Cuộc “gặp gỡ” với những kiệt tác hội họa

Tại không gian trưng bày, ánh sáng dịu khẽ phủ xuống những tác phẩm của họa sĩ, liệt sĩ Tô Ngọc Vân. Các tác phẩm được đặt cạnh nhau như những lát cắt thời gian, dẫn người xem bước vào hành trình tìm hiểu cuộc đời sáng tác của họa sĩ từ trước và sau năm 1945. Qua đó, làm nổi bật rõ nét sự biến chuyển sâu xa trong tư tưởng và bút pháp của danh họa Tô Ngọc Vân, từ "nghệ thuật vị nghệ thuật" đến "nghệ thuật vị nhân sinh”. Bên cạnh đó, sự đa dạng các chất liệu sáng tác, gồm: Sơn dầu, lụa, sơn mài, màu nước… cũng thể hiện tư duy sáng tạo luôn vận động của danh họa Tô Ngọc Vân.

Bà Tô Thị Toàn, con gái cố họa sĩ, liệt sĩ Tô Ngọc Vân, bộc bạch: “Vì cha thường xuyên xa nhà do nhiệm vụ cách mạng, những bức ký họa chính là sợi dây hiếm hoi gắn kết hai cha con. Trong từng nét vẽ của cha, tôi luôn thấy rõ sự giao thoa rất đặc biệt giữa bản lĩnh của người chiến sĩ và sự mềm mại của người nghệ sĩ, tạo nên sức lay động sâu sắc”.

Công chúng chiêm ngưỡng các tác phẩm tiêu biểu của họa sĩ, liệt sĩ Tô Ngọc Vân. Ảnh: LAN ANH

Điểm nhấn đặc biệt của chuyên đề là việc lần đầu tiên giới thiệu tới công chúng một số tác phẩm nổi tiếng nhưng ít được công bố của họa sĩ Tô Ngọc Vân, tiêu biểu là bức sơn dầu “Thiếu nữ và hoa sen” (sáng tác năm 1944) và tranh lụa “Bức thư” (sáng tác năm 1935). Bức sơn dầu “Thiếu nữ và hoa sen” từng trong tình trạng xuống cấp nghiêm trọng và không thể trưng bày. Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam đã gia cố lớp toan, làm sạch bụi bẩn và phục hồi từng mảng màu bị mất. Đó là một hành trình bền bỉ, để ngày nay tác phẩm có thể được giới thiệu tới công chúng trong tình trạng tốt nhất giới thiệu đến công chúng.

Trong tranh, người thiếu nữ mặc áo dài vàng e ấp bên bình sen đang nở. Họa sĩ Tô Ngọc Vân không miêu tả người phụ nữ theo lối phô diễn hình thể, mà chắt lọc những đường nét mềm mại, ánh nhìn kín đáo, tạo nên một vẻ đẹp thanh khiết, kín kẽ. Kết hợp cùng hình ảnh hoa sen, biểu tượng của sự thanh cao, vươn lên từ bùn lầy, được đặt cạnh thiếu nữ như một phép ẩn dụ sâu sắc, tôn vinh phẩm chất dịu dàng, trong sáng và cao quý của người phụ nữ Việt Nam.

Bên cạnh đó, tác phẩm “Bức thư” cũng thu hút sự quan tâm từ công chúng. Trong tranh, họa sĩ Tô Ngọc Vân đã vận dụng kỹ thuật phối cảnh của hội họa phương Tây để thể hiện không gian nội thất truyền thống Việt Nam cùng hình ảnh trẻ em và phụ nữ. Điều này đã tạo nên sự hòa quyện giữa thẩm mỹ phương Đông và phương Tây. Đồng thời, trên nền lụa bóng mượt, bức tranh có độ trong suốt, mỏng manh, tạo nên vẻ đẹp tinh tế đầy cuốn hút.

Các kỷ vật của họa sĩ, liệt sĩ Tô Ngọc Vân được trưng bày. Ảnh: LAN ANH

Tại chuyên đề, những kỷ vật quý giá của họa sĩ Tô Ngọc Vân như họa cụ, máy ảnh và những bức ký họa cũng được trưng bày. Mỗi kỷ vật và câu chuyện đằng sau chúng là những minh chứng rõ nét cho tình yêu hội họa luôn thường trực trong trái tim họa sĩ Tô Ngọc Vân cùng nhiều nghệ sĩ khác trong giai đoạn đất nước đối mặt với muôn vàn khó khăn do chiến tranh.

Gìn giữ và tôn vinh di sản của danh họa Tô Ngọc Vân

Họa sĩ, liệt sĩ Tô Ngọc Vân là một trong những trụ cột của mỹ thuật Việt Nam. Ông không chỉ là họa sĩ tài năng mà còn là người thầy tận tụy. Theo các chuyên gia, họa sĩ Tô Ngọc Vân không chỉ mở đường cho hội họa Việt Nam hiện đại mà còn đóng vai trò cầu nối giữa các thế hệ nghệ sĩ, từ thời kỳ Đông Dương đến những năm tháng kháng chiến.

Họa sĩ Lương Xuân Đoàn, Chủ tịch Hội Mỹ thuật Việt Nam nhận định rằng, họa sĩ Tô Ngọc Vân là người khởi đầu cho phong trào nghệ sĩ, chiến sĩ đồng hành cùng với cách mạng và kháng chiến. Họa sĩ Tô Ngọc Vân đã có công đào tạo nên nhiều thế hệ họa sĩ kháng chiến. Nhiều học trò của ông sau này đã thành danh, trở thành những họa sĩ danh tiếng tạo ra nền tảng cho nền mỹ thuật Việt Nam ngày nay, như: Họa sĩ Lưu Công Nhân, Trần Lưu Hậu, Mai Long, Ngô Mạnh Lân…

Các tác phẩm của họa sĩ, liệt sĩ Tô Ngọc Vân đóng góp giá trị lớn trong nền mỹ thuật Việt Nam. Ảnh: LAN ANH

Không chỉ có ảnh hưởng sâu rộng trong nước, sự nghiệp của Tô Ngọc Vân còn nhận được sự đánh giá cao từ bạn bè quốc tế. Bà Elena Bezdetko, Phu nhân Đại sứ đặc mệnh toàn quyền Liên bang Nga tại Việt Nam, cho rằng, sự sáng tạo trong các tác phẩm của họa sĩ Tô Ngọc Vân mang ý nghĩa quan trọng, khi ông là một trong những gương mặt tiêu biểu của nền nghệ thuật mới, thể hiện xuất sắc bản sắc văn hóa Việt Nam qua từng tác phẩm.

Ở góc độ lưu giữ và phát huy di sản, TS Nguyễn Anh Minh, Giám đốc Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam, cho biết, các tư liệu và tác phẩm trưng bày trong chuyên đề đều là nguồn thông tin chính thống, có giá trị lớn cho nghiên cứu và học tập. “Chúng tôi mong công chúng đến tham quan chuyên đề không chỉ để thưởng lãm tranh, mà coi đây như một thiết chế giáo dục, nơi mỗi tác phẩm đều kể một câu chuyện giàu chiều sâu”, TS Nguyễn Anh Minh chia sẻ.

Trong tương lai, Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam sẽ tiếp tục nghiên cứu, phối hợp với gia đình họa sĩ và các nhà sưu tập để bổ sung thêm những tác phẩm giá trị, nhằm làm phong phú bộ sưu tập quốc gia. Qua đó, công chúng và giới nghiên cứu có dịp nhìn lại một hành trình sáng tạo phi thường của họa sĩ, liệt sĩ Tô Ngọc Vân, người đã hiến dâng trọn vẹn cuộc đời mình cho nghệ thuật và Tổ quốc.