Từ nguồn nguyên liệu tự nhiên tại chỗ như tre, trúc và dây rừng, người dân thôn Na Đẩy chế tác các vật dụng phục vụ sản xuất nông nghiệp và sinh hoạt như: Địu, ki, rổ, rá... Trong số những người bền bỉ giữ nghề, nghệ nhân Hoàng Phù Vàng (75 tuổi) được xem là "pho sử sống" của thôn.

Với hơn nửa thế kỷ gắn bó, mỗi ngày ông vẫn miệt mài bên hiên nhà, tỉ mẩn chuốt từng nan tre, đan từng nếp uốn. Với gia đình ông, chiếc địu tre không chỉ là công cụ lao động gắn liền với mùa lúa, nương ngô, mà còn là nhịp cầu nối liền quá khứ và hiện tại. Mỗi sản phẩm ra đời là một lời khẳng định về sự tồn tại bền bỉ của văn hóa dân tộc giữa thời đại công nghiệp.

Mây tre đan là một trong những nghề truyền thống tại xã Mường Khương (Lào Cai), vừa là kế sinh nhai, vừa là nét văn hóa in sâu vào đời sống người dân nơi rẻo cao Tây Bắc.
Trong ngôi nhà tranh vách đất nhìn ra nương lúa, ông Hoàng Phù Vàng (75 tuổi) cùng vợ miệt mài với nghề mây tre đan. Ông là nghệ nhân cao tuổi nhất của thôn với hơn 50 năm kinh nghiệm với nghề, ông Vàng cho biết: “Nghề đan địu của chúng tôi đã có từ lâu đời, được các cụ truyền dạy từ đời này sang đời khác”. 

Để làm được địu tre, ông lên rừng trúc kiếm cây thẳng, ngả vàng, về ngâm cho héo rồi chẻ, chuốt nan xong mới đến tạo khung và đan thành hình. “Cây non nhìn thì đẹp nhưng không đan được vì héo nhanh mà lại dễ gãy”, ông Vàng nói.

Khâu chuốt và chẻ yêu cầu sự cẩn thận và tỉ mỉ, nan phải được chuốt cho vừa mịn, vừa đều và có độ mềm vừa phải, tránh xước tay hay gãy nan trong quá trình đan hoàn thiện.
Dưới đôi bàn tay chai sạn, những nan trúc được hóa thân thành những ô đan đều đặn, đẹp mắt, tạo nên đế địu vững chắc, cứng cáp.

Những nan tre với độ mềm vừa đủ được đan, uốn thành vòm địu, đây là khâu thể hiện rõ nhất tư duy thẩm mỹ và tay nghề điêu luyện được tích lũy qua hơn nửa thế kỷ. 

Chiếc địu tre dần thành hình, sắc vàng tự nhiên của trúc quyện cùng đường nét đan cài khéo léo tạo nên vẻ đẹp mộc mạc.

Những chiếc quai được kết bằng dây rừng và tải chắc chắn, được nối liền từ đế địu lên hai quai, đảm bảo không bị đứt khi mang vác đồ nặng.
Ông Vàng cho biết, nếu tập trung làm, mỗi ngày có thể hoàn thiện từ 1-2 chiếc địu, đây chính là công cụ gắn bó mật thiết với đời sống sinh hoạt của người dân nơi đây. Ông chia sẻ: “Mỗi tuần, tôi và vợ đều mang địu ra chợ phiên bán cho người dân trong xã và các khu vực lân cận, có cả các du khách tới mua về dùng hay làm kỷ niệm, nhờ đó mà tôi có thêm thu nhập cho gia đình”.

Dù nghề mây tre đan đang bị mai một, nhưng bằng chính đôi bàn tay và lòng yêu nghề của mình, ông Hoàng Phù Vàng vẫn ngày ngày ngồi bên khung cửa gìn giữ di sản sống, hồn cốt văn hóa của người Nùng ở Mường Khương.  

Dù mang giá trị văn hóa sâu sắc, nghề đan truyền thống đang đứng trước bài toán sinh tồn đầy nghiệt ngã. Theo ông Thền Lù Sơn, Trưởng thôn Na Đẩy, sự xâm nhập của các loại gùi nhựa giá rẻ, tiện lợi từ thị trường đang khiến sản phẩm mây tre đan dần mất đi vị thế vốn có, người làm nghề cũng thưa thớt dần.

Tuy nhiên, giữa những thăng trầm ấy, ngọn lửa nghề vẫn được các nghệ nhân già như ông Vàng âm thầm truyền lại cho thế hệ sau. Giữ nghề không chỉ là giữ kế sinh nhai, mà còn là giữ lấy cái "hồn" của người Nùng nơi biên viễn. Hy vọng về một ngày nghề mây tre đan được phục hồi, gắn liền với phát triển du lịch bền vững vẫn đang được thắp lên, để tiếng chẻ lạt, uốn nan còn vang mãi dưới những mái nhà ở Mường Khương.