QĐND - Người ta thường nói và nói rất đúng là từ cuộc đời đến tiểu thuyết, nghĩa là từ những trang đời, bằng tài năng của mình nhà văn nhào nặn, hư cấu, tưởng tượng để tạo nên những trang văn hấp dẫn bạn đọc. Nay tôi muốn nói ngược lại, từ tiểu thuyết đến cuộc đời. Cũng chẳng phải là sự nói ngược để gây chú ý, mà thực sự câu chuyện “người rừng” đang gây chú ý của dư luận không chỉ trong nước mà cả ngoài nước, là sự chứng minh cách nói ngược của tôi là có lý.

Năm 1719, một nhà văn nổi tiếng người Anh tên là Đa-ni-en Đi-phô (1660-1731) sáng tạo ra cuốn tiểu thuyết Rô-bin-xơn Cru-xô. Cho đến nay nhân loại vẫn coi đây là một trong những kiệt tác văn chương thế giới, đã được chuyển thể thành phim để rồi hàng triệu, hàng tỷ lượt người xem. Tiểu thuyết được dịch và tái bản nhiều lần ở nước ta. Càng đọc, càng xem, càng thấy ý nghĩa mới mẻ của nó hướng tới sự trân trọng, ca ngợi con người. Câu chuyện kể về chàng trai có tên Rô-bin-xơn Cru-xô trong chuyến du hành trên biển chẳng may bị đắm tàu, thủy thủ đoàn chết hết, riêng chàng may mắn dạt vào một đảo hoang. Thế là bắt đầu một bản lĩnh phi thường của con người được thể hiện. Chàng dựng lều, chặt gỗ làm hàng rào chống thú dữ, công việc này hết cả năm tròn. Phải mất 40 ngày mới xong một tấm ván, 2 tháng mới làm xong một vại đựng nước, 5 tháng mới đẽo xong chiếc xuồng… Đấy là tiêu biểu cho sự kiên trì, nhẫn nại vô song của con người.

Chàng vỡ đất gieo hạt và dĩ nhiên là cả một công cuộc bảo vệ thành quả lao động trước thú hoang và chim chóc… Gần 30 năm đằng đẵng sống tách biệt với đồng loại, tứ cố vô thân, hầu như tay trắng, chàng đã dựng được cả một “dinh cơ” giữa trùng trùng biển khơi. Phải có niềm tin mãnh liệt vào chính mình, vào cuộc sống, phải có một bản lĩnh không chịu khuất phục trước bất kỳ hoàn cảnh nào Rô-bin-xơn mới không gục ngã. Cuối cùng chàng được trở về với thế giới loài người, tạm biệt nơi đã cùng chàng trải qua bao khắc nghiệt, gian nan cùng bao ngọt ngào và cay đắng. Tiểu thuyết là một khúc tráng ca vĩ đại ca ngợi tình yêu, sức mạnh, trí tuệ, bản lĩnh và niềm tin của con người. Con người thật tuyệt vời, cao cả, đáng kính và thiêng liêng biết bao!

Ở xứ Quảng miền Trung nước ta vừa xuất hiện cả hai “Rô-bin-xơn Cru-xô”, là cha con ông Hồ Văn Thanh, cha đã hơn 80 tuổi và con cũng hơn 40 tuổi. Họ sống trong rừng hoang như kiểu Rô-bin-xơn và hơn hẳn Rô-bin-xơn 10 năm trời, tức là có 40 năm sống tách biệt với đời sống xã hội. Báo chí đã khai thác sự kiện này, phải kể tới có trên dưới 200 bài, chưa kể báo chí nước ngoài, nói về sự lạ, nói về sự tàn khốc của chiến tranh, nói về niềm tin, nói về sức sống, nói về bản lĩnh, về cách duy trì sự sống như làm rẫy, bẫy thú, nói về bản năng tồn tại… Nhưng tôi chưa thấy báo nào phân tích một nguyên nhân rất cơ bản để giúp họ tồn tại trong môi trường “phi nhân loại sinh hoạt” như thế. Đó là tình phụ tử.

Khi người cha, do hoảng loạn mà bế đứa con mới hơn một tuổi bỏ trốn vào rừng, càng xa con người càng tốt. Một đứa bé chắc chưa biết đi, chưa biết nói, ở thời đại bây giờ có khi còn sống hoàn toàn bằng sữa mẹ, bằng sữa cao cấp nội, ngoại đắt tiền… Thế mà người cha ấy, vẫn trong cơn mất trí, tức là không tỉnh táo, làm gì, lấy gì, giữa chốn rừng hoang để nuôi con…? Khoan hẵng nói tới sự cố gắng phi thường, chỉ nói chuyện người cha bị mất trí nhớ ấy làm thế nào để nuôi con? Chỉ có thể giải thích bằng bản năng tình phụ tử vô cùng cao quý của con người.

Mà bản năng thì trừu tượng, do vậy với năng lực phản ánh sự kiện cụ thể kịp thời nên báo chí chưa thể vươn tới phân tích vấn đề này. Và chỉ có văn học với thế mạnh riêng trong việc xây dựng hình tượng từ nguyên mẫu, lợi thế riêng trong việc phân tích những nét tâm lý bản năng mới có thể làm tốt điều ấy. Do vậy tôi tha thiết và ao ước các nhà tiểu thuyết sẽ “tiểu thuyết hóa” sự kiện này. Trước mắt là các nhà thơ, các nhà truyện ngắn, các nhà viết ký sẽ dựng chân dung con người họ ở những góc độ khác nhau.

Nếu được thế thì lại từ cuộc đời ra tiểu thuyết. Có cuộc đời đáng viết sẽ có những trang văn hay!

NGUYỄN THANH TÚ