Giữa khoảng sân rộng lớn của Bảo tàng Hà Nội, những mảnh xác máy bay từng nằm sâu trong kho lưu trữ nay được treo lên giữa ánh sáng tự nhiên, đối diện trực tiếp với bầu trời bình yên của Thủ đô. Dưới bàn tay sáng tạo của hai nghệ sĩ Thu Trần và Tây Phong, các hiện vật lịch sử được đặt vào một cấu trúc mới, vẫn giữ nguyên sức nặng và sự thô ráp của thời gian, nhưng đồng thời mở ra những tầng nghĩa giàu tính chiêm nghiệm. 

Công chúng tham quan không gian Trưng bày sắp đặt nghệ thuật đương đại "Chiến tranh và hòa bình".

Bố cục không gian được tổ chức theo một mạch dẫn rõ ràng. Không gian sắp đặt gồm hai khung thép chính được kết nối với nhau qua lối đi nhỏ. Khi bước vào, người xem có cảm giác như đang đi qua đường ranh giới tượng trưng cho chia cắt và đổ nát bởi chiến tranh. Những mảnh xác máy bay được treo xung quanh, ở độ cao ngang tầm mắt, không quá cao để tạo khoảng cách, cũng không quá thấp để gây cảm giác ngột ngạt, đưa khách tham quan nhìn thẳng vào chúng như đối diện với phần ký ức chung của dân tộc.

Xen giữa những mảng kim loại lạnh là các khối cầu mảng hình học cùng những dải lụa nhiều màu sắc làm bằng vật liệu nhẹ, bọc giấy dứa, giấy dó và phủ sơn mài. Sự kết hợp độc đáo này đã mang đến hiệu ứng tương phản rõ nét giữa cứng rắn và mềm mại, giữa lạnh và ấm, giữa quá khứ đau thương và khát vọng chữa lành.

Trong tổng thể không gian, tác phẩm phù điêu khắc họa chân dung Thượng nghị sĩ John McCain sau sự kiện máy bay bị bắn rơi xuống hồ Trúc Bạch (Hà Nội) ngày 26-10-1967 là một điểm nhấn đặc biệt. Hình ảnh ấy đặt trong bối cảnh trưng bày đã khắc họa lại một dấu mốc lịch sử mang ý nghĩa khép lại quá khứ đau thương để hướng tới hòa giải, hợp tác và phát triển. Lịch sử vì thế không được nhìn theo một chiều cảm xúc đơn nhất, mà được tiếp cận với tinh thần cởi mở và đa chiều hơn.

Cảm xúc của khách tham quan được đẩy tới cao trào khi tại cuối lối đi, không gian bất ngờ mở rộng với giàn hoa và những dải lụa đa sắc khẽ lay trong gió. Sự chuyển đổi từ gam màu xám lạnh của vỏ bom, vỏ máy bay sang sắc màu tươi sáng của hoa lá vừa là thủ pháp tạo hình, vừa thể hiện mạch cảm xúc xuyên suốt triển lãm, dẫn dắt từ chia cắt đến kết nối, từ tàn phá đến hồi sinh.

Chia sẻ về quá trình thực hiện tác phẩm, nghệ sĩ Thu Trần cho biết: “Thử thách lớn nhất là giữ được sự tôn trọng đối với tính nguyên bản của hiện vật. Những mảnh xác máy bay tự thân đã mang một năng lượng rất mạnh. Tôi không can thiệp vào chúng mà chỉ đặt cạnh đó những chất liệu mềm để gợi cảm giác bao dung và chữa lành. Chiến tranh có thể để lại đổ nát, nhưng con người luôn có khả năng nở hoa từ chính ký ức ấy”.

Trưng bày cũng cho thấy sự chuyển biến trong tư duy trưng bày của Bảo tàng Hà Nội. Thay vì chỉ bảo tồn và giới thiệu hiện vật theo lối truyền thống, bảo tàng mạnh dạn ứng dụng ngôn ngữ nghệ thuật đương đại, đưa hiện vật ra khỏi khung kính để tạo nên trải nghiệm mở.

Theo Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao TP Hà Nội Phạm Tuấn Long, những sự kiện như Trưng bày sắp đặt nghệ thuật đương đại “Chiến tranh và hòa bình” tạo điều kiện để nghệ sĩ hiện thực hóa ý tưởng sáng tạo, góp phần làm phong phú diện mạo không gian trưng bày ngoài trời, hướng tới mục tiêu xây dựng bảo tàng trở thành điểm đến văn hóa sáng tạo tiêu biểu của Thủ đô.