Tháng sáu về Bến Nhà Rồng

Trên bến sông lịch sử...

Chúng tôi đứng trên cầu Khánh Hội, ngắm những con sóng lao xao trên sông Sài Gòn mải miết vỗ vào mạn tàu trên Bến Nhà Rồng. Đúng ngày này 115 năm trước, ngày 5-6-1911, người thanh niên yêu nước Nguyễn Tất Thành đã bước xuống con tàu Amiral Latouche Tréville, mang theo khát vọng độc lập, tự do cháy bỏng của cả dân tộc. Khởi đầu từ bến sông này, dấu mốc lịch sử ấy đã mở ra con đường sáng. Từ đây, hành trình tìm đường cứu nước của Người đã đưa đất nước ta “rũ bùn đứng dậy sáng lòa”...

Người dân và du khách tìm hiểu hành trình tìm đường cứu nước của Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Bảo tàng Hồ Chí Minh-chi nhánh TP Hồ Chí Minh.

Hơn một thế kỷ trải qua biết bao thăng trầm, biến động, Sài Gòn xưa giờ đã vươn mình thành TP Hồ Chí Minh, một “siêu đô thị” năng động, hiện đại, đầu tàu kinh tế của cả nước. Đi dọc các tuyến đường lớn, ngắm những tòa nhà nguy nga, hệ thống đường sắt đô thị vận hành nhịp nhàng, những khu đô thị mới mở, trung tâm chuyển đổi số, kinh tế xanh... đang định hình diện mạo một đô thị thông minh, chúng tôi vừa ngỡ ngàng, vừa tự hào trước tốc độ phát triển nhanh chóng. Giữa dòng chảy hối hả của một thành phố văn minh, hiện đại, nghĩa tình, Bến Nhà Rồng vẫn trầm mặc và uy nghiêm, như một chiếc mỏ neo các giá trị lịch sử vững bền cho thành phố đổi mới từng ngày.

Chúng tôi theo dòng người vào tham quan Bảo tàng, chăm chú lắng nghe lời giới thiệu của cô hướng dẫn viên trẻ tuổi. Bên trong tòa nhà cổ kính này là một kho tàng lịch sử vô giá với 9 chuyên đề trưng bày thường trực, khắc họa cuộc đời và sự nghiệp vĩ đại của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Nơi đây có hơn 23.000 tài liệu, hiện vật; trong đó có hơn 4.000 hiện vật gốc và 15 bộ sưu tập quý hiếm đang được lưu giữ, bảo quản, trưng bày. Những năm gần đây, Bảo tàng Hồ Chí Minh-Chi nhánh TP Hồ Chí Minh đẩy mạnh ứng dụng công nghệ và chuyển đổi số nhằm nâng cao hiệu quả bảo tồn, quản lý và phát huy giá trị di sản. Năm 2024, Bảo tàng triển khai dự án số hóa không gian trưng bày bằng nguồn lực xã hội hóa, cho phép công chúng tiếp cận các hiện vật, tư liệu từ xa. Đến nay, đơn vị đã số hóa hơn 15.600 tài liệu, hiện vật và gần 2.900 đầu sách về Chủ tịch Hồ Chí Minh; đồng thời phát triển các sản phẩm truyền thông số trên website, mạng xã hội và trong hoạt động trưng bày, thuyết minh.

Với vai trò là một thiết chế văn hóa-chính trị quan trọng của thành phố, Di tích Bến Nhà Rồng là di sản vô giá, một “giảng đường thực tế” để giáo dục truyền thống cách mạng cho các thế hệ. Tại đây thường xuyên diễn ra các buổi lễ kết nạp Đảng, kết nạp Đoàn, lễ báo công dâng Bác, các hoạt động sinh hoạt chính trị, giáo dục lịch sử và tri ân nguồn cội, góp phần lan tỏa những giá trị bền vững của tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh. Giữa không gian linh thiêng, trước anh linh của Người, nhìn ra dòng sông Sài Gòn cuồn cuộn đỏ nặng phù sa, mỗi người đều có nhu cầu tự thân noi theo gương Bác, soi rọi lại mình, cảm nhận sâu sắc hơn về trách nhiệm của công dân đối với Tổ quốc, quê hương...

Mãi mãi ơn Người

Chủ trương quy hoạch khu vực Cảng Nhà Rồng-Khánh Hội với tổng diện tích lên tới hơn 30ha thành công viên văn hóa của Thành ủy TP Hồ Chí Minh nhận được sự đồng thuận, hưởng ứng mạnh mẽ của toàn dân. Khu vực này được ví là một trong những khu “đất vàng”, có tiềm năng, tiềm lực phát triển trung tâm thương mại. Thay vì phát triển các dự án cao ốc có giá trị kinh tế cao, lãnh đạo thành phố lựa chọn dành không gian này cho công viên công cộng, lấy Bến Nhà Rồng làm trung tâm lan tỏa các giá trị lịch sử, văn hóa; đặc biệt là mô hình “Không gian văn hóa Hồ Chí Minh”.

Trở lại Bến Nhà Rồng đúng dịp kỷ niệm 115 năm Ngày Bác Hồ ra đi tìm đường cứu nước, chúng tôi thấy không gian nơi ngã ba sông Sài Gòn sôi động khác hẳn thường nhật. Tiếng máy móc hòa cùng nhịp điều hành khẩn trương của các kỹ sư, công nhân, người lao động trên công trường gợi không khí thi đua hào hứng, sôi nổi đang diễn ra từng ngày, từng giờ. Dự án cải tạo, chỉnh trang Bảo tàng Hồ Chí Minh-Chi nhánh TP Hồ Chí Minh được khởi công ngày 29-4, triển khai trong khoảng 120 ngày với mục tiêu hoàn thành các hạng mục trọng tâm và mở cửa phục vụ nhân dân, du khách vào dịp lễ Quốc khánh 2-9 sắp tới. Dự án có quy mô khoảng 1,4ha, các hạng mục chính gồm cải tạo, nâng cấp hệ thống lát nền, chiếu sáng, thoát nước, trồng cây xanh, chỉnh trang cảnh quan, lắp đặt hệ thống tưới tự động, xây dựng hồ sen và các không gian sinh hoạt ngoài trời.

Dự án cải tạo, mở rộng không gian ven sông Sài Gòn mở ra cơ hội lớn để Bảo tàng Hồ Chí Minh-Chi nhánh TP Hồ Chí Minh thực hiện chuyển đổi toàn diện về không gian, nội dung và phương thức hoạt động. Trong chiến lược phát triển văn hóa TP Hồ Chí Minh, mục tiêu xây dựng “Không gian văn hóa Hồ Chí Minh” trở thành nhiệm vụ trọng tâm. Bảo tàng chính là kho tư liệu, là nguồn cơ sở dữ liệu về Chủ tịch Hồ Chí Minh, phục vụ công tác xây dựng “Không gian văn hóa Hồ Chí Minh” rộng khắp từ cơ sở.

Chúng tôi đem những cảm xúc của mình hỏi chuyện PGS, TS Nguyễn Xuân Tế, Tổng biên tập Tạp chí Khoa học, Trường Đại học Văn Lang. Ông rất đồng cảm với chúng tôi và nhấn mạnh rằng, việc chỉnh trang khuôn viên xung quanh Di tích Bến Nhà Rồng thể hiện tư duy mới về văn hóa rất rõ ràng. TP Hồ Chí Minh chọn phát triển trên nền tảng gìn giữ và phát huy những giá trị đã làm nên bản sắc đô thị. Trước hết, đây là sự thể hiện tình cảm, lòng kính yêu sâu sắc của nhân dân thành phố, nhân dân Nam Bộ và cả nước đối với Chủ tịch Hồ Chí Minh. Thứ hai, công trình cho thấy quyết tâm bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa, lịch sử của đất nước.

Trên thế giới, nhiều quốc gia dù phát triển rất hiện đại nhưng vẫn dành sự trân trọng đặc biệt cho những địa danh làm nên căn tính dân tộc. Khi đến Pháp, du khách thường tìm đến tháp Eiffel hay Nhà thờ Đức Bà Paris như những biểu tượng lịch sử-văn hóa của quốc gia đó. Đến Nga, người ta không thể không ghé Quảng trường Đỏ gắn với những dấu mốc quan trọng của lịch sử dân tộc Nga. Với Việt Nam-TP Hồ Chí Minh, Bến Nhà Rồng là một biểu tượng tiêu biểu, bởi nơi đây gắn với bước ngoặt làm thay đổi vận mệnh dân tộc trong thế kỷ 20. Thứ ba, việc tôn tạo sẽ góp phần đưa Bến Nhà Rồng trở thành một điểm đến văn hóa, lịch sử và du lịch hấp dẫn hơn đối với du khách trong nước và quốc tế. Không chỉ tham quan một công trình kiến trúc, du khách được tiếp cận với câu chuyện về hành trình tìm đường cứu nước của Chủ tịch Hồ Chí Minh, từ đó hiểu sâu hơn về lịch sử và con người Việt Nam.

Đặc biệt, Bến Nhà Rồng còn mang trong mình dấu ấn rất riêng của văn hóa sông nước Nam Bộ. Nằm bên dòng sông Sài Gòn, công trình phản ánh không gian mở, năng động và gắn bó với sông nước, một đặc trưng đã tạo nên bản sắc của Sài Gòn-TP Hồ Chí Minh và vùng đất phương Nam.

Chiều muộn, khi ánh hoàng hôn nhuộm đỏ mặt sông Sài Gòn, dòng sông lặng lẽ chảy qua Bến Nhà Rồng, gợi lên trong chúng tôi dòng chảy từ lịch sử hơn một thế kỷ trước, như mạch nguồn mang theo phù sa của đất phương Nam và lòng tự hào, nhớ ơn Bác đời đời.