Chuyên đề “Nghe Sài Gòn kể chuyện” là chuỗi tọa đàm do Trung tâm Lưu trữ quốc gia II tổ chức, nhằm phát huy giá trị tài liệu lưu trữ thông qua việc tái hiện lịch sử đô thị Sài Gòn - Chợ Lớn - Gia Định.

Chương trình mang đến góc nhìn đa chiều về kiến trúc, văn hóa và đời sống xã hội qua các thời kỳ, qua đó kết nối tư liệu quá khứ với nhịp sống hiện đại.

Diễn giả trình bày quá trình hình thành đô thị Sài Gòn.

Tọa đàm lần này tập trung phân tích quá trình hình thành và phát triển của Sài Gòn - Chợ Lớn dưới góc nhìn quy hoạch đô thị, đặc biệt trong giai đoạn thuộc Pháp - thời kỳ đặt nền móng cho diện mạo đô thị cận - hiện đại của thành phố.

Tại tọa đàm, kiến trúc sư, nghiên cứu sinh Ngô Toàn (Trường Đại học Western Sydney) cho rằng, quá trình thay đổi không gian của Sài Gòn - Chợ Lớn thời thuộc địa thường được xem là bước hiện đại hóa đô thị. Tuy nhiên, theo ông, “thành phố” và “đô thị” là hai kiểu không gian khác nhau. Trước đây, Sài Gòn - Chợ Lớn phát triển dựa trên hệ thống sông, kênh rạch và hoạt động giao thương truyền thống. Trong khi đó, mô hình đô thị của phương Tây được quy hoạch tại Sài Gòn - Chợ Lớn lại theo kiểu đường phố vuông góc, phân chia khu vực rõ ràng.

Bạn đọc tìm hiểu lịch sử quy hoạch đô thị Sài Gòn - Chợ Lớn.
Các bản đồ quy hoạch đô thị cận - hiện đại của Sài Gòn - Chợ Lớn được trưng bày tại tọa đàm.

Qua các bản đồ lịch sử, diễn giả nhận định sự thay đổi này không diễn ra hoàn toàn, vì đến nay các yếu tố tự nhiên như sông ngòi, kênh rạch, cùng mạng lưới dân cư bản địa vẫn tiếp tục ảnh hưởng đến cách vận hành và đời sống đô thị của thành phố.

Nội dung tọa đàm cũng khái quát những yếu tố địa lý, địa chất và lịch sử góp phần hình thành vị thế đặc biệt của Sài Gòn trong tiến trình phát triển Nam Bộ. Theo đó, vị trí giao thoa giữa các vùng tự nhiên, cùng điều kiện nền đất thuận lợi, đã tạo tiền đề để Sài Gòn sớm trở thành trung tâm đô thị quan trọng.

Quang cảnh tọa đàm.

Đồng thời, quá trình hình thành thành lũy, quy hoạch và tổ chức không gian đô thị qua các thời kỳ cũng để lại nhiều dấu ấn còn hiện diện trong cấu trúc đô thị ngày nay, phản ánh vai trò chiến lược và sức ảnh hưởng lâu dài của Sài Gòn trong khu vực.

Bên cạnh phần trình bày chuyên đề, chương trình còn có hoạt động giao lưu, trao đổi trực tiếp giữa diễn giả và người tham dự. Dịp này, nhiều ấn phẩm, hình ảnh bản đồ và bưu thiếp mang giá trị tư liệu do Trung tâm Lưu trữ quốc gia II xuất bản cũng được giới thiệu tới công chúng.