Hơn ba thập kỷ gắn bó với nghề nặn tò he

Trên chiếc bàn giản dị, đôi tay người nghệ nhân thoăn thoắt nặn, gắn, vuốt từng chi tiết. Chỉ trong vài phút, từ những nắm bột nếp mềm mại, hình một con vật hay nhân vật ngộ nghĩnh dần hiện ra trên đầu que tre. Nghệ nhân ấy là anh Đặng Văn Sừ, người đã dành hơn ba thập kỷ gắn bó với nghề nặn tò he của làng Xuân La (xã Phượng Dực, TP Hà Nội).

Gian hàng tò he của nghệ nhân Đặng Văn Sừ tại Lễ hội du lịch Hà Nội 2026.

Sinh năm 1981, nghệ nhân Đặng Văn Sừ gắn bó với tò he từ khi còn rất nhỏ. Những năm tháng tuổi thơ được tiếp xúc với nghề đã nuôi dưỡng niềm say mê nghệ thuật tạo hình từ bột nếp. Hơn 30 năm theo nghề là chừng ấy thời gian anh chứng kiến nhiều thăng trầm của một loại hình đồ chơi dân gian. Nghệ nhân Đặng Văn Sừ nhớ lại giai đoạn khoảng cuối thập niên 1990, đầu thập niên 2000, khi tò he đứng trước nhiều khó khăn. Khi đó, nhiều loại đồ chơi hiện đại xuất hiện khiến những con tò he giản dị dần ít được trẻ em chú ý.

Để thích ứng với sự thay đổi thị hiếu, anh bắt đầu tìm cách làm mới những sản phẩm của mình. Thay vì chỉ nặn các hình tượng quen thuộc, Đặng Văn Sừ quan sát xem trẻ em yêu thích điều gì để đưa vào sản phẩm. “Tôi tìm hiểu những nhân vật hoạt hình đang được các bạn nhỏ yêu thích rồi nặn theo. Khi bày ra, các cháu rất hào hứng”, anh Sừ cho biết. Những nhân vật quen thuộc trong bộ phim Tây du ký từng được anh tạo hình và nhanh chóng trở thành những sản phẩm được trẻ em thích thú.

Theo nghệ nhân Đặng Văn Sừ, làm tò he tưởng chừng đơn giản nhưng lại đòi hỏi nhiều kinh nghiệm. Khó nhất chính là khâu xử lý nguyên liệu để giữ được hình dáng sản phẩm sau khi bột khô. “Khi bột còn ướt thì mình định hình rất dễ, các chi tiết đều rõ. Nhưng khi khô, bột có thể co lại, làm mất đi hình dáng ban đầu. Làm sao để khi khô mà vẫn giữ được đường nét như lúc nặn, đó là điều khó nhất”, anh chia sẻ.

Tham gia Lễ hội du lịch Hà Nội 2026 theo lời mời của ban tổ chức, nghệ nhân Đặng Văn Sừ mang đến nhiều tác phẩm đặc sắc nhằm giới thiệu và quảng bá nét đẹp của tò he Xuân La tới công chúng. Ngay tại gian hàng, anh trực tiếp nặn tò he cho du khách xem và mua làm quà.

Không chỉ dừng lại ở việc sáng tạo sản phẩm, nghệ nhân Đặng Văn Sừ còn tích cực mang tò he đến các hoạt động trải nghiệm dành cho trẻ em. Anh thường xuyên tham gia những chương trình ngoại khóa, sự kiện cộng đồng và hợp tác với các trung tâm nghệ thuật sáng tạo để hướng dẫn nặn tò he cho học sinh mầm non và tiểu học. “Các cháu rất thích vì từ những nắm bột màu nhỏ có thể tự tay tạo ra hình con vật hay nhân vật mình yêu thích”, anh nói.

Sự hấp dẫn của gian hàng tò he không chỉ thu hút trẻ nhỏ mà còn gợi lại ký ức tuổi thơ của nhiều bạn trẻ. Bạn Phạm Yến Vân, 19 tuổi, sinh viên Trường Đại học Ngoại ngữ, Đại học Quốc gia Hà Nội chia sẻ: “Ngay từ khi bước vào khu gian hàng, em đã bị thu hút bởi gian hàng tò he với những màu sắc rực rỡ, sinh động. Đến đây, em như được trở lại tuổi thơ của mình, cảm thấy rất vui mắt”.

Trong thời gian tới, nghệ nhân Đặng Văn Sừ dự định xây dựng một không gian trải nghiệm tại làng nghề Xuân La để du khách có thể trực tiếp tìm hiểu và thử nặn tò he. Tại đó, khách tham quan sẽ được giới thiệu quy trình làm bột truyền thống từ gạo nếp, cách nhuộm bột từ các màu tự nhiên như màu vàng từ củ nghệ, màu đỏ từ quả gấc...