Từ làng nghề ở Bác Cổ, tỉnh Ninh Bình, những người thợ làm lồng đèn di cư vào Nam, mang theo nghề truyền thống rồi trao truyền qua nhiều thế hệ, dần hình thành “làng nghề” lồng đèn Phú Bình. Từng có thời điểm khoảng 100 hộ cùng làm nghề, nhưng đến nay chỉ còn khoảng 10 hộ tiếp tục bám trụ.

Những ngày này, tại một số cửa hàng trên đường Lạc Long Quân (TP Hồ Chí Minh), lồng đèn truyền thống được treo san sát, phủ kín khoảng không phía trước. Đèn hình ngôi sao, con cá, con thỏ, con bướm... nối tiếp nhau, khẽ đung đưa theo gió. Sắc đỏ, vàng, xanh, hồng của giấy kiếng đan xen dưới ánh nắng. Mùi tre, mùi giấy cùng tiếng người mua bán tạo nên không khí đặc trưng của “làng nghề” mỗi dịp Trung thu về.

 

 Không khí rực rỡ sắc màu tại “làng nghề” lồng đèn Phú Bình những ngày cận Tết Trung thu.

Để làm nên một chiếc lồng đèn, người thợ sử dụng những vật liệu quen thuộc như tre, kẽm, giấy kiếng và thực hiện nhiều công đoạn thủ công. So với các loại lồng đèn công nghiệp có âm thanh, ánh sáng điện tử và nhiều hiệu ứng bắt mắt, lồng đèn truyền thống giản dị hơn, nhưng mỗi sản phẩm lại mang dấu ấn riêng từ đôi tay người thợ.

Gắn bó với việc buôn bán lồng đèn truyền thống hơn 20 năm, bà Nguyễn Thị Tươi chia sẻ: “Những năm gần đây, việc tiêu thụ lồng đèn truyền thống không còn thuận lợi như trước. Sức mua phụ thuộc nhiều vào thời điểm Trung thu, trong khi người tiêu dùng có thêm rất nhiều lựa chọn từ sản phẩm công nghiệp và hàng bán trên các nền tảng trực tuyến. Với tôi, làm lồng đèn không đơn thuần là công việc mưu sinh mà còn là một phần ký ức của gia đình”.

Người thợ tỉ mỉ hoàn thiện từng công đoạn làm lồng đèn truyền thống.

Cùng gắn bó với “làng nghề”, bà Ánh Loan cho biết, làm lồng đèn đòi hỏi sự tỉ mỉ từ khâu chọn tre, tạo khung đến dán giấy, vẽ chi tiết. Nếu trước đây dùng đèn cầy, nay chị thay bằng đèn nhỏ để an toàn hơn cho trẻ em. Tuy nhiên, những người thợ Phú Bình vẫn trăn trở về đầu ra và khả năng duy trì nghề. Càng gần Tết Trung thu, sức mua tăng, cho thấy lồng đèn thủ công Phú Bình vẫn có chỗ đứng nhất định.

Tại một số cửa hàng, lồng đèn truyền thống được treo san sát, phủ kín khoảng không phía trước. 

Để thích ứng thị trường, nhiều hộ chuyển sang làm lồng đèn theo đơn đặt hàng, hạn chế tồn hàng sau Trung thu và duy trì nghề dù quy mô sản xuất ngày càng thu hẹp. Đến chọn mua lồng đèn tại Phú Bình, chị Phụng Lê (phường Hòa Bình, TP Hồ Chí Minh) chia sẻ: “Lồng đèn truyền thống có nét đẹp mộc mạc mà đồ chơi hiện đại khó thay thế. Tôi muốn con mình có những ký ức tuổi thơ với lồng đèn truyền thống”.

Qua nhiều thế hệ, chiếc lồng đèn Phú Bình không chỉ là món đồ chơi mỗi dịp Trung thu mà còn lưu giữ ký ức về một nghề thủ công. Khoảng 10 hộ còn bám nghề nhưng để nghề tiếp tục phát triển cần thêm sức sống từ thị trường và sự tiếp nối của thế hệ sau.