Theo nhiều nguồn tư liệu lịch sử chính thống, Đức vua Triệu Việt Vương tên húy là Triệu Quang Phục, có cha là Thái phó Triệu Túc, người huyện Chu Diên (huyện Khoái Châu, tỉnh Hưng Yên). Ông là người giỏi võ nghệ, từ sớm cùng cha theo Lý Nam Đế (Lý Bí) khởi nghĩa, đập tan chính quyền đô hộ nhà Lương, lập nên nước Vạn Xuân (năm 544). Với đóng góp vô cùng to lớn, ông được nhà vua ban chức Tả tướng.

 Khuôn viên đền thờ Triệu Việt Vương (xã Triệu Việt Vương, tỉnh Hưng Yên). Ảnh: HƯƠNG GIANG

Năm 545, nhà Lương tiếp tục huy động đại binh, cử tướng tài Trần Bá Tiên dồn sức mở cuộc tấn công xâm lược nước Vạn Xuân, gây ra cuộc kháng chiến kéo dài 5 năm (545 - 550) với 2 giai đoạn: Giai đoạn đầu (545 - 546) do Lý Nam Đế chỉ huy; giai đoạn sau (547 - 550) do Triệu Quang Phục chỉ huy.

Triệu Quang Phục thực hiện đường lối đánh địch trường kỳ ngay giữa vùng đồng bằng với lối đánh du kích, vừa tiêu hao sinh lực địch mà vẫn bảo toàn lực lượng. Ngài chọn đầm Dạ Trạch (xã Triệu Việt Vương ngày nay), là vùng đất lau sậy rậm rạp, cỏ cây um tùm, ở giữa có nền đất cao, bốn mặt bùn lầy, chỉ có thể dùng thuyền độc mộc nhẹ lướt để lập căn cứ. Ban ngày thực hiện không để lộ khói lửa và dấu người, đêm đến dùng thuyền độc mộc đem quân ra đánh doanh trại của tướng giặc, giết và bắt sống rất nhiều quân lính, lấy được lương thực, làm kế cầm cự lâu dài.

 Các lực lượng tích cực tập luyện, chuẩn bị cho lễ hội. Ảnh: VĂN TỈNH

Cùng với đó, ngài còn tổ chức cho dân vùng Dạ Trạch và nghĩa quân trồng lúa để tạo nguồn lương thực tại chỗ. Qua 4 năm chiến đấu (547 - 550) quân ta càng đánh càng mạnh, quân giặc càng ngày càng suy yếu. Năm 548, Lý Nam Đế mất, tướng sĩ tôn Triệu Quang Phục lên thay, nhưng ngài chỉ xưng Vương, lấy hiệu là Triệu Việt Vương. Sau đó, lợi dụng thời cơ, Triệu Việt Vương tổ chức một loạt cuộc tấn công lớn vào quân giặc khiến quân Lương tan vỡ. Kháng chiến thắng lợi, Triệu Việt Vương vào đóng ở thành Long Biên.

 Tổng duyệt đội rước tham gia thực hiện các nội dung nghi lễ. Ảnh: VĂN TỈNH

Ghi nhận công lao to lớn của Triệu Việt Vương, nhân dân nhiều nơi trong vùng đã lập đền thờ ông. Năm 2018, UBND huyện Khoái Châu, tỉnh Hưng Yên (cũ) cùng với nhân dân địa phương đã xây dựng ngôi đền thờ Triệu Việt Vương mới trên nền ngôi đền cũ bị hư hại. Đền thờ mới được hoàn thành với diện tích trên 13.700m2 gồm các hạng mục: Nghi môn, bình phong, đền chính, nhà tả vu, hữu vu và các công trình phụ trợ. Ngày 20-1-2020, Chủ tịch UBND tỉnh Hưng Yên ra Quyết định số 177/QĐ-CTUBND xếp hạng di tích đền thờ Triệu Việt Vương là di tích lịch sử - văn hóa cấp tỉnh.

Năm 2022 là năm đầu tiên xã Dạ Trạch (cũ), nay là xã Triệu Việt Vương tổ chức phục dựng Lễ hội Triệu Việt Vương, tái hiện lại những hình ảnh của đội quân Triệu Việt Vương và căn cứ đầm Dạ Trạch.

 Quang cảnh buổi tổng duyệt chuẩn bị cho lễ hội đền thờ Triệu Việt Vương. Ảnh: VĂN TỈNH

Theo đồng chí Nguyễn Thanh Oai, Phó chủ tịch UBND xã Triệu Việt Vương, Phó trưởng Ban tổ chức lễ hội, Lễ hội đền thờ Triệu Việt Vương năm 2026 sẽ diễn ra từ ngày mồng 6 tháng Giêng (22-2) đến ngày mồng 9 tháng Giêng (25-2) với đầy đủ cả phần lễ và hội. Trong đó, đáng chú ý là các nghi lễ và hoạt động như: Tổ chức nghi lễ rước nước từ sông Hồng về đền thờ; tổ chức dâng hương; phát động Tết trồng cây, trưng bày các tác phẩm sinh vật cảnh tiêu biểu của người dân địa phương; tổ chức các hoạt động, trò chơi dân gian truyền thống, hát quan họ trên hồ bán nguyệt…

Đặc biệt, tại lễ hội, các đại biểu và du khách, người dân địa phương sẽ được thưởng thức những màn hát chèo đặc sắc do các nghệ sĩ Nhà hát Chèo Quân đội thể hiện và chương trình nghệ thuật do NSND Xuân Bắc chỉ đạo biểu diễn…