Tư duy kiến tạo phát triển và quy định về cơ quan báo chí chủ lực đa phương tiện

Điểm nổi bật của Luật Báo chí năm 2025 là sự chuyển biến rõ nét từ tư duy quản lý sang tư duy kiến tạo phát triển. Đây không đơn thuần là thay đổi về kỹ thuật lập pháp mà phản ánh một nhận thức mới về vai trò của báo chí trong xã hội hiện đại. Luật tạo điều kiện phát huy đầy đủ hơn xu hướng hội tụ truyền thông và sự hình thành của các mô hình báo chí đa nền tảng.

Ranh giới giữa báo in, phát thanh, truyền hình và báo điện tử ngày càng bị xóa nhòa. Một tác phẩm báo chí hiện đại có thể đồng thời tồn tại dưới dạng bài viết, video, podcast, infographic, đồ họa dữ liệu hay sản phẩm tương tác trên nhiều nền tảng khác nhau. Điều đó cho thấy chuyển đổi số (CĐS) không còn là lựa chọn mà trở thành điều kiện tồn tại và phát triển.

Công chúng, nghệ sĩ và những người làm báo trong Quân đội giao lưu tại Hội Báo toàn quốc năm 2026. Ảnh: VIỆT TRUNG 

Luật Báo chí năm 2025 đã đặt CĐS vào trung tâm chiến lược phát triển báo chí. Trong môi trường truyền thông hiện đại, công nghệ không còn là công cụ hỗ trợ mà trở thành năng lực cốt lõi quyết định sức cạnh tranh của một cơ quan báo chí.

Điểm mới đáng chú ý khác là việc mở rộng không gian phát triển kinh tế báo chí. Trong nhiều năm qua, báo chí Việt Nam phải đối mặt với áp lực lớn khi nguồn thu quảng cáo dịch chuyển mạnh sang các nền tảng công nghệ toàn cầu. Một hành lang pháp lý thuận lợi hơn cho phát triển kinh tế báo chí sẽ giúp các cơ quan báo chí có thêm nguồn lực đầu tư cho công nghệ, nhân lực và nội dung chất lượng cao.

Quan trọng hơn, Luật tiếp tục khẳng định vai trò của báo chí là lực lượng xung kích trên mặt trận tư tưởng-văn hóa, đồng thời đặt ra yêu cầu mới về năng lực cạnh tranh, khả năng đổi mới sáng tạo và sức ảnh hưởng xã hội trong môi trường truyền thông toàn cầu.

Cùng với việc hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, Đảng và Nhà nước đã xác định 8 cơ quan báo chí chủ lực đa phương tiện, giữ vai trò nòng cốt trong hệ thống truyền thông quốc gia, có trách nhiệm dẫn dắt không gian thông tin trong thời kỳ mới. Trong số cơ quan đó có Báo Quân đội nhân dân. Những cơ quan này phải là nơi sản xuất những nội dung có độ xác tín cao, có giá trị định hướng, có khả năng lý giải những vấn đề phức tạp của đời sống xã hội và góp phần hình thành đồng thuận xã hội. Các cơ quan báo chí chủ lực phải đi đầu trong ứng dụng dữ liệu, trí tuệ nhân tạo (AI) và các nền tảng số. Không chỉ ứng dụng công nghệ, các cơ quan chủ lực này phải từng bước làm chủ công nghệ và xây dựng năng lực cạnh tranh trong môi trường truyền thông toàn cầu. 

Trong thế kỷ 21, năng lực dẫn dắt thông tin và định hình nhận thức xã hội ngày càng trở thành một thành tố quan trọng của sức mạnh quốc gia. Vì vậy, xây dựng các cơ quan báo chí chủ lực đa phương tiện không chỉ là nhiệm vụ của ngành báo chí mà còn là yêu cầu của chiến lược bảo đảm chủ quyền thông tin quốc gia.

 Phóng viên các cơ quan báo chí tác nghiệp tại sự kiện đối ngoại quốc phòng. Ảnh: TUẤN HUY

Để Luật Báo chí 2025 đi vào cuộc sống và phát huy hiệu quả

Việc triển khai, thi hành Luật Báo chí năm 2025 đặt ra nhiều vấn đề cần giải quyết.

Đầu tiên là khoảng cách về năng lực CĐS giữa các cơ quan báo chí. Một số cơ quan báo chí lớn đã xây dựng được hệ sinh thái số tương đối hoàn chỉnh, trong khi nhiều cơ quan báo chí địa phương vẫn gặp khó khăn về hạ tầng công nghệ, nguồn nhân lực và kinh phí đầu tư.

Tiếp đó là vấn đề nguồn nhân lực. CĐS trước hết là chuyển đổi con người. Nhà báo hiện đại không chỉ cần kỹ năng nghề nghiệp truyền thống mà còn phải có tư duy dữ liệu, năng lực công nghệ và khả năng sử dụng AI một cách có trách nhiệm.

Bài toán kinh tế báo chí cũng sẽ là thách thức lớn cần giải quyết. Trong khi các cơ quan báo chí phải đầu tư ngày càng lớn cho công nghệ và nhân lực thì phần lớn doanh thu quảng cáo số hiện nay lại đang tập trung vào các nền tảng công nghệ xuyên biên giới. Đây không chỉ là câu chuyện về nguồn thu mà còn liên quan đến năng lực tự chủ và sức cạnh tranh lâu dài của báo chí Việt Nam.

Một vấn đề phức tạp khác có thể thấy rõ là cuộc cạnh tranh giữa báo chí với mạng xã hội. Thực tế cho thấy, thông tin trên mạng xã hội thường xuất hiện trước, lan truyền rất nhanh và tạo ra những nhận thức ban đầu trong công chúng trước khi báo chí chính thống vào cuộc xác minh. Điều đó cho thấy cuộc cạnh tranh hiện nay không chỉ là cạnh tranh về tốc độ đưa tin mà còn là cuộc cạnh tranh về khả năng tạo dựng và bảo vệ niềm tin xã hội.

Muốn Luật Báo chí năm 2025 thực sự trở thành động lực phát triển, cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp.

Trước hết, cần nhanh chóng hoàn thiện hệ thống văn bản hướng dẫn thi hành theo hướng cụ thể, rõ ràng và có tính khả thi cao. Mọi tinh thần đổi mới của Luật phải được chuyển hóa thành cơ chế vận hành thực tế.

Thứ hai, cần xây dựng chương trình CĐS báo chí mang tầm quốc gia với trọng tâm là nền tảng dùng chung, cơ sở dữ liệu dùng chung và các công cụ AI dùng chung cho hệ thống báo chí.

Thứ ba, cần coi đào tạo nguồn nhân lực là khâu đột phá. Nhà báo trong thời đại số phải hội tụ 3 yếu tố: Bản lĩnh chính trị vững vàng, năng lực nghề nghiệp hiện đại và khả năng làm chủ công nghệ. Điều cần nhấn mạnh là CĐS báo chí trước hết không phải là chuyển đổi công nghệ mà là chuyển đổi mô hình phát triển. Công nghệ có thể được mua bằng tiền, nhưng năng lực đổi mới, văn hóa số và tư duy quản trị phải được kiến tạo từ bên trong mỗi cơ quan báo chí.

Thứ tư, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế phát triển kinh tế báo chí, tạo điều kiện để báo chí có thêm nguồn lực tái đầu tư cho công nghệ và nội dung chất lượng cao. Đối với các cơ quan báo chí chủ lực đa phương tiện, cần có cơ chế đầu tư trọng điểm đi đôi với cơ chế đánh giá hiệu quả rõ ràng. Các cơ quan này phải trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo của lĩnh vực báo chí-truyền thông; đi đầu trong ứng dụng công nghệ mới; dẫn đầu về chất lượng nội dung; đồng thời có trách nhiệm hỗ trợ, chia sẻ kinh nghiệm và lan tỏa thành quả CĐS tới toàn hệ thống báo chí.

Nhìn ở góc độ rộng hơn, Luật Báo chí năm 2025 chính là một thành tố quan trọng trong kiến trúc thể chế phục vụ CĐS quốc gia và xây dựng không gian thông tin lành mạnh. Trong kỷ nguyên mà thuật toán ngày càng ảnh hưởng tới nhận thức con người, bảo vệ sự thật, bảo vệ niềm tin và bảo vệ chủ quyền thông tin quốc gia sẽ là sứ mệnh lớn nhất của báo chí cách mạng Việt Nam. Luật Báo chí năm 2025 chính là nền tảng pháp lý để thực hiện sứ mệnh đó.