Diễn đàn “Nghề báo trong kỷ nguyên số”: Cuộc chiến giành sự chú ý của độc giả - Báo điện tử cần thay đổi điều gì?

Trong lịch sử phát triển báo chí, chưa bao giờ việc tiếp cận công chúng lại thuận lợi như hiện nay. Chỉ với một chiếc điện thoại thông minh, người đọc có thể tiếp cận thông tin ở bất cứ đâu, bất cứ lúc nào, nhưng cũng chưa bao giờ việc giữ chân độc giả lại khó khăn như bây giờ.

Sự phát triển của công nghệ số đã làm thay đổi hoàn toàn hành vi tiếp nhận thông tin. Nếu trước đây độc giả chủ động tìm đến tờ báo yêu thích, thì ngày nay thông tin chủ động tìm đến người đọc thông qua các thuật toán của mạng xã hội, công cụ tìm kiếm và nền tảng số.

Điều đó tạo ra một thực tế mới: Báo điện tử không chỉ cạnh tranh với các cơ quan báo chí khác mà còn phải cạnh tranh với Facebook, TikTok, YouTube, các nền tảng AI tạo sinh, các nhà sáng tạo nội dung và hàng triệu tài khoản mạng xã hội. Cuộc cạnh tranh ấy thực chất là cuộc chiến giành sự chú ý. Và trong cuộc chiến đó, không ít tòa soạn đang gặp khó khăn.

Nhiều bài báo được đầu tư công phu nhưng lượng tiếp cận thấp. Trong khi đó, một đoạn video ngắn hoặc một dòng trạng thái trên mạng xã hội lại có thể thu hút hàng triệu lượt xem chỉ sau vài giờ.

Sự chênh lệch ấy không đồng nghĩa với việc báo chí mất đi giá trị. Nhưng nó cho thấy báo điện tử cần thay đổi nếu muốn tiếp tục giữ vai trò dẫn dắt thông tin trong môi trường truyền thông mới.

Thay đổi từ tư duy làm báo đến tư duy phục vụ độc giả

Một trong những hạn chế phổ biến của không ít cơ quan báo chí hiện nay là vẫn sản xuất nội dung theo tư duy của thời kỳ báo in hoặc những năm đầu của báo điện tử. Tòa soạn quan tâm nhiều đến việc mình muốn nói gì nhưng chưa dành đủ sự quan tâm đến việc độc giả cần gì.

Ảnh minh họa: baotuyenquang.vn

Trong môi trường số, độc giả có quyền lựa chọn rất lớn. Họ không đọc một bài báo chỉ vì bài báo đó được đăng tải trên một tờ báo có uy tín. Họ đọc khi nội dung ấy giải quyết được nhu cầu thông tin, nhu cầu hiểu biết hoặc nhu cầu cảm xúc của bản thân. Điều này đòi hỏi báo điện tử phải chuyển từ tư duy “đăng tải thông tin” sang tư duy “phục vụ độc giả”.

Một bài viết về kinh tế không chỉ phản ánh diễn biến thị trường mà cần trả lời câu hỏi: Người dân được gì? Doanh nghiệp bị tác động thế nào? Chính sách mới ảnh hưởng ra sao đến đời sống? Một bài viết về xã hội không chỉ dừng ở việc mô tả hiện tượng mà phải giúp người đọc hiểu bản chất vấn đề, nguyên nhân và giải pháp.

Thực tế cho thấy, những tác phẩm thu hút lượng lớn độc giả thường là những bài viết gắn trực tiếp với lợi ích, nhu cầu hoặc mối quan tâm của công chúng. Người đọc không chỉ tìm kiếm thông tin mà họ tìm kiếm giá trị mà thông tin mang lại.

Đó là lý do báo điện tử cần nghiên cứu sâu hơn về hành vi công chúng, phân tích dữ liệu độc giả và xây dựng chiến lược nội dung dựa trên nhu cầu thực tế thay vì chỉ dựa vào kinh nghiệm chủ quan.

Không chỉ nhanh hơn mà phải hấp dẫn hơn

Trong nhiều năm, tốc độ được xem là lợi thế quan trọng của báo điện tử. Nhưng hiện nay, lợi thế ấy đang bị thu hẹp.

Mạng xã hội có thể đưa tin gần như tức thời. Nhân chứng tại hiện trường có thể phát trực tiếp sự kiện ngay khi nó xảy ra. Trí tuệ nhân tạo có thể tổng hợp thông tin trong vài giây.

Nếu chỉ cạnh tranh bằng tốc độ, báo chí rất khó giành phần thắng. Điều báo điện tử cần làm là tạo ra giá trị mà các nền tảng khác khó thay thế. Đó là chiều sâu, độ tin cậy và khả năng kể chuyện.

Ngày nay, một bài báo muốn giữ chân độc giả không thể chỉ gồm những đoạn văn dài đặc kín chữ. Người đọc hiện đại có xu hướng tiếp nhận thông tin nhanh hơn, trực quan hơn và đa dạng hơn.

Bởi vậy, báo điện tử cần đầu tư mạnh cho các hình thức thể hiện hiện đại như longform, multimedia, infographic, podcast, video ngắn, đồ họa tương tác và báo chí dữ liệu.

Nhiều cơ quan báo chí trong nước đã chứng minh rằng khi nội dung chất lượng được kết hợp với hình thức thể hiện hấp dẫn, hiệu quả tiếp cận sẽ tăng lên đáng kể.

Một xu hướng đáng chú ý khác là sự lên ngôi của nghệ thuật kể chuyện. Công chúng ngày nay không chỉ muốn biết chuyện gì đã xảy ra mà còn muốn hiểu câu chuyện phía sau sự kiện đó.

Những tác phẩm có nhân vật, có cảm xúc, có chi tiết đời sống và có chiều sâu nhân văn thường tạo được sức lan tỏa mạnh mẽ hơn nhiều so với các bản tin thuần túy.

Đây là lợi thế mà báo chí chuyên nghiệp hoàn toàn có thể khai thác để tạo ra sự khác biệt với các nền tảng mạng xã hội.

Muốn giữ chân độc giả phải xây dựng được niềm tin và cộng đồng

Một thực tế đang diễn ra là nhiều cơ quan báo chí vẫn đánh giá thành công chủ yếu thông qua lượng truy cập. Tuy nhiên, lượng truy cập chỉ phản ánh khả năng thu hút độc giả đến với bài viết. Điều quan trọng hơn là họ có quay trở lại hay không.

Trong môi trường truyền thông số, độc giả trung thành mới là tài sản lớn nhất của một tờ báo. Một người đọc quay lại mỗi ngày có giá trị lớn hơn rất nhiều so với hàng nghìn lượt truy cập ngẫu nhiên.

Muốn giữ chân độc giả, trước hết báo chí phải duy trì được niềm tin. Niềm tin không chỉ đến từ độ chính xác của thông tin mà còn đến từ sự nhất quán trong quan điểm, sự công tâm trong phản ánh và trách nhiệm xã hội trong từng tác phẩm.

Công chúng ngày nay rất nhạy cảm với những biểu hiện giật tít, câu khách hoặc khai thác quá mức các yếu tố gây sốc để tăng lượt xem. Những cách làm ấy có thể mang lại hiệu quả ngắn hạn nhưng lại làm suy giảm uy tín của tờ báo trong dài hạn. Bên cạnh đó, báo điện tử cần xây dựng mối quan hệ hai chiều với độc giả thay vì chỉ truyền tải thông tin một chiều như trước.

Sự phát triển của công nghệ cho phép tòa soạn lắng nghe phản hồi, phân tích nhu cầu và tương tác trực tiếp với công chúng. Điều này mở ra cơ hội hình thành những cộng đồng độc giả trung thành xung quanh các lĩnh vực nội dung chuyên sâu.

Trong tương lai gần, lợi thế cạnh tranh của báo điện tử sẽ không chỉ nằm ở việc sản xuất nội dung mà còn nằm ở khả năng xây dựng cộng đồng, kết nối độc giả và tạo dựng niềm tin bền vững.

Cuộc chiến giành sự chú ý của công chúng sẽ ngày càng khốc liệt khi trí tuệ nhân tạo tiếp tục phát triển và các nền tảng số không ngừng đổi mới. Tuy nhiên, đây không phải là cuộc chiến mà báo chí buộc phải thua. Ngược lại, đây có thể là cơ hội để báo điện tử tái định vị vai trò của mình.

Muốn làm được điều đó, các tòa soạn cần thay đổi tư duy từ sản xuất nội dung sang phục vụ độc giả; từ cạnh tranh bằng tốc độ sang cạnh tranh bằng chất lượng; từ mục tiêu thu hút lượt xem sang mục tiêu xây dựng niềm tin và cộng đồng độc giả trung thành.

Công nghệ có thể thay đổi cách con người tiếp cận thông tin. Nhưng nhu cầu về những thông tin chính xác, có giá trị và đáng tin cậy sẽ không bao giờ mất đi. Đó chính là nền tảng để báo điện tử tiếp tục phát triển và khẳng định vị thế của mình trong kỷ nguyên số.