẫn phát triển chủ yếu theo nhu cầu thị trường và chiến lược của doanh nghiệp, chưa được quy hoạch đồng bộ với mạng lưới cao tốc, quốc lộ, bến xe, trạm dừng nghỉ, trung tâm vận hành xe buýt, bãi đỗ xe, khu dân cư, trung tâm thương mại và các đầu mối vận tải.

 Xe buýt điện hoạt động trên đường phố Hà Nội. Ảnh: HƯƠNG GIANG

Theo bà Nguyễn Thị Phương Hiền, Phó giám đốc Học viện Chiến lược, bồi dưỡng cán bộ xây dựng (Bộ Xây dựng), đến nay, hệ thống văn bản pháp luật, cơ chế, chính sách liên quan đến chuyển đổi xanh từng bước được bổ sung, hoàn thiện. Các quy định về đường bộ, an toàn giao thông và bảo vệ môi trường đã lồng ghép yêu cầu sử dụng năng lượng sạch, phát triển phương tiện phát thải thấp, kiểm soát khí thải và xây dựng hạ tầng phục vụ phương tiện điện.

Bên cạnh đó, còn có các quy định về ưu đãi đầu tư, thuế, lệ phí, giá điện phục vụ sạc xe điện và thị trường carbon, góp phần tạo cơ sở huy động nguồn lực cho quá trình chuyển đổi xanh. "Trước mắt, việc chuyển đổi sang xe điện tập trung vào phương tiện công cộng như xe buýt, xe công nghệ, xe taxi dưới 8 chỗ. Đối với xe cá nhân, cần cung cấp hệ sinh thái đồng bộ để người dùng thuận tiện, an toàn hơn như bảo hiểm, sửa chữa, bảo dưỡng, từ đó khuyến khích người dùng tự nguyện chuyển đổi sang xe điện. Nếu trước đây giá xe điện đắt hơn xe xăng khoảng 2,5-3 lần thì hiện nay đã tương đương, tạo cơ hội tiếp cận xe điện dễ dàng hơn cho người dân", bà Nguyễn Thị Phương Hiền chia sẻ.

Ở cấp độ địa phương, nhiều chính sách bắt đầu chuyển từ định hướng sang triển khai cụ thể. Trong đó, Hà Nội và TP Hồ Chí Minh đã xây dựng các công cụ quản lý vùng phát thải thấp, hỗ trợ chuyển đổi phương tiện sạch, phát triển giao thông công cộng và từng bước kiểm soát phương tiện cá nhân tại khu vực trung tâm. Một số chính sách tập trung hỗ trợ chuyển đổi sang phương tiện xanh cho nhóm người dân, người lao động sử dụng phương tiện phục vụ sinh kế đã được triển khai. Cùng với đó, yêu cầu chuyển đổi xanh được tích hợp trong quy hoạch kết cấu hạ tầng giao thông và quy hoạch năng lượng. Các định hướng phát triển hạ tầng sạc, trạm dừng nghỉ, cảng xanh, sân bay xanh, đường sắt điện khí hóa và logistics được đặt trong mối liên kết giữa nguồn cung năng lượng, hạ tầng và phương tiện.

Theo Bộ Xây dựng, Hà Nội là địa phương có mức độ tích hợp tương đối toàn diện giữa quy hoạch không gian đô thị, đường sắt đô thị, vận tải hành khách công cộng, mô hình phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD) và hạ tầng phục vụ phương tiện sử dụng điện, năng lượng xanh. Quy hoạch xác định hệ thống giao thông công cộng khối lượng lớn, đặc biệt là đường sắt đô thị, giữ vai trò trục chính trong tổ chức không gian Thủ đô, liên kết khu vực đô thị trung tâm với các đô thị phía Bắc, phía Tây và phía Nam, các trung tâm chức năng, đầu mối giao thông quốc gia và vùng. Mô hình TOD được tích hợp với quy hoạch sử dụng đất, phân bố dân cư, việc làm và dịch vụ, qua đó tạo cơ sở tổ chức lại không gian đô thị theo hướng đa cực, đa trung tâm và giảm phụ thuộc vào phương tiện cơ giới cá nhân.

Gắn kết giữa phát triển hạ tầng, phương tiện và nguồn năng lượng

Biến động giá nhiên liệu trong thời gian qua tác động lớn đến ngành giao thông vận tải và càng cho thấy sự cần thiết phải đẩy nhanh chuyển đổi sang phương tiện sử dụng năng lượng sạch, đa dạng hóa nguồn cung nhiên liệu để giảm rủi ro phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu.

Bộ Xây dựng đánh giá, hệ thống cơ chế, chính sách về giao thông xanh tuy đã được quan tâm hoàn thiện nhưng chưa đồng bộ, chưa tạo thành gói chính sách đủ mạnh để thúc đẩy chuyển đổi trên diện rộng. Một số chính sách hiện mới dừng ở mức định hướng, khuyến khích hoặc lồng ghép trong các văn bản chuyên ngành, chưa có cơ chế hỗ trợ trực tiếp, rõ ràng về tài chính, tín dụng, thuế, phí, lệ phí, đất đai, giá điện, giá dịch vụ sạc và hỗ trợ đầu tư hạ tầng năng lượng xanh. Đặc biệt, chưa có chính sách chuyên biệt đủ mạnh cho doanh nghiệp vận tải chuyển đổi đội phương tiện và người dân chuyển đổi phương tiện cá nhân sử dụng nhiên liệu hóa thạch sang phương tiện sử dụng điện, năng lượng xanh. Bên cạnh đó, hạ tầng sạc điện và hạ tầng cung cấp năng lượng xanh bước đầu phát triển nhưng chưa đồng bộ với nhu cầu chuyển đổi phương tiện.

Để thúc đẩy hơn nữa chuyển đổi xanh trong giao thông, một số nhóm chính sách cần ưu tiên trong thời gian tới, trước hết là hỗ trợ tài chính trực tiếp như giảm thuế, phí, trợ cấp lãi suất cho xe buýt điện và xe máy điện. Quy hoạch dành quỹ đất cho trạm sạc tại các khu đô thị, bến xe, trung tâm thương mại. Cùng với đó là sử dụng công cụ kiểm soát nhu cầu như vùng phát thải thấp, tăng phí phương tiện sử dụng nhiên liệu hóa thạch để tạo động lực chuyển đổi. Ngoài ra, cũng cần tập trung vào việc sớm ban hành tiêu chuẩn trạm sạc, quy định giá điện ưu đãi và cơ chế tín dụng xanh.

Theo Thứ trưởng Bộ Xây dựng Lê Anh Tuấn, chuyển đổi xanh trong lĩnh vực giao thông vận tải phải được thực hiện theo cách tiếp cận tổng thể, đồng bộ, gắn kết chặt chẽ giữa phát triển kết cấu hạ tầng, phương tiện giao thông và nguồn năng lượng. Quá trình chuyển dịch năng lượng cần được xây dựng theo lộ trình hợp lý, phù hợp với điều kiện kinh tế-xã hội và khả năng huy động nguồn lực thực tế. 

Về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, cần từng bước làm chủ công nghệ phương tiện sử dụng năng lượng xanh, công nghệ lưu trữ và cung cấp năng lượng cho phương tiện giao thông. Đồng thời, lưu ý đến các hướng nghiên cứu về năng lượng mới, ứng dụng pin nhiên liệu, sản xuất hydrogen xanh, xây dựng trạm nạp hydrogen xanh; nghiên cứu sử dụng nhiên liệu sinh học, nhiên liệu tổng hợp, nhiên liệu hàng không và nhiên liệu hàng hải bền vững.

Bộ Xây dựng đang hoàn thiện dự thảo quyết định mới về chương trình hành động chuyển đổi năng lượng xanh, giảm phát thải khí nhà kính trong lĩnh vực giao thông vận tải, qua đó góp phần xây dựng chính sách chuyển đổi năng lượng xanh phù hợp với thực tiễn, đáp ứng yêu cầu phát triển hệ thống giao thông vận tải xanh và bền vững.