Cuộc gặp gỡ giữa các nền văn hóa

Số lượng 146 phim và hơn 40 quốc gia, vùng lãnh thổ tới tham dự HANIFF 2016 đã khẳng định uy tín của Việt Nam có sức hút đáng kể. Theo bà Ngô Phương Lan, Cục trưởng Cục Điện ảnh, Trưởng BTC HANIFF 2016, qua mấy mùa tổ chức, kinh nghiệm và năng lực của chúng ta đủ để mở rộng phạm vi và nâng quy mô HANIFF, cụ thể là mở rộng hạng mục phim dự thi, nâng tầm LHP bằng chất lượng các tác phẩm dự thi và phim tuyển chọn trình chiếu ở các hạng mục: Phải là phim hay, mới hoặc là tác phẩm điện ảnh kinh điển. Điều này chứng minh ở ngay bộ phim khai mạc LHP, tác phẩm mới nhất của đạo diễn người Anh - Ken Loach “I, Daniel Bleak” vừa đoạt giải Cành cọ vàng tại Cannes 2016 và cũng vừa mới công chiếu lần đầu tại Vương quốc Anh vào ngày 21-10 vừa qua.

12 bộ phim truyện dài được tuyển chọn từ hàng trăm bộ phim tranh giải chính thức tại HANIFF lần thứ IV thể hiện sự nỗ lực nâng cao chất lượng của BTC. Trong đó, 10 bộ phim quốc tế tranh giải phim dài đến từ những nền điện ảnh rất mạnh tại châu Á như: Nhật Bản, I-ran, Hàn Quốc, Ấn Độ, Phi-líp-pin, Thái Lan... Mỗi bộ phim đều có những thế mạnh và mang đặc trưng văn hóa, lịch sử, đời sống của mỗi quốc gia. Điện ảnh Thái Lan có “Cemetery of splendor” (Nghĩa địa huy hoàng) của đạo diễn Apichatpong Weerasethakul (sinh năm 1970) từng đoạt ba giải tại Cannes 2015, giải Phim hay nhất tại Giải thưởng điện ảnh châu Á-Thái Bình Dương 2015. Đại diện đến từ Ca-na-đa là một tên tuổi nổi bật ở tầm quốc tế với hàng chục giải thưởng lớn nhỏ khác “Remember” (Hồi ức) của đạo diễn Atom Egoyan, phim do nam diễn viên kỳ cựu 87 tuổi từng đoạt Oscar-Christopher Plummer thủ vai đầy xúc động về người đàn ông sắp "gần đất xa trời" lần hồi ký ức về những bi kịch của quá khứ cũng như đối mặt với kẻ giết người sau 70 năm. Đại diện dự thi đến từ Pháp, nền điện ảnh mạnh hàng đầu của thế giới về dòng phim nghệ thuật góp mặt với “Marguerite” của đạo diễn Xavier Giannoli. “Marguerite” là bộ phim lấy cảm hứng từ câu chuyện có thật, hài hước kể về một người phụ nữ giàu có nuôi tham vọng trở thành nữ ca sĩ ô-pê-ra lừng danh, dù bà ta có giọng hát… không thể chịu nổi!

leftcenterrightdel
Các thế hệ nghệ sĩ điện ảnh Việt Nam và quốc tế trên thảm đỏ HANIFF 2016. 

Hai đại diện của nước chủ nhà Việt Nam lọt vào 12 phim tranh giải chính thức là “Trúng số” của Dustin Nguyễn và “Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh” của Victor Vũ, đều đoạt nhiều giải thưởng trong nước và cũng đều được chọn đại diện Việt Nam tranh giải Oscar cho phim nước ngoài hay nhất trong hai năm gần đây. Tuy nhiên, nếu nhìn và so sánh về chất lượng nghệ thuật cũng như tầm ảnh hưởng của các bộ phim tranh giải lần này thì hai đại diện của phim Việt chưa thực sự xuất sắc. “Trúng số” và “Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh” chỉ được đánh giá là phim thương mại tốt (so với thị trường nội địa). Điều này phản ánh đúng tình hình chung của điện ảnh Việt hiện nay. Nhưng, như lời của Trưởng Ban giám khảo, đạo diễn Régis Wargnier (Pháp), việc phim Việt Nam tranh giải ở HANIFF không quan trọng bằng việc đây là một sân chơi nghệ thuật mang tầm vóc quốc tế, mà nếu biết tận dụng, đây sẽ là một dịp tuyệt vời để các nhà làm phim, khán giả trong nước được tiếp cận với những nền điện ảnh đa dạng, những tiếng nói đa thanh của điện ảnh thế giới.

Một “đặc sản” mà đông đảo người làm nghề cũng như khán giả chờ đợi trong LHP lần này là sự quay trở lại sau 24 năm của tác phẩm điện ảnh đình đám, bộ phim “Indochine” (Đông Dương). Là một trong những bộ phim kinh điển khiến cả thế giới có một cái nhìn khác về Việt Nam và cuộc chiến đã đi qua, “Đông Dương” được công chiếu lần đầu vào năm 1992. Ngay khi vừa ra mắt, bộ phim “Đông Dương” đã nhanh chóng thu hút sự quan tâm của giới phê bình, gây tiếng vang lớn trong và ngoài nước. Phim từng giành được giải Oscar ở hạng mục Phim nói tiếng nước ngoài hay nhất, và đề cử hạng mục Nữ diễn viên chính xuất sắc nhất. Trở lại Việt Nam lần này, khán giả đã có những khoảnh khắc giao lưu với đạo diễn gạo cội Régis Wargnier cùng nữ diễn viên huyền thoại của điện ảnh Pháp Catherine Deneuve.

Không khí HANIFF 2016 những ngày qua lan tỏa trên các tuyến phố, chương trình chiếu phim ngoài trời dựng phía sau tượng đài Lý Thái Tổ, Quảng trường Cách Mạng Tháng Tám; trong các rạp với hàng trăm suất chiếu; dạ tiệc điện ảnh và áo dài truyền thống tại Văn Miếu-Quốc Tử Giám… khán giả thỏa sức thưởng ngoạn trong không gian cinema đủ màu sắc văn hóa Á-Âu.

Thúc đẩy một thế hệ mới cho điện ảnh Việt

Gác lại những bất cập, khó khăn của điện ảnh Việt, ở HANIFF 2016 có sự hiện diện của các gương mặt điện ảnh, mà hầu hết là người trẻ. Diễn viên Hồng Ánh nổi danh với những vai diễn đoạt giải thưởng cao tại các kỳ LHP trong nước, thì ở HANIFF chị xuất hiện với vai trò là đạo diễn, giới thiệu tới người làm phim trong nước và quốc tế dự án phim điện ảnh đầu tay “Đảo của dân ngụ cư”; diễn viên Trương Ngọc Ánh, Thanh Thúy hay Bebe Phạm lại xuất hiện với tư cách là nhà sản xuất; đạo diễn thuộc thế hệ “8X” Phan Gia Nhật Linh năm trước nổi đình đám với bộ phim “Em là bà nội” đoạt doanh thu lên tới gần 100 tỷ đồng đến với LHP để quảng bá và tìm hướng phát hành ra thế giới cho dự án “Cô gái đến từ hôm qua”; gia đình làm phim mang thương hiệu BHD lại đưa đến khán giả Thủ đô một cụm rạp mới tại Trung tâm Thương mại Vincom Phạm Ngọc Thạch, với hệ thống phòng chiếu “made in Việt Nam” nhưng đầy đủ tiện nghi hiện đại và đủ sức cạnh tranh với các rạp chiếu của nước ngoài…

Trại sáng tác và Chợ dự án phát hành phim chính được giới làm phim trong nước, quốc tế đánh giá là một trong những điểm thú vị nhất trong khuôn khổ HANIFF, nơi đây tạo cơ hội cho các đạo diễn và biên kịch giới thiệu tới các nhà đầu tư những dự án điện ảnh mới mẻ của mình. Nguyễn Hà Lê, học viên được trao giải thưởng cao nhất của Trại sáng tác đã có cơ hội tới dự LHP Berlin tổ chức tại Đức vào năm tới, cho biết đã học hỏi được nhiều kinh nghiệm quý báu cho việc làm quen với cách làm phim chuyên nghiệp cùng cơ hội tuyệt vời để tiếp cận với các nhà đầu tư, kênh phân phối để những ý tưởng làm phim của Hà Lê có lộ trình nhanh hơn.

Cho đến nay, so với rất nhiều loại hình nghệ thuật, duy nhất ngành nghệ thuật thứ 7 có luật riêng-Luật Điện ảnh. Theo đó, điện ảnh Việt Nam có hành lang pháp lý tạo cơ sở để phát triển điện ảnh; Nhà nước khuyến khích các thành phần kinh tế trong nước tham gia phát triển điện ảnh, khuyến khích nhà đầu tư bỏ tiền làm phim, xây dựng các rạp chiếu thông qua hàng loạt chính sách cởi mở hợp lý cùng với việc duy trì nguồn kinh phí đặt hàng làm phim phục vụ chính trị, phim cho đồng bào dân tộc thiểu số khu vực miền núi; quy hoạch điện ảnh và chiến lược phát triển điện ảnh 2020, tầm nhìn 2030 đã được Chính phủ phê duyệt… Nếu so sánh với chính sách phát triển điện ảnh của nhiều nước trong khu vực, có thể thấy Việt Nam thuận lợi hơn hẳn. Tại tọa đàm "Hợp tác sản xuất, phát hành phim giữa các thành viên ASEAN", bà Wei Xuan Sim đến từ Ủy ban Điện ảnh Xin-ga-po chia sẻ, Xin-ga-po có hình thức hỗ trợ vốn không hoàn lại cho các nhà làm phim nhưng số tiền đó là không đáng kể, do đó nguồn kinh phí làm phim của họ chủ yếu là tự tìm kiếm ở các nguồn lực khác nhau trong xã hội.

Sự đa dạng của các hoạt động chiếu phim dự thi, phim không tranh giải, các hội thảo điện ảnh và hội chợ bên lề cho thấy, HANIFF dù đang còn non trẻ, nhưng đã ít nhiều khẳng định tầm vóc của một LHP quốc tế. Hơn hết, đây là dịp để nâng tầm chất lượng phim Việt, tạo cơ hội thúc đẩy thế hệ mới của điện ảnh phát triển, để sân chơi này trong tương lai gần không quá chênh lệch so với các quốc gia trong khu vực.

Bài và ảnh: VƯƠNG HÀ