Vào thế kỷ thứ 8, Phùng Hưng (761-802) quê ở Đường Lâm (nay là phường Sơn Tây) cùng em là Phùng Hải đã lãnh đạo nhân dân khởi nghĩa chống ách đô hộ của nhà Đường. Trong thời gian chuẩn bị cho cuộc chiến, ngài từng đóng quân tại làng Triều Khúc để huấn luyện binh sĩ. Khởi nghĩa thắng lợi, Phùng Hưng dựng nền tự chủ, được suy tôn là Bố Cái Đại Vương.

 Khuôn viên Đại đình Triều Khúc trong ngày hội làng. Ảnh: ĐẶNG TUẤN

Tương truyền, sau khi Phùng Hưng mất, con trai ngài là Phùng An lên ngôi đã cho các bậc hiền thần đi tìm những nơi có dấu tích của ngài để lập miếu thờ. Làng Triều Khúc là một trong hơn 30 nơi có đình, đền, miếu thờ ngài. Hằng năm, từ mồng 9 đến 12 tháng Giêng, dân làng Triều Khúc đều mở lễ hội tưởng nhớ công ơn ngài.

Đình Triều Khúc gồm hai ngôi đình: Đình thờ Sắc (đình Thượng) và Đại đình (đình Hạ). Ban đầu đó chỉ là những gò miếu, trải qua nhiều lần tu sửa mới trở thành đình. Ông Nguyễn Gia Thường, người trông coi Đại đình giới thiệu với du khách: “Đình thờ Sắc tượng trưng cho nơi ngự của Bố Cái Đại Vương Phùng Hưng, thờ long ngai, bài vị, mũ áo và hia của ngài. Đại đình tượng trưng cho nơi làm việc của Phùng Hưng, thờ oai linh ngài. Vào ngày hội làng, người dân thực hiện hai lần nghi thức rước oai linh đức thánh Phùng Hưng với đoàn rước hàng trăm người từ hai đình, tạo nên một không gian văn hóa tôn nghiêm, thành kính và sống động”.

Nằm ở giữa làng Triều Khúc, đình thờ Sắc như một ngôi nhà cổ nhỏ, trông ra mặt hồ Triều Khúc rộng và thoáng đãng. Bao trùm ngôi đình là sắc nâu trầm cổ kính và những chi tiết chạm trổ tứ linh (kỳ lân, phượng hoàng, rùa, rồng), văn mây, hoa lá công phu. Cách đó khoảng 200m, Đại đình năm gian cao rộng ngự trên một vùng đất lớn, được bao quanh bởi hồ nước và từng lớp cây phượng, đa, đại, trúc cổ thụ. Trong Đại đình còn lưu giữ các đồ tế lễ như bộ bát bửu, long đao, đôi ngựa bạch mã và xích mã, trống, chiêng... dùng trong những ngày hội cùng hệ thống hoành phi, câu đối phong phú. 

Ở Triều Khúc, đình thờ Sắc, Đại đình cùng với chùa Hương Vân tạo thành một cụm di tích, một không gian lịch sử, văn hóa, tâm linh mang đậm tinh thần làng quê Bắc Bộ. Cụm di tích này đã được Bộ Văn hóa-Thông tin (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) xếp hạng di tích cấp quốc gia năm 1993.

Anh Phan Quốc Lâm (24 tuổi, phường Tây Hồ) cùng người thân tham quan các di tích, chia sẻ: “Nơi tôi sinh sống có đình Quảng Bá cũng thờ Phùng Hưng. Chuyến về làng Triều Khúc giúp tôi hiểu rõ hơn những dấu tích lịch sử, những quan niệm, phong tục dân gian gắn với ngài. Đặc biệt, nơi đây khiến tôi trân trọng ơn nghĩa của người dân đối với vị anh hùng dân tộc, cảm nhận rõ sức mạnh cộng đồng dân cư trong việc gìn giữ truyền thống giữa nhịp sống đô thị hóa và hội nhập hôm nay”.