Anh Nguyễn Minh Hoàng, chủ quán cà phê S.I.C tại phường Võ Cường, tỉnh Bắc Ninh cho biết: “Quán thường mở nhạc từ 9 giờ đến 22 giờ để tạo không khí cho không gian tại quán. Chúng tôi không có một danh sách bài hát cố định mà nhân viên ở mỗi ca làm sẽ chủ động lựa chọn những ca khúc phù hợp, chủ yếu là các bài hát đang thịnh hành, được nhiều khách hàng yêu thích”. 

Không gian một quán cà phê trên đường Nguyễn Trãi, phường Thanh Liệt, TP Hà Nội. 

Tiến sĩ Nguyễn Phan Diệu Linh, giảng viên Bộ môn Luật Sở hữu trí tuệ, Khoa Pháp luật dân sự, Trường Đại học Luật Hà Nội nhận định: “Theo quy định của pháp luật sở hữu trí tuệ hiện hành, việc các quán cà phê, nhà hàng, cơ sở kinh doanh phát nhạc từ băng, đĩa, các nền tảng kỹ thuật số để phục vụ khách hàng được xem là hành vi sử dụng tác phẩm âm nhạc, bản ghi âm, ghi hình đã công bố nhằm mục đích thương mại trong hoạt động kinh doanh, thương mại. Trong trường hợp này, chủ thể sử dụng không phải xin phép nhưng vẫn phải thực hiện nghĩa vụ trả tiền bản quyền theo quy định”.

Một trong những vấn đề thường gây nhầm lẫn hiện nay là việc nhiều cơ sở kinh doanh cho rằng đã trả phí sử dụng các nền tảng nghe nhạc trực tuyến như YouTube Premium, Spotify... thì có thể mở nhạc trong quán. Tiến sĩ Nguyễn Phan Diệu Linh cho biết đây là hai khoản chi phí có bản chất khác nhau.

“Việc trả phí sử dụng các nền tảng nghe nhạc trực tuyến chỉ phục vụ mục đích nghe miễn phí cá nhân, giúp người nghe có thêm nhiều trải nghiệm với tính năng hữu ích như nghe nhạc không có quảng cáo, nghe nhạc với âm thanh chất lượng cao hay có thể tải nhạc về nghe khi không có kết nối mạng. Khoản phí này không đồng nghĩa với quyền sử dụng tác phẩm trong môi trường kinh doanh”, Tiến sĩ Nguyễn Phan Diệu Linh phân tích.

Nhân viên chọn bài hát dựa trên xu hướng và sở thích của khách hàng.

Bên cạnh việc phát nhạc từ các bản ghi âm, nền tảng trực tuyến, một số cơ sở kinh doanh còn lựa chọn hình thức thuê ca sĩ biểu diễn trực tiếp để gia tăng trải nghiệm cho khách hàng. Hoạt động này được xác định là hành vi biểu diễn tác phẩm trước công chúng theo quy định tại điểm b, khoản 1, Điều 20 Luật Sở hữu trí tuệ. Theo đó, cơ sở kinh doanh cần được xin phép chủ sở hữu quyền tác giả và thực hiện nghĩa vụ tài chính liên quan đến bản quyền khi khai thác tác phẩm trong hoạt động thương mại.

Mức độ quan tâm và thực hiện nghĩa vụ bản quyền âm nhạc trong lĩnh vực dịch vụ ăn uống hiện nay còn có sự khác biệt giữa các nhóm kinh doanh. Những mô hình có quy mô lớn như khách sạn, chuỗi nhà hàng, trung tâm thương mại... thường sớm quan tâm đến việc thực hiện các nghĩa vụ liên quan đến quyền tác giả, quyền liên quan khi sử dụng âm nhạc như một phần trong quy trình quản trị rủi ro.

Trong khi đó, ở nhóm các cơ sở kinh doanh, quán cà phê nhỏ lẻ, vấn đề bản quyền âm nhạc thường chưa được đặt trong chi phí vận hành. Điều này chủ yếu xuất phát từ thói quen sử dụng âm nhạc miễn phí đã hình thành trong thời gian dài, nhiều cơ sở kinh doanh coi đây là yếu tố tạo không khí chứ không phải một dịch vụ riêng biệt, do không có chi phí phát sinh nào dựa trên dịch vụ này.

Vì vậy, để bảo đảm sự hài hòa giữa việc khai thác giá trị âm nhạc trong hoạt động kinh doanh và bảo vệ quyền lợi của người sáng tạo, các cơ sở kinh doanh sử dụng âm nhạc cần nhìn nhận bản quyền như một sự ghi nhận đối với giá trị trí tuệ, công sức, sự sáng tạo của tác giả, nghệ sĩ và chủ thể quyền. Việc chủ động đưa chi phí bản quyền vào kế hoạch kinh doanh ngay từ đầu sẽ giúp doanh nghiệp xây dựng phương án tài chính phù hợp, cân đối trong cơ cấu giá dịch vụ, đồng thời hạn chế những phát sinh ngoài dự kiến.

Dưới góc độ quản trị rủi ro, chi phí thực hiện nghĩa vụ bản quyền thường không lớn so với tổng chi phí vận hành, nhưng việc sử dụng âm nhạc không đúng quy định có thể kéo theo những rủi ro về pháp lý, tài chính và ảnh hưởng đến uy tín, hình ảnh của cơ sở kinh doanh. Do đó, tuân thủ bản quyền không chỉ là yêu cầu pháp lý mà còn là một giải pháp quản trị cần thiết, góp phần xây dựng môi trường kinh doanh chuyên nghiệp, bền vững và tôn trọng các giá trị sáng tạo trong xã hội.