Góp ý dự thảo Luật Nuôi con nuôi (sửa đổi) tại phiên họp tổ 10 (gồm Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Nghệ An và Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Đồng Tháp), sáng 19-10, đại biểu Hoàng Minh Hiếu (Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Nghệ An) cho rằng cần làm rõ mối quan hệ pháp lý giữa cha mẹ đẻ và người con đã được gia đình khác nhận nuôi, đặc biệt là quyền thừa kế di sản.

Quang cảnh phiên họp tổ 10. 

Theo đại biểu, khoản 2 Điều 26 của dự thảo đã liệt kê các quyền, nghĩa vụ giữa cha mẹ đẻ và con sau khi được nhận nuôi, trong đó có việc chấm dứt nghĩa vụ chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục, cấp dưỡng và đại diện theo pháp luật. Tuy nhiên, quan hệ thừa kế giữa cha mẹ đẻ và con lại chưa được quy định rõ.

Trong khi đó, theo các quy định tại Điều 651 và Điều 653 Bộ luật Dân sự được đại biểu viện dẫn, con nuôi vẫn có thể được thừa kế di sản của cả cha mẹ đẻ và cha mẹ nuôi theo pháp luật.

Đại biểu cho rằng cách tiếp cận này có thể dẫn đến những bất cập, nhất là khi quyền thừa kế không còn gắn với nghĩa vụ chăm sóc, nuôi dưỡng trên thực tế.

Ông nêu ví dụ, một người mẹ đưa con vào trung tâm trợ giúp xã hội, sau đó đứa trẻ được gia đình khác nhận nuôi, trưởng thành và có tài sản lớn. Nếu người con qua đời không để lại di chúc, người mẹ đẻ vẫn có thể được hưởng thừa kế theo pháp luật, dù trước đó không thực hiện việc nuôi dưỡng con.

Đại biểu Quốc hội Hoàng Minh Hiếu đề xuất phân định 2 mô hình nuôi con nuôi, gồm nuôi trọn vẹn và nuôi đơn giản. 

Bên cạnh đó, đại biểu cảnh báo nguy cơ xung đột pháp luật trong các trường hợp trẻ em Việt Nam được gia đình nước ngoài nhận nuôi. Nhiều quốc gia áp dụng mô hình nuôi con nuôi trọn vẹn, theo đó quan hệ pháp lý với gia đình cũ chấm dứt. Nếu pháp luật Việt Nam vẫn duy trì quyền thừa kế giữa con nuôi và cha mẹ đẻ, việc giải quyết các quan hệ tài sản xuyên biên giới có thể phát sinh vướng mắc.

Từ thực tế này, đại biểu Quốc hội Hoàng Minh Hiếu đề xuất phân định hai mô hình nuôi con nuôi. Với trẻ em bị bỏ rơi hoặc không còn nơi nương tựa, mô hình nuôi con nuôi trọn vẹn sẽ tạo lập gia đình thay thế và chấm dứt cả quan hệ thừa kế với cha mẹ đẻ.

Ngược lại, mô hình nuôi con nuôi đơn giản nên được áp dụng trong những trường hợp nhận nuôi trong nội bộ gia đình, chẳng hạn chú, bác nhận cháu làm con nuôi, khi quan hệ huyết thống và trách nhiệm chăm sóc vẫn được duy trì. Theo đó, quan hệ thừa kế với gia đình gốc cần tiếp tục được bảo đảm phù hợp.

Đại biểu dẫn kinh nghiệm Nhật Bản và Hàn Quốc, nơi áp dụng cả hai mô hình nuôi con nuôi, để đề nghị Bộ Tư pháp nghiên cứu hoàn thiện quy định, kể cả sửa đổi những điều khoản liên quan của Bộ luật Dân sự.

Theo ông, đổi mới pháp luật cần vừa phù hợp đặc thù văn hóa Việt Nam, vừa tiệm cận thông lệ quốc tế, qua đó bảo vệ tốt hơn quyền lợi của trẻ em và hạn chế những tranh chấp pháp lý phát sinh.