Từ gian bếp nhỏ, những mẻ bánh khẩu xén thơm giòn của chị Lù Thị Cảnh ở xã biên giới Pa Tần đã ra lò, theo bước chân Bộ đội Biên phòng, cán bộ hội phụ nữ, du khách… đi khắp mọi miền, góp thêm hương Tết cho bao gia đình.

Giữ nghề từ căn bếp của mẹ

Trong tiếng Thái, bánh khẩu xén có nghĩa là "cơm cắt", là đặc sản của đồng bào dân tộc Thái vùng Tây Bắc và là món bánh quen thuộc trong các dịp lễ, Tết, cưới hỏi của đồng bào. Nguyên liệu không cầu kỳ, gồm: Gạo nếp nương, sắn, vừng, lạc, đường phên…, nhưng để làm ra chiếc bánh tròn vị, giòn xốp lại cần sự khéo léo, kiên nhẫn và kinh nghiệm được truyền từ đời này sang đời khác.

Chị Lù Thị Cảnh kể, từ thuở nhỏ đã thường xuyên quanh quẩn bên bếp lửa, theo mẹ học cách chọn gạo nếp, xay bột, tráng bánh, phơi phên. Ngày ấy, chị chỉ nghĩ làm bánh để ăn trong nhà, biếu họ hàng mỗi dịp lễ, Tết, chưa từng nghĩ có ngày, làm bánh khẩu xén là một nghề và trở thành kế sinh nhai...

 Chị Lù Thị Cảnh và mẻ bánh khẩu xén vừa ra lò.

Cuộc sống nơi biên giới Pa Tần còn nhiều thiếu thốn. Đất sản xuất ít, thu nhập chủ yếu phụ thuộc vào nương rẫy. Những lúc nông nhàn, chị lại làm bánh mang ra chợ phiên bán cho bà con. Mỗi mẻ bánh đều được chăm chút kỹ lưỡng, giữ trọn hương vị truyền thống như cách mẹ chị từng làm.

Ban đầu, việc làm bánh chỉ mang tính tự phát, chưa có bao bì, nhãn mác, đầu ra bấp bênh. Nhưng chính những lời khen mộc mạc của bà con: “Bánh nhà Cảnh giòn, thơm, ăn không ngán” đã gieo trong chị suy nghĩ phải giữ nghề lâu dài.

Chị Cảnh tâm sự: “Càng lớn, tôi càng lo khi thấy nghề làm bánh truyền thống của người Thái dần mai một. Nếu mình không giữ, không làm, rồi con cháu chỉ còn biết đến qua ký ức”. Từ những trăn trở ấy, chị quyết tâm đưa nghề truyền thống thành sinh kế bền vững.

Năm 2021, chị Lù Thị Cảnh chính thức khởi nghiệp với nghề làm bánh khẩu xén. Vốn ít, kinh nghiệm quản lý chưa có, thị trường còn hẹp, nhưng bằng sự cần cù của người phụ nữ vùng cao, chị đã kiên trì từng bước tháo gỡ những khó khăn.

Đến đặc sản vùng biên

Chị Cảnh bộc bạch, để có chiếc bánh ngon, gạo nếp phải là nếp nương hạt to, mẩy, thơm mùi lúa mới. Sắn được sơ chế kỹ, loại bỏ nhựa để bảo đảm an toàn. Xôi đồ chín phải giã ngay khi còn nóng, trộn đều cùng đường phên, vừng, lạc theo công thức gia truyền. Bánh được dàn mỏng, phơi trên phên tre trong bóng râm thoáng gió, rồi mới đem rán. Khi chín, bánh nở phồng, giòn tan, mang trọn hương vị núi rừng Tây Bắc.

Từ món bánh chỉ xuất hiện trong gian bếp ngày Tết, bánh khẩu xén của chị Cảnh dần trở thành sản phẩm làm quanh năm. Giữ trọn công thức truyền thống, chị mạnh dạn đầu tư bao bì, nhãn mác, quảng bá sản phẩm trên mạng xã hội, các sàn thương mại điện tử. Riêng năm 2025, chị đã bán ra thị trường khoảng 1 tấn bánh, giá bán tại nhà là 100.000 đồng/kg. Vào cao điểm trước Tết, mỗi ngày chị làm gần một tạ bánh nhưng vẫn không đủ cung cấp cho khách hàng trong và ngoài tỉnh.

Niềm vui của chị Lù Thị Cảnh khi bánh khẩu xén trở thành sản phẩm OCOP của địa phương. 

Trong hành trình khởi nghiệp, chị Cảnh nhận được sự đồng hành của Hội Liên hiệp Phụ nữ xã Pa Tần thông qua các lớp tập huấn, hỗ trợ phụ nữ phát triển kinh tế. Sản phẩm bánh khẩu xén cũng được tạo điều kiện tham gia các phiên chợ nông sản, hội chợ thương mại, chương trình kết nối tiêu thụ và đã được công nhận là sản phẩm OCOP của địa phương.

Đồng chí Sìn Thị Thủy, Phó chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ xã Pa Tần nhận xét: "Chị Cảnh là hội viên tiêu biểu, không chỉ giữ được nghề truyền thống mà còn sẵn sàng chia sẻ kinh nghiệm, hỗ trợ bà con cùng phát triển kinh tế, vươn lên xóa đói giảm nghèo".

Cùng với các đoàn thể địa phương, cán bộ, chiến sĩ Đồn Biên phòng Pa Tần (Bộ đội Biên phòng tỉnh Lai Châu) luôn tích cực tuyên truyền, động viên nhân dân giữ gìn bản sắc văn hóa gắn với phát triển sinh kế bền vững. Theo Thiếu tá Bàn Vũ Hậu, Chính trị viên phó Đồn Biên phòng Pa Tần, việc hỗ trợ người dân phát triển kinh tế chính là nền tảng quan trọng để xây dựng biên giới hòa bình, ổn định và phát triển lâu dài. Những mô hình như chị Cảnh không chỉ tạo sinh kế mà còn giúp giữ gìn nghề truyền thống của đồng bào.

Trong căn bếp nhỏ của gia đình chị Lù Thị Cảnh, lửa vẫn cháy đều mỗi ngày. Những mẻ bánh khẩu xén thơm giòn tiếp tục ra lò, theo hương Tết lan tỏa khắp bản làng, phố thị. Từ đôi tay người phụ nữ Thái giản dị, một nghề truyền thống được gìn giữ, một ước mơ làm giàu chân chính đang dần thành hiện thực...