“Buôn trong phố” là vẻ đẹp riêng, độc đáo của thành phố Buôn Ma Thuột (Đắc Lắc). Thế nhưng, vẻ đẹp rất riêng này đang dần dần bị mai một. Những căn nhà dài truyền thống làm bằng gỗ, tre, nứa một thời là địa chỉ nổi tiếng lưu giữ không gian văn hóa kiến trúc cổ của người Ê-đê bản địa đã lùi dần, thay vào đó là các “khối bê tông, cốt thép” nặng nề, tù túng, biến không gian kiến trúc đặc trưng này thành những khu đô thị mới.

Buôn Akô Hdông nằm trong các điểm du lịch của tỉnh Đắc Lắc ở khối 1, phường Tân Lợi, thành phố Buôn Ma Thuột cũng không nằm ngoài “cơn lốc” bê tông hóa. Già làng Ama H'Rin, người có công tạo lập buôn cho biết: trước năm 1975, buôn Akô Hdông chỉ có vài căn nhà dài, giữa buôn có một giếng nước, đồng bào Ê-đê ở đây cùng chung nhau sản xuất 12ha cây lúa nương, cà phê nhưng đói kém triền miên. Sau năm 1975, nghe theo lời Đảng, Nhà nước, đồng bào thay đổi tập quán sản xuất, phát triển, thâm canh tốt cây cà phê nên đời sống ngày một nâng cao, gia đình nào cũng xây dựng được nhà sàn mới. Có nhà làm nhà sàn theo lối kiến trúc hiện đại như tường xây, mái ngói đỏ, sàn xi măng; sự hòa quyện giữa kiến trúc truyền thống và hiện đại càng tôn thêm vẻ đẹp của buôn làng. Du khách trong, ngoài nước đến tham quan Akô Hdông, ai ai cũng thích ngồi quây quần bên ché rượu cần trong các căn nhà sàn hay nhà sinh hoạt văn hóa cộng đồng để vừa nghe già làng kể chuyện dựng làng, dựng buôn, vừa thưởng thức những điệu múa, tiếng ca, tiếng cồng chiêng, các loại nhạc cụ dân tộc khác... do các nghệ nhân, diễn viên không chuyên của buôn diễn tấu, biểu diễn. Thế nhưng, trong vài năm trở lại đây, chính đồng bào đã làm hỏng không gian kiến trúc tĩnh lặng, thân thiện với thiên nhiên ở đây rồi. Già làng Ama H'Rin giọng trầm buồn tâm sự tiếp: từ nhiều năm qua, già là một trong những người kiên trì dạy cho con cháu trong buôn biết cách khai thác, bảo tồn, phát huy vốn văn hóa truyền thống, gìn giữ, bảo tồn không gian kiến trúc của buôn làng. Song, nay đành “lực bất tòng tâm”.

Buôn Akô Hdông nay chỉ còn chưa đến 20 căn nhà dài truyền thống, còn lại là nhà cao tầng bê tông cốt thép hóa. Không chỉ có buôn Akô Hdông, buôn Păn Lâm, Cô Sia, Alê A, Alê B... mà cả 33 buôn của thành phố Buôn Ma Thuột đều có nhiều nhà cao tầng mọc lên sừng sững, đủ kiểu kiến trúc, màu sắc đang đẩy lùi, xóa dần những căn nhà dài trong các buôn làng của đồng bào, khiến ai có “tấm lòng hoài cổ” khi đến đây đều không khỏi chạnh lòng! Liệu mai này, “buôn trong phố” ở tỉnh Đắc Lắc có còn không? Câu hỏi này chỉ các nhà quản lý của thành phố Buôn Ma Thuột và của tỉnh Đắc Lắc mới có lời giải đáp...

QUANG HUY