Đi tìm những lát cắt thời bình

Ý tưởng về dự án “Chuyện thời bình” được nhóm sinh viên thai nghén từ đầu tháng 2-2026, trong quá trình tìm hiểu các nội dung về cựu chiến binh nhân dịp kỷ niệm 51 năm Ngày giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước.

Bạn Văn Gia Khánh, Trưởng nhóm dự án chia sẻ: “Ban đầu, chúng tôi nghĩ tới việc khai thác kỷ vật chiến tranh hay tái hiện ký ức của người lính khi trở về. Nhưng càng tìm hiểu, chúng tôi càng nhận ra mọi người thường nhắc nhiều đến lịch sử, còn cuộc sống của những người đã đi qua chiến tranh ngày nay lại ít được chú ý. Trong khi đó, các bác vẫn đang sống, lao động và tiếp tục cống hiến cho cuộc sống hiện nay”.

Từ suy nghĩ ấy, dự án “Chuyện thời bình” được hình thành với thông điệp: “Những câu chuyện đời thường sau những năm tháng phi thường”. Dự án được triển khai qua 4 chương: “Thời bình của tôi”, “Những vết sẹo của thời gian”, “Những người đồng hành” và “Lời nhắn gửi giữa hai thế hệ”. Mỗi chương được hình thành trong những ngày tháng các bạn tiếp cận cuộc sống hiện tại của các cựu chiến binh, giúp hình ảnh người cựu chiến binh hiện lên không chỉ qua những năm tháng chiến đấu, mà còn ở nghị lực sống, trách nhiệm và tinh thần cống hiến trong hiện tại.

Cựu chiến binh Khuây Thuận Thành dành cho các bạn trẻ cái ôm ấm áp sau buổi trò chuyện.

Trong hơn một tháng thực hiện, nhóm sinh viên đã di chuyển tới nhiều địa phương như: Hà Nội, Bắc Ninh, Nghệ An để gặp gỡ nhân vật, ghi hình và thu thập tư liệu. Đồng hành cùng dự án là Hội Cựu chiến binh Thành phố Hà Nội với vai trò cố vấn nội dung, hỗ trợ nhóm kết nối với các nhân vật và đơn vị liên quan.

Dù vậy, thử thách lớn nhất không nằm ở kỹ thuật hay tư liệu, mà ở việc tiếp cận và thấu hiểu cuộc sống của những người lính khi trở về. Nhiều cựu chiến binh mang trong mình cả tổn thương thể chất lẫn tinh thần nên khó mở lòng. Vì thế, trước mỗi buổi ghi hình, nhóm thường dành nhiều thời gian trò chuyện, tạo sự tin tưởng để những câu chuyện của họ được chia sẻ như một cuộc tâm sự hơn là phỏng vấn.

   

Nhóm sinh viên Học viện Báo chí và Tuyên truyền thực hiện dự án “Chuyện thời bình” với mong muốn lắng nghe và lan tỏa những câu chuyện đời thường của các cựu chiến binh. 

“Có những cuộc trò chuyện kéo dài hàng giờ trước khi máy quay được bật lên. Tuy nhiên chúng tôi xác định, điều quan trọng nhất không phải là ghi lại được bao nhiêu hình ảnh hay tư liệu, mà là tạo ra một không gian đủ chân thành để những câu chuyện được kể bằng sự tin tưởng”, Trưởng dự án chia sẻ.

Hơn cả một dự án truyền thông

Một trong những hành trình để lại nhiều cảm xúc nhất là chuyến đi tới Khu Điều dưỡng Thương binh Tâm thần kinh Nghệ An. Tại đây, chiến tranh không còn là những trang sách, mà hiện diện trong từng vết thương, ánh mắt và nhịp sống của các thương, bệnh binh.

Gia Khánh cho biết: “Không gian nơi đây giống như một gia đình lớn. Các cán bộ, bác sĩ, điều dưỡng và các thương, bệnh binh luôn quan tâm, chăm sóc lẫn nhau. Có những người mang thương tật nặng nhưng vẫn cố gắng giúp đỡ những người đồng đội khác bằng những việc nhỏ nhất. Chính sự ấm áp ấy đã khiến chúng tôi cảm nhận rõ hơn giá trị của sự sẻ chia”.

Ông Nguyễn Thiếu Lâm, Giám đốc Khu Điều dưỡng Thương binh Tâm thần kinh Nghệ An chia sẻ rằng, điều khiến nhiều thương, bệnh binh trăn trở không phải là nỗi đau thể xác mà là cảm giác bị lãng quên. Vì vậy, mỗi lần có những bạn trẻ tới thăm, họ đều đón tiếp rất nồng nhiệt. Những cái nắm tay, những lời dặn dò giản dị khi chia tay đã trở thành ký ức khó quên với các bạn trẻ tham gia dự án.

Nhóm sinh viên chụp ảnh cùng các cựu chiến binh tại Bảo tàng Chiến sĩ cách mạng bị địch bắt tù đày.  

Từ những chuyến đi thực tế, dự án “Chuyện thời bình” dần vượt khỏi khuôn khổ của một dự án truyền thông. Với các thành viên, đó là hành trình nhìn lịch sử ở khoảng cách gần hơn, qua chính cuộc sống của những con người đã bước ra từ chiến tranh.

Những gì đọng lại không chỉ là ký ức bom đạn, mà còn là hình ảnh những cựu chiến binh bền bỉ trong đời sống thường nhật. Có người tham gia công tác xã hội dù mang thương tật. Có người giữ nghề truyền thống để tạo việc làm cho cộng đồng. Có người trở thành nguồn cảm hứng, nhắc nhở thế hệ trẻ về trách nhiệm với quê hương, đất nước.

Trần Bạch Diệu Linh, thành viên dự án bày tỏ: “Sau hành trình này, tôi hiểu rõ hơn ý nghĩa của trách nhiệm. Đó là sống tốt hơn, có ích hơn và đóng góp cho cộng đồng theo cách của thế hệ mình”.

Không chỉ truyền thông trên nền tảng số, nhóm sinh viên sẽ tổ chức triển lãm vào ngày 9 và 10-5 tại Bảo tàng Hà Nội. Tại triển lãm, công chúng sẽ được tiếp cận những hình ảnh, video tư liệu, lời kể của các bác cựu chiến binh, tương tác với sách ảnh mà nhóm đã ghi hình, chụp ảnh trong suốt quá trình thực hiện dự án. Nhóm kỳ vọng triển lãm không chỉ là không gian trưng bày, mà còn trở thành nơi kết nối giữa quá khứ và hiện tại, nơi giới trẻ có thể cảm nhận lịch sử từ những câu chuyện đời thường gần gũi nhất.